برجام به کدام سو می‌رود ؟ / دو پرسش بنیادین

۱۴۰۰/۰۷/۲۱ ۱۱:۴۵:۲۷


امین سیکل | فارین پالسی کشمکش میان ایران و امریکا در زمینه احیای توافق هسته ای که تحت عنوان « برنامه جامع اقدام مشترک » نیز از ان یاد می‌شود ، کماکان جریان دارد , دو طرف تلاش می‌کنند ، به سود حداکثری در برابر یکدیگر دست یابند , از یک طرف ، تهران خواهان پایان تحریم‌های فلج کننده امریکا علیه ایران است و از طرف دیگر ، واشنگتن می‌خواهد تمرکز بیشتری بر اهرم بازدارندگی در خصوص دو رقیب اصلی‌اش ، یعنی چین و روسیه ، داشته باشد .

مذاکرات غیرمستقیم امریکا و ایران ، در ماه اوریل بعد از ابراز تمایل دولت جو بایدن ، برای احیای برجام از سر گرفته شد , در ان برهه زمانی ، دولت حسن روحانی که اخرین روزهای ریاست جمهوری را سپری می‌کرد ، به درخواست ایالات متحده برای ازسرگیری رایزنی‌ها پاسخ مثبت داد , پیش از ان ، دونالد ترامپ ، رییس جمهور پیشین امریکا ، در می‌2018 از توافق هسته ای با ایران خارج شده و تحریم‌های بی سابقه ای را علیه تهران اعمال کرده بود .

دولت روحانی نیز در واکنش به این کنش ، برخی از تعهدات ایران را به حالت تعلیق دراورد , از همین رو ، ایران به سوی نصب سانتریفیوژهای پیشرفته حرکت کرد و سطح غنی‌سازی اورانیوم خود را از 67/ 3 درصد تعریف شده در برجام به 20 درصد و بعدها به 60 درصد رساند و بازرسی بازرسان اژانس بین‌المللی انرژی هسته ای از تاسیسات هسته ای خود را تعلیق کرد , با این همه ، تا ژوئن 2021، واشنگتن و تهران هنوز در باب شانس رسیدن به احیای توافق خوش بین بودند ، اما از ان زمان تا امروز ، هنوز هیچ گونه رایزنی میان نمایندگان دو بازیگر اغاز نشده است .

به نظر می‌رسد ، دو عامل بیش از عوامل دیگر ، در توقف رایزنی‌ها دخیل هستند , نخست تغییرات سیاسی در ایران و انتقال ریاست جمهوری از حسن روحانی به ابراهیم رییسی ؛ رویدادی که موجب شد تا رایزنی‌ها به واسطه انتقال قدرت در اوایل ماه اگوست متوقف شود , رییس جمهور کنونی ایران ، نسبت به امریکا کاملا بی اعتماد است .

البته او از اغاز رایزنی‌ها با تروییکای اروپا ، چین و روسیه استقبال می‌کند ؛ بازیگرانی که احیای برجام را معیاری مهم برای تحقق امنیت بین‌المللی تلقی می‌کنند , واشنگتن صراحتا اعلام کرده است که راه حل دیپلماتیک و زمان برای رایزنی‌های احتمالی هسته ای همیشگی نیست , عامل دوم که رایزنی‌ها را به تاخیر انداخت ، این است که دو طرف ، یعنی ایران و امریکا ، نتوانستند در باب خواسته‌های اصلی و اساسی شان با یکدیگر به توافق دست یابند .

از یک طرف ، واشنگتن لغو تحریم‌های تحمیلی را به بازگشت تهران به تمامی تعهدات برجامی‌اش منوط کرده است ، در حالی که ایران ، خواهان پایان همه تحریم هایی است که امریکا علیه تهران وضع کرده و حالا از ان به عنوان پیش شرط برای پیشرفت رایزنی‌ها و حل و فصل چالش‌ها استفاده می‌کند , ایران می‌گوید ، از زمان خروج یکجانبه امریکا از توافق هسته ای ، وظیفه دولت بایدن است که با برداشتن گام‌های لازم ، اعتماد متقابلی را ایجاد کند , از همین رو ، شاید بتوان گفت ، این موقعیت‌های متضاد به یک نقطه چسبندگی واقعی تبدیل شده است .

دو عاملی که در بالا به انها اشاره شد ، در حال حاضر با توجه به شکست ایالات متحده و متحدانش در افغانستان و عزم واشنگتن بر خروج همه نظامیان امریکایی از عراق تا پایان سال 2021 به شکلی موثر عمل کرده است , ایران از خروج نظامی امریکا از منطقه استقبال می‌کند , در حال حاضر ، دو سوال مهم مطرح است : نخست اینکه ایا واشنگتن برای دستیابی به توافق در زمینه برجام ، برخی از تحریم‌های اصلی تحمیلی علیه ایران را لغو می‌کند یا به تهران اجازه می‌دهد غنی‌سازی اورانیوم خود را به بالاترین سطح ممکن افزایش دهد ؟ دومین سوال این است که ایا امریکا ، اسراییل را از هرگونه ماجراجویی در ارتباط با ایران برحذر خواهد داشت یا نه ؟ اخیرا مقام‌های اسراییلی مدعی شدند که مانع دستیابی ایران به سلاح هسته ای خواهند شد .

این ادعا در حالی مطرح شده که جمهوری اسلامی ایران بارها اعلام کرده است ، به دنیال سلاح هسته ای نبوده و نخواهد بود , با این همه ، سنگ اندازی‌های تل اویو در مسیر حل تنش‌ها می‌تواند فضا را به شکلی منفی تحت تاثیر قرار دهد , طبیعتا ازسرگیری احتمالی رایزنی‌ها میان ایران و امریکا و مهم تر از ان ، به نتیجه رسیدن گفت وگوها منوط به پاسخگویی به دو سوال فوق و همچنین متغیرهایی است که امریکا باید در ارتباط با ایران لحاظ کند .

ایران ثابت کرده که قادر است ، در برابر فشارها بایستد , در زمان ریاست جمهوری ترامپ ، تهران تحریم‌های تحمیلی را تاب اورد ، اما حاضر به گفت وگو با امریکا نشد , امروز ایالات متحده می‌داند که تکیه بر اهرم فشار حداکثری ، حداقل در مقطع زمانی میان مدت ، نمی‌تواند نتیجه مطلوبی به ارمغان بیاورد .

علاوه بر این ، تهران در فضای پرتنش و تهدید ، ان هم از جانب اسراییل ، حاضر به بازگشت به پشت میز مذاکرات نیست , پس واشنگتن باید ابتدا فضای متشنج حاکم را اندکی ارام کند تا بتواند به خواسته‌اش دست یابد , منبع : دنیای اقتصاد برچسب ها ایالات متحده امریکا برجام.