اگر از اشکالات می‌گوییم ، نباید از نقاط قوت هم غافل شویم

۱۴۰۰/۰۶/۲۱ ۱۰:۴۴:۳۷


به گزارش گروه بهداشت و درمان خبرگزاری سلامت به نقل از وبدا ، دکتر سعید نمکی در بیست و ششمین جشنواره تحقیقاتی علوم پزشکی رازی که صبح امروز در ستاد وزارت بهداشت برگزار شد ، اظهار کرد : اگر امروز از بنده سوال کنید که بزرگ‌ترین اشکال در نظام پژوهش کشور چیست ؟ پاسخ خواهم داد که بزرگ‌ترین افت در امر پژوهش کشور این است که پویش ، پژوهش و نگاه جست و جوگر را فقط در دانشگاه می‌جوییم و هرگز به اجتماعی شدن پژوهش و اینکه روح پژوهش‌گری و جست و جو‌گری از همان روزهایی که کودک در خانواده تربیت می‌شود و در مدرسه که به عنوان اولین پایگاه علمی تجربه می‌کند ، توجه نکرده و از ان محروم هستیم , یعنی فرهنگی که اعتقاد دارد بچه که حرف نمی‌زند ، بچه که سوال نمی‌کند ! ( البته نقیض این موارد نظیر ابن سینا نیز وجود دارد که چنانچه نظر بیفکنید ، خواهید دید که ابن سینا نیز در دامان پدر و مادری تربیت شد که روح جست و جوگری را در نهادش زنده کرده و پرورش دادند ,) بنابراین ، دلیل اینکه مدیری برای بخش پژوهش توجه و سهمی قائل نیست ، این است که خودش نیز با روحیه جست و جوگری و پژوهشگری تربیت نشده است .

اگر فرزندانمان با روح جست و جوگری تربیت شوند ، زمانیکه وارد دانشگاه شوند ، مطالبات اجتماعی شان انچنان سنگین است که مدیرانشان باید نسبت به اختصاص سهم ویژه به بخش پژوهش تمکین کنند و زمانیکه همان فرزندان جست و جوگر نیز مدیر شوند ، می‌دانند که پژوهش و تحقیقات ، همانگونه که مقام معظم رهبری فرمودند و رییس جمهور محترم نیز تاکید کردند ، یکی از ارکان اصلی توسعه دانش است , وی افزود : البته تربیت فرزندان و دانش پژوهان جست و جوگر ، نیازمند یک سازوکار سازمان یافته است ، اینگونه نیست که تصور کنیم اگر روحیه جست و جوگری را در کودکان نهادینه کردیم کفایت می‌کند ، بلکه این موضوع یک مجموعه بزرگ است که نیازمند طراحی یک پکیج مدیریتی گسترده و دقیق است که در بسیاری از نقاط دنیا این اتفاق افتاده است ، اما در ایران این کار را انگونه که باید و شاید نکردیم , لذا مبحث پژوهش را باید چند پله قبل از دانشگاه ، دنبال و روی ان کار کنیم .

دکتر نمکی درخصوص بودجه بخش پژوهش عنوان کرد : تا زمانیکه حوزه پژوهش با بخش خصوصی گره نخورد و تا زمانیکه شرکت‌های دانش بنیان به عنوان هسته‌های مرکزی این تفکر تقویت نشوند ، هیچ دولتی سهمش از منابع عمومی به اندازه ای نیست که بتواند بخش پژوهش را توسعه دهد , در جاهایی که می‌بینید سهم از gdp بالاست ، بخش خصوصی هم ورود کرده و محصول ان پژوهش ، کاربردش در خارج از مجموعه دانشگاه و مرکز تحقیقاتی خریداری دارد که پیش خرید می‌کند , برای مثال ، در امریکا قسمت اعظم بودجه پژوهشی از منابع عمومی به بخش دفاع و امنیت می‌رود و قسمت هایی که اضافه می‌بینید ، عمدتا سهم بخش خصوصی است و همین موضوع جایش در مملکت ما خالیست و دلیل عمده‌اش نیز این است که بخش خصوصی مقتدر نداریم .

یعنی بخش خصوصی که پای در این مسیر بگذارد و بعدا مورد سوال قرار نگیرد ، کم داریم ؛ تا زمانیکه با رانت و رانت خواری می‌شود رشد کرد و پاکیزگی صدردصد در سرمایه‌گذاری ایجاد نکردیم ، بخش خصوصی مقتدر پای در عرصه نمی‌گذارد ، اگر بخش خصوصی به میدان امد ، سهم پژوهش شما به عنوان پیش خرید محصول بالا می‌رود که این هم یکی از ضعف هایی است که ضرورت خلق ساختاری در مملکت را نشان می‌دهد که متاسفانه هنوز به هر دلیل خلق نکردیم , وی با بیان اینکه به نظام پژوهشی سلامت باید به عنوان یک ضرورت پرداخته شود ، ادامه داد : اتفاقات مثبتی که در جمهوری اسلامی ایران افتاد به خصوص در بخش سلامت و دستاوردهایی که کسب شد به خصوص در دوره کرونا ، واقعا ستودنی است , ما در روزهای نخست شیوع کرونا در زمینه تامین ماسک ، لباس محافظ ، تجهیزات و ملزومات پزشکی و ضرورت‌های اولیه ، دچار مشکل شدیم که بچه‌های فعال در مجموعه‌های دانش بنیان این ممکلت در عرض 50 روز این مشکلات را حل کردند و بعد صادرکننده این محصولات شدند و اکنون خریدارانشان در صف هستند .

در هرجای دنیا دارویی مطرح شد ، فرزندان این مملکت حداکثر 60 روزه فرموله و به بازار عرضه کردند ، اینها ظرفیت‌های کمی نیست و کمتر جایی در دنیا چنین ظرفیتی دارد , اگر از اشکالات می‌گوییم ، نباید از نقاط قوت هم غافل شویم , اینکه وزیر این مملکت به گروهی از دانشمندان پیر و جوان کشور که در کنار هم در ساختاری به نام شرکت‌های دانش بنیان فعالیت می‌کنند ، دلگرم شود ، بسیار بسیار پشتوانه عظیمی است ، چراکه بر این مجموعه ذی قیمت حساب باز می‌کند ، اما راه هایی هست که باید می‌رفتیم و هنوز طی نکردیم .

باید به درون برای حل مشکلات درون ، فکر کنیم وی با اینکه در حال حاضر 5 هزار شرکت دانش بنیان در کشور داریم که 1400 شرکت در عرصه علوم پزشکی فعالیت دارند ، ادامه داد : اولین موردی که در مبحث پژوهش همواره بر ان تاکید داشته‌ام ، این است که در امر پژوهش چشم‌ها را باید شست و جور دیگری باید دید , ما اضطرارا به عنوان یک کشور در حال توسعه ، کشوری با منابع محدود ، کشوری که تا زمانیکه بر حقانیت خودش ایستاده مورد هجمه و تحریم و فشار قرار می‌گیرد ، باید به درون برای حل مشکلات درونی ، فکر کنیم ؛ ما نمی‌توانیم به صرف چاپ یک مقاله در یک مجله خارجی ، منابع ملی مان را صرف کنیم , چاپ مقاله نیز افتخار ملی است ، اما ثبت مقالات باید به مشکلات داخلی نیز منجر شود .

این پیوستگی اگر نباشد ، انتظار ملی و مسئولین و مردم براورده نخواهد شد و ارزش پژوهش که سهمی در افزایش درامد ملی ایفا کند ، دست یافتنی نخواهد بود و اگر چنین دستاوردی کسب شد باید ان را روی میز مسئولین گذاشت و گفت بودجه ای که اختصاص دادید ، برای مملکتمان برگشت , اگر بخش پژوهش بتواند این گزارش را روی میز مسئولین بگذارد ، سهم شما از gdp هم بالا خواهد رفت ، ضمن اینکه بخش پژوهش درامد زا خواهد شد و همین موضوع این بخش را تقویت می‌کند , پس این سیاست که باید به سمت و سوی خلق ثروت از محل پژوهش نه فقط صرف منابع برویم ، باید مورد توجه قرار گیرد .

تاکید بر استفاده از ظرفیت‌های خارج از نظام سلامت در امر پژوهش وزیر بهداشت با تاکید بر استفاده از ظرفیت‌های خارج از نظام سلامت در امر پژوهش ، تصریح کرد : امروزه مولفه‌های اجتماعی موثر بر سلامت سنگین‌ترین وزن را بر سلامت دارند , برای مثال ، امروز ، نظام سلامت تحت تاثیر اقتصاد یا سبک زندگی مردم است ، امروز جامعه شناسان ، روانشناسان و هنرمندان باید در عرصه تحقیق در کنار ما گام بردارند , در جامعه ای که روان‌های گرفتار داریم و ریشه‌های ان بیرون از حوزه سلامت است ، سایر رشته‌ها باید در این تحقیقات دخالت کنند .

برای مثال ، در موضوع کرونا که فقط یک بعد ان در نظام سلامت بررسی می‌شود ، دهها مورد از مسائل اجتماعی ، سیاسی و اقتصادی وجود دارد که می‌تواند بر حوزه سلامت نیز تاثیرگذار بوده و تاب اوری جامعه را زیرسوال ببرد , چقدر ما از ظرفیت‌های بیرون از نظام سلامت در پژوهش‌ها بهره می‌بریم ؟ مولفه‌های موثر بر سلامت موضوع جدی است که باید به ان پرداخت ، زیرا اگر به ان اهمیت ندهیم ، در اینده جزیره کوچکی به نام وزارت بهداشت خواهیم داشت که فقط 5 درصد از اثربخشی را روی نظام سلامت داشته و 95 درصد از ان دست ما نیست , به جای همگرایی ، واگرایی می‌کنیم وی بیان کرد : بحث دیگری که همیشه روی ان تاکید داشته‌ام ، پرهیز از شکل جزیره ای است .

ما صدها مرکز تحقیقاتی در کشور راه انداخته‌ایم که مانند هم کار می‌کنند , مثلا یک کشور 80 میلیون نفری چند مرکز تحقیقاتی قلب و عروق یا غدد یا ایمونولوژی می‌خواهد ؟ اینها دور ریختن منابع است ، یعنی به جای همگرایی ، واگرایی می‌کنیم , مراکز تحقیقاتی باید سعی کنند به یکدیگر بپیوندند و یافته هایشان را با هم به اشتراک بگذارند .

همینطور باید با مراکز تحقیقاتی جهان ارتباط برقرار کنند و از یافته‌های انها نیز بهره مند شوند و به دلیل ترس از اتفاقات ناگوار ، نباید در دانش را به روی مملکت بست , بار بیماری‌های امروز ، نشانه ندیدن‌های دیروز ما است دکتر نمکی در ادامه سخنانش در این مراسم ، درخصوص کوید 19 خاطرنشان کرد : در دوران شیوع کرونا روزهای سختی بر همه گذشت ، اما جمهوری اسلامی ایران اثبات کرد که با تکیه بر دانش دانشمندان داخلی و وفاق ملی ، در اوج تحریم و گرفتاری و کسری منابع ، می‌تواند یکی از عرصه‌های ممتاز مدیریت بیماری در جهان باشد , در این عرصه پژوهش نیز به کار امد ، اما انتظار داشتیم که این عرصه فعال تر عمل کند .

معتقد هستم که چراغ راه اینده یک مجموعه مدیریتی در بیماری‌های واگیردار ، بخش پژوهش است ؛ بار بیماری‌های امروز ، نشانه ندیدن‌های دیروز ما است , بخش پژوهش در این زمینه بسیار تاثیرگذار است و باید با توجه به داده‌ها ، اینده را بتواند پیش بینی کند و راهگشا باشد , وی گفت : در دنیا موضوعی مطرح شده مبنی براینکه ایران در موضوع کارازمایی بالینی رتبه 5 و در زمینه ثبت اطلاعات رتبه چهارم را دارد و برخی افراد غیرمنصفانه یا از روی عدم اطلاعات می‌گویند ، جمهوری اسلامی مردمش را موش ازمایشگاهی دیگران کرده ، به همین دلیل در زمینه کارازمایی بالینی جهانی رتبه خوبی کسب کرده است ! باید صادقانه و مخلصانه بگویم که علت اینکه ما در زمینه کارازمایی بالینی توانستیم بدرخشیم ، این نیست که مردممان موش ازمایشگاه بیرون شده‌اند ؛ همین واکسن کوید 19 که بعضی از کشورهای همسایه به عنوان واکسیناسیون از ان حرف می‌زنند ، اغلب چیزی نیست جز کارازمایی بالینی انسانی ! و ما اجازه این را ندادیم .

نگذاشتیم که واکسنی وارد کشور شود صرفا به نیت مطالعه بالینی برای سازنده بیرونی , می‌توانستیم این کار را به عنوان شروع واکسیناسیون درنظر گرفته و انجام دهیم ، اما انجام ندادیم , وی افزود : اگر ما فلان داروی ضد ویروس را در شبکه بیمارستانی مان داشتیم به دلیل احترامی بود که در اوج تحریم ، برای مردممان قائل بودیم تا مردم غصه نخورند که اگر فلان دارو وجود داشت ، عزیزممان فوت نمی‌شد .

این یعنی عزت ملی ، چرا این تلاش‌ها را تحقیر می‌کنید ؟ چرا این موضوع را ضعف و وابستگی تلقی می‌کنید ؟ چرا وقتی یک نظامی که در اوج تحریم‌های ظالمانه برای مردمش دلسوزانه دارو از هرجای دنیا تهیه می‌کند و به دنیا اعلام می‌کند که من یکی از قدرتمندان این عرصه‌ام ، من زانو نزدم ، من ضعیف نیستم ، من مردمم را دوست دارم و برای انها هزینه می‌کنم ، چرا این تلاش را به معنای ذلت و سرسپردگی به خارجی‌ها تلقی می‌کنید ؟ اینها بی انصافی است , دلیل اینکه در ثبت داده‌ها رتبه چهارم می‌شویم این است که سیستم ثبت داده داریم که اغلب کشورهای همسایه ندارند و موارد مثبت و فوتی‌ها را درست شناسایی و ثبت نمی‌کنند , ما در کشورمان ظرفیت‌های خوبی در نظام سلامت داریم ، چرا توانایی هایمان را به یک حرف بی ربط بدل می‌کنید که وزارت بهداشت برای تملق کردن بعضی‌ها از بیرون این کار را کرده است ؟ خیر .

وزارت بهداشت به دلیل تعهدی که به مردم داشت در اوج بی پولی ، همه داروهای موردنیاز مردمش را تهیه کرد و حتی یک بیمار را پشت درب بیمارستان معطل نگذاشت , وی درخصوص طب سنتی و مکمل گفت : فرزندان ما باید با دیرینه طب سرزمین مان اشنا شوند , اگر دانشجوی پزشکی ما همانطور که کتاب طب هریسون و نلسون را می‌خواند بداند که این سرزمین ، ابن سینا و رازی و جرجانی هم داشته ، احساس بی هویتی نمی‌کند ، بلکه حس می‌کند به سرزمینی وابسته است که دیرینه ای غنی تر از این دارد که وقتی پا به اروپا و امریکا هم گذاشت ، وطنش را فراموش نکند .

دکتر نمکی ادامه داد : برای اولین بار در وزارت بهداشت دکتر لاریجانی برای اشنایی با طب سنتی دو واحد را طراحی کردند و دکتر حق دوست نیز این سیاست‌ها را به زیبایی دنبال کردند و اکنون این موضوع جا افتاده است ؛ برای اولین بار درها باز کردیم تا طب سنتی را در بحث کوید 19 دخالت دهیم , 140 پروژه تحقیقاتی را در عرصه طب سنتی با ارجحیت طب گیاهی وارد این عرصه کردیم و نتایج خوبی هم گرفتیم , وقتی کسی می‌گوید فلان داروی گیاهی که در بخش فارماکولوژی و بالینی نیز تست شده و می‌خواهم به بازار بیاورم ، هجمه سنگینی از بعضی از دوستان مدرن می‌بیینم .

امروز طب مدرن در برخی مسائل نیازمند کمک طب مکمل است , نزاع بین مدرنیته و سنت که در سیاست هم مشاهده می‌شود ، در این زمینه نیز گرفتاری ایجاد می‌کند , ما باید به دانشمندان طب سنتی بها دهیم ، نه به هر عطار و بغال و نادانی که ادعا می‌کند در طب سنتی حرفه ای است و می‌خواهد کل سیستم را برهم بریزد .

ما به دانشمندان طب سنتی و گیاهی در دانشگاه‌های علوم پزشکی بها می‌دهیم , اجازه نمی‌دهم جان مردم فدای غوغاسالاری عده ای شود وزیر بهداشت در پایان تاکید کرد : از این تریبون اعلام می‌کنم ، اگر کسانی فکر می‌کنند می‌توانند با جوسازی و شانتاژ و مغلطه پای به عرصه بگذارند ، تا وقتی بنده وزیر هستم ، ضمن دفاع از طب سنتی دانشگاه دیده ، اجازه نمی‌دهم پای خرافه گرایی و شارلاتانیزم به این وزارتخانه باز شود , اجازه نمی‌دهم جان مردم فدای غوغاسالاری عده ای شود ، در هیچ رشته ای ! اجازه نمی‌دهم به جز گذراندن مسیر درست پژوهشی ، محصولی چه شیمیایی و چه گیاهی ، در پروتکل‌های درمانی بیاید و البته اجازه نخواهم داد کسی به دلیل جزم اندیشی در را به روی ادعاهای درست طب سنتی ببندد .

درب وزارت بهداشت به روی عالمان طب سنتی باز بوده ولی به شارلاتانیزم در این عرصه میدان نمی‌دهیم ,.