عملیاتی که جهان را متعجب کرد / چه کسی خبر ازادسازی خرمشهر را به امام داد ؟

۱۴۰۰/۰۳/۰۴ ۱۵:۵۹:۰۱


سوم خرداد 1361 خرمشهر پس از 578 روز اشغال ازاد شد , عملیات بیت المقدس که منجر به ازادسازی خرمشهر شد در سلسله عملیات رزمندگان اسلام در دفاع مقدس بوده که از جایگاه و اهمیت ویژه ای برخوردار است ؛ چرا که ضربه اساسی و تعیین کننده ای بر پیکر دشمن وارد ساخت و تمامی معادلات ، باورها و ذهنیت هایی را که در مورد توانایی و قابلیت نظامی ایران و عراق وجود داشت تغییر داد , بسیاری از کارشناسان نظام وتحلیل گران رسانه‌های خارجی ، همانند نیروهای عراقی ، در برابر « سرعت عمل » و « ویژگی‌های عملیاتی » رزمندگان اسلام به هنگام فتح خرمشهر ، غافلگیر ، مبهوت و شگفت زده شدند .

عملیات بیت المقدس از دو منظر حائز اهمیت است ؛ اول اینکه با پیروزی در این عملیات ، جنگ وارد مرحله جدیدی شد که در ادامه پیروزی‌های زیادی برای نیروهای انقلاب رقم زد و دوم اینکه این پیروزی سبب شد دشمنان و در راس ان‌ها امریکا حساب کار خود را کرده و در مقابله با انقلاب اسلامی با نهایت احتیاط برخورد کنند , سرهنگ الصبری درباره نفوذناپذیری ورود ایرانی‌ها به خرمشهر نوشته است : « مستشاران نظامی فرانسوی طی یک بازدید از وزارت دفاع عراق که در سیزدهم اوریل 1982 انجام شد ، اعلام کردند هیچ سلاح و نیرویی قادر به بازپس‌گیری خرمشهر نیست ، زیرا عراق این شهر را به صورت یک پایگاه دفاعی بسیار مستحکم در اورده است , وی ادامه داد : « این تحلیل مستشاران فرانسوی موجب شد صدام این سخن تاریخی خود را با اطمینان کامل بیان کند که اگر خرمشهر سقوط کند و ایرانی‌ها ان را باز پس گیرند ، من کلید شهر بصره را به انان تقدیم خواهم کرد ».

زمان کوتاه امادگی ، وسعت منطقه عملیات ، مداومت عملیات ، عملیات تهاجمی گسترده با عبور از رودخانه برای نخستین بار ، تعداد زیاد اسرای دشمن ، وسعت و حجم تلفات و خسارات وارده به دشمن ، اهمیت و ارزش مناطق ازاد شده و بالاخره دستاوردهای سیاسی ، نظامی و روانی این عملیات ، بیت المقدس را به یکی از درخشان‌ترین عملیات‌های نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران علیه متجاوزان بعث عراق تبدیل کرد , اشتباه راهبردی دشمن در برابر جمهوری اسلامی نابسامانی و بی ثباتی در داخل ایران و تسلط عراق بر مناطق اشغالی و در مقابل فقدان انجام و یکپارچگی در نیروهای نظامی ایران ، از جمله شاخص هایی بود که محافل سیاسی - نظامی جهان مبتنی بر ان سازش و تسلیم جمهوری اسلامی را در برابر شرایط عراق امری مسجل و قطعی می‌پنداشتند و از سوی دیگر غرب در طول جنگ تحمیلی که در حمایت از عراق به هیچ وجه کوتاهی نکرده و از هرگونه حمایت مالی ، سیاسی ، تبلیغاتی و نظامی دریغ نکرده بود ، نمی‌توانست اثار و نتایج این سرمایه‌گذاری عظیم را در معرض نابودی و اضمحلال مشاهده کند ؛ لذا کشورهای ذی نفع تلاش‌های وسیعی را برای حفظ عراق شروع کردند , به نظر می‌رسد درمیان تحولات نظامی جنگ ، فتح خرمشهر و فرار دشمن تا پشت مرزها نقش تعیین کننده ای در ارزیابی و تحلیل صاحب نظران سیاسی و نظامی جهان در مورد توان عراق داشته است .

فتح خرمشهر و اضمحلال رژیم بعث عراق در بررسی ازادسازی خرمشهر ، تاکتیک نظامی ایران ، طرح ریزی عملیات عبور از رودخانه کارون ، سرعت عمل در تصرف خرمشهر و مقایسه ان با زمان تهاجم عراق به خرمشهر و تاخیری که در اشغال شهر صورت گرفت ، بیش از سایر مسائل مورد اشاره قرار گرفت و همه این شواهد و قرائن ، دلالت بر ضعف و ناتوانی روحی و فیزیکی عراق می‌کرد , ضمن اینکه خرمشهر به عنوان اخرین برگ برنده عراق برای مذاکرات به اصطلاح صلح بود و دشمن نیز برای حفظ ان سرمایه‌گذاری وسیعی کرده بود در نتیجه وقتی که عراق نتوانست خرمشهر را حفظ کند و شهر با این سرعت ازاد شد در واقع علائم اشکار اضمحلال عراق نمایان شد , فتح خرمشهر ، انچنان سترگ بود که دستگاه‌های تبلیغاتی و مطبوعات غرب را مجبور ساخت تا به این پیروزی بزرگ اعتراف کرده ، ان را ضربه مهلک و استراتژیک بر پیکر ارتش عراق تلقی کنند .

از جمله فاینشنال تایمز چنین نوشت : « سقوط خرمشهر و اسارت هزاران سرباز عراقی را فقط می‌توان یک شکست فاجعه امیز دانست و ارتش عراق تحقیر ناشی از ان را نمی‌تواند فراموش کند , ارتش عراق ، توانست خرمشهر را پس از یک ماه جنگ شدید و تحمل تلفات سنگین به تصرف خود در اورد ، در حالی که ایرانیان ، پس از یک حمله که کمتر از دور روز به طول انجامید ، ان را باز پس گرفتند و این عمل ، افزون بریک ضربه استراتژیک ، از نظر روانی ، ضربه عظیمی به ارتش عراق وارد کرد ,» عوامل موثر در فتح خرمشهر یکی از عوامل فتح خرمشهر ، همکاری بی سابقه ارتش و سپاه بود ، در پی حذف بنی صدر ، مقدمات همکاری جدی نیروهای ارتش و سپاه فراهم شد و عملیات ثامن الائمه ، در نتیجه این همکاری و با تلاش شهیدان کلاهدوز و نامجو طراحی شده و پس از تصویب توسط شورای عالی دفاع ، به اجرا درامد .

در پی نتایج به دست امده از این عملیات ، همکاری این دو سازمان ( ارتش و سپاه ) به همراه ترکیب جدیدی از تلفیق و اتخاذ استراتژی عملیاتی و تاکتیک‌های رزمی نوین اغاز شد , همکاری‌های متقابل سپاه و ارتش ، در جوی سرشار از تفاهم ، به رفع بسیاری از توهمات و تبلیغات سوء گذشته انجامید و پیروزی را برای ملت به ارمغان اورد , اثار جهانی فتح خرمشهر فتح خرمشهر ، اثار و پیامدهای فراوان به دنبال داشت .

این پیروزی بزرگ ، امریکایی‌ها را غافلگیر و به صورت فزاینده ای نگران کرد , در این زمینه لس انجلس تایمز چنین نوشت : « هر گونه تحولی در منطقه منافع امریکا را به خطر می‌اندازد ؛ بنابراین ، حمله ایران که روز جمعه اغاز شد ، برای امریکا از اهمیت بسیاری برخوردار است , چنین به نظر می‌رسد که پیروزی ایران ، ارامش دوستان امریکا را در منطقه به هم خواهد زد .

» همچنین ژنرال هیگ وزیر خارجه وقت امریکا هم ضمن ابراز نگرانی از پیروزی ایران چنین واکنش نشان داد : « امریکا در برابر هرگونه تغییر اساسی در منطقه خلیج فارس که ناشی از جنگ ایران و عراق باشد ، بی تفاوت نخواهد بود ,» فتح خرمشهر در نظر قدرت‌های بزرگ ان زمان و وابستگان انان ، به منزله سقوط رژیم عراق و فروپاشی کشورهای منطقه به شمار می‌امد , بدین جهت ، تئوریسین‌های سیاسی امریکا از جمله کسینجر در این مورد چنین اظهار نظر کردند : « اگر عراق جنگ را برده بود ، امروز نگرانی و وحشت در خلیج فارس نبوده و منافع ما در منطقه به ان اندازه که اینک در خطر قرار دارد ، دچار مخاطره نمی‌شد .

در هر حال با توجه به اهمیتی که توازن قوا در این منطقه دارد ، این به نفع ماست که هر چه زودتر اتش بس برقرار کرده و به تدریج به رژیم سازشکاری که در اینده ، احیانا جایگزین رژیم ایران می‌شود ، نزدیک شویم ,» حماسه فتح خرمشهر دستاوردهای فراوانی به دنبال داشت ؛ از جمله این که این پیروزی ، اعتماد به نفس مسئولان نظام را در دفاع از حقوق مشروع و ایفای نقش در محافل سیاسی و اتخاذ مواضع قوی و منطقی در پی داشت , افزون بر این ، با فتح خرمشهر ، شور انقلابی مردم دو چندان و باعث شد که ایران از این طریق ، موفق به بازسازی نیروها ، امکانات و حضور بی شائبه مردم در صحنه‌های نظامی - سیاسی شود .

همچنین فتح خرمشهر ، باعث شد که عراق از همه درخواست‌های ناحق خود دست برداشته و به قراردادهای بین‌المللی تن دهد , هرچند 38 سال از حماسه فتح خرمشهر می‌گذرد ، اما اثار و برکات این حماسه تا به امروز پابرجا مانده و جمهوری اسلامی ایران به پشتوانه ان ، دستاورهای بزرگ و مهمی را در سطوح مختلف داخلی ، منطقه ای و فرامنطقه ای به دست اورده است , دست برتر ایران در حوزه نظامی ، سیاسی و بین‌المللی و اذعان کشورهای مختلف جهانی به این توانایی ، ماهیت و جایگاه ژئوپلیتیک جمهوری اسلامی ایران را ارتقاء بخشیده است .

حضرت ایت الله خامنه‌ای درباره ازادسازی خرمشهر فرموده‌اند : « در مورد فتح خرمشهر ، اغلب شما جوان‌ها ان روز نبودید یا اگر هم بودید کودک بودید خیلی ، کوچک بودید , روز فتح خرمشهر حادثه عظیمی بود , شاید هنوز چند ساعت از خبر نگذشته بود که بنده از [ ساختمان ] ریاست جمهوری می‌رفتم طرف بیت امام که خدمت امام (ره) برسم .

در این خیابان و سر راه ، مردم غوغا کرده بودند ؛ مثل یک راهپیمایی ، مثل یک تظاهرات [ بود ], ماشین ما را که می‌دیدند ، می‌امدند جلو تبریک می‌گفتند , در همه کشور یک جشن عمومی خودجوش به وجود امد ؛ مسئله این قدر مسئله مهمی بود .

البته مردم ان روز غالبا نمی‌دانستند چه اتفاقی افتاده است که این فتح به وجود امده ، از ان فداکاری‌ها ، از ان ریزه کاری‌ها ، از ان تلاش‌های عجیب و باورنکردنی ، مردم اطلاع نداشتند ,» چه کسی خبر ازادسازی خرمشهر را به امام داد ؟ بر پایه گزارش مشرق ، در کتاب « تاریخ شفاهی ( از سنندج تا خرمشهر )» که براساس روایت سید یحیی ( رحیم ) صفوی ، فرمانده اسبق سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نگارش شده ، اینگونه امده است : با رسیدن تیپ‌های 8 نجف و 14 امام حسین (ع) از قرارگاه فتح به داخل خرمشهر واقعا خستگی این بیست و چند شبانه روز جنگ پی در پی از تن ما خارج شد , تلفن زدیم به بیت امام و حاج احمد اقا گوشی را برداشت .

گفتیم خبر ازادی خرمشهر را به امام برسانند , ایشان خبر داد و تشکر امام را اعلام کرد , رضایت و تشکر امام را پشت بی سیم به همه نیروها اعلام کردیم .

واقعا همین قدر که قلب مقدس امام از کار رزمندگان شاد شد ، برای ما کافی بود , ما اعتقادمان این بود که با رضایت امام ، قلب مقدس امام زمان ( عج ) از ما راضی شده است , این شادی و این پیروزی الهی واقعا تمام خستگی‌ها را از تن ما بیرون برد و تمام عوارض را قابل تحمل کرد .

خب بالاخره چند هزار شهید و چند هزار زخمی برای ما فشار بود , بالاخره دائم بنیاد تعاون می‌گفت تعداد شهدا مثلا به حدود بالای 4 هزار نفر رسید ,.

, چرا ایران بعد از فتح خرمشهر به جنگ ادامه داد ؟ سردار سرلشکر سید حسن فیروزابادی ، رییس سابق ستادکل نیروهای مسلح طی گفتگویی با خبرگزاری فارس در سال 89 در خصوص پاسخ به شبهه منافقین در مورد اتش بس ، پس از فتح خرمشهر گفت : این ازادی خود منشاء تحولات مهمی در ادامه جنگ به شمار می‌رود , در ان زمان ، هنوز راه حل مشخصی برای پایان جنگ از سوی عراق ، مجامع بین‌المللی و کشورهایی که مدعی میانجیگری بودند ، مطرح نشده بود و صرفا طرح اتش بس از سوی رژیم صدام پس از ناکامی در دست‌یابی به اهداف خود از طریق نیروی نظامی ، پیشنهاد شد .

فیروزابادی افزود : قبلا رژیم عراق به دنبال تثبیت سرزمینهای تصرف شده بود ، در حالی که پس از فتح خرمشهر ، هدفش جلوگیری از شکست ارتش عراق در داخل خاکش بود در واقع ، صدام احساس می‌کرد که گسترش موجی که در فتح خرمشهر راه افتاده است ، طوفانی به پا خواهد کرد که احتمالا سقوط رژیم صدام را در پی خواهد داشت و یا حداقل تصرفات تجاوز کارانه رژیم بعث را باز پس خواهد گرفت , وی خاطرنشان کرد : برخی این گونه تحلیل می‌کنند که ماهیت رژیم عراق و شخصیت ماجراجوی خود صدام به گونه ای بود که در صورت احساس قدرت ، مجددا ایران را هدف حمله قرار می‌داد , با پذیرش اتش بس ، ضمانت و اجرایی برای پایان جنگ وجود نداشت رییس سابق ستادکل نیروهای مسلح گفت : در زمان اعلام اتش بس از سوی صدام ، تمامی سرزمینهای ایران از سوی رژیم عراق تخلیه نشده بود .

برای نمونه ، بین 900 تا 2500 کیلومتر مربع از قلمرو ایران در غرب کشور ، در اختیار عراق بود که در صورت پذیرش اتش بس ، عراق حاضر نمی‌شد انها را تخلیه کند ، تکلیف ما مشخص بود ناگزیر بایستی برای رهایی ان از دست دشمن اقدام می‌کردیم , فیروزابادی ادامه داد : ما هدف عراق را از طرح اتش بس ، تنها جلوگیری از استفاده ایران از موفقیت بعد از فتح خرمشهر می‌دانیم ؛ موضوعی که به معنای رسیدن به قرارداد صلح و پایان جنگ ، نبود , به همین دلیل ، اگر می‌پذیرفتیم جنگ در ان نقطه متوقف شود ، ضمانت و اطمینانی نبود که جنگ پایان یابد .

وی افزود : فرضیه دیگر این بود که در صورت پذیرش طرح مزبور ، اتش بس برقرار می‌ماند ، اما به صلح منجر نمی‌شد , یعنی هیچ اتفاقی نمی‌افتاد و هر دو طرف با پذیرش اتش بس برای سالهای طولانی در مرزها باقی می‌ماندند ؛ در ان شرایط ، غربیها ، عرب‌ها و عراقیها اسوده خاطر می‌شدند و در این فرصت ، ضمن حفظ اتش بس ، با اقدامات دیپلماتیک و فشار بیشتر به ایران به خواسته‌های ننگین خود می‌رسیدند ؛ چرا که فضای ان روز جهان علیه انقلاب اسلامی ملت ایران و هم جهت با رژیم بعث پلید بود , ادامه جنگ لازم و به نفع جمهوری اسلامی ایران بود عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام در ارتباط با حکمت امام راحل عظیم الشان در ان مقطع تاریخی بیان داشت : به هر حال ، پس از فتح خرمشهر ، از دیدگاه راهبردی و به صورت دراز مدت ، ادامه جنگ لازم و به نفع ایران بوده است .

فیروزابادی افزود : دستیابی به قدرت تهاجمی در جنگ علیه دشمن نخستین موردی است که پس از فتح خرمشهر اتفاق افتاد ؛ زیرا جنگیدن در سرزمین دشمن از مبارزه در سرزمین خودی و دفاع از ان بسیار مشکل تر است ؛ مسئله ای که نیروهای مسلح کشور را اماده تر می‌کرد , وی گفت : بسیاری از اقدامات علمی تحقیقاتی و ابتکارات صنعتی و مهندسی و عملیات‌های تاکتیکی ارزشمند پس از فتح خرمشهر انجام شده‌اند و به بیان دیگر ، از نظر نظامی ، قوی‌ترین عملیات‌های نظامی که برای ما درس و تجربه نظامی به همراه داشت و تولید قدرت علمی ، فناوری و نظامی کرده است بعد از فتح خرمشهر انجام شده‌اند که از ان جمله می‌توان به عملیات والفجر 8 در فاو که واقعا از نظر طراحی و اجرا بی نظیر بود و عملیات‌های خیبر ، والفجر 10، کربلای 3، گرفتن اسکله‌ها و کربلای 5 اشاره کرد که صرف نظر از ارزش ، سیاسی و اجتماعی ارزش نظامی بسیار بالایی داشتند , حکمت‌های حضرت امام در ان مقطع حساس ، دم خروس امریکا را نشان داد سرلشکر فیروزابادی ، حکمت امام در ان مقطع تاریخی و دم خروس امریکا را اینگونه بیان کرد : امام (ره) این ارمان را دنبال می‌کردند که در فرصت فراهم امده با تامین شرایط ایران جنگ را باید پایان داد .

از شرطهای ایشان برای صلح این بود که عراق به طور کامل از خاک کشور عقب‌نشینی کند و خسارات ایران را بپردازد , همچنین ، متجاوز تعیین شود و برای حل این مسائل هیئتی که مورد پذیرش دو طرف باشد ، به صحنه بیاید , البته نه هیئتی امد و نه انها شرط ایران را مبنی بر عقب‌نشینی عراق از سرزمین‌های اشغالی را پذیرفتند .

قدرت‌های بزرگ نیز مایل به پایان جنگ نبودند , و به خصوص نفوذ انها در تعیین سمت و سوی مواضع حقوقی شورای امنیت ، حل مساله را مشکل تر ساخته بود , در مقطع پس از فتح خرمشهر ، شورای امنیت سازمان ملل نیز سکوت 20 ماهه خود را شکست و در مورخ 21 تیرماه 1361، قطعنامه 514 را تصویب کرد .

وی خاطر نشان کرد : امریکا به عنوان قطب شورای امنیت ، بدون توجه به خواسته‌های ایران که مطابق منشور ملل متحد بود مذاکره بدون شرط را دنبال می‌کرد , یعنی مخالفت با شرط‌های امام از منظر امریکایی‌ها ، هرگونه اتمام جنگ در شرایطی که ایران به لحاظ نظامی - سیاسی ، دست برتر را داشت ، به منزله تسلیم در برابر انقلاب اسلامی بود که برای منافع حیاتی غرب ، عواقب وخیمی در پی داشت و کما این که اصولا هدف از تحمیل جنگ نیز فایق امدن بر گسترش انقلاب اسلامی بود , ایران در اعتراض به نحوه برخورد شورای امنیت با موضوع تجاوز عراق ، حضور در جلسات این شورا را تحریم کرد .

عدم اطمینان به صدام و شرایط بین‌المللی نشانگر عدم اراده جهانی برای صلح بود رییس سابق ستاد کل نیروهای مسلح تصریح کرد : شرایط بین‌المللی ، منطقه ای و عراق نشان می‌داد که هیچ گونه اراده جدی برای صلح وجود ندارد , از سوی دیگر ، تسلیم وضع موجود شدن بدون روشن بودن اینده ان و همچنین عدم اطمینان به صدام حسین که هر ان احتمال ماجراجویی جدید از جانب وی ممکن بود و نیز با توجه به برتری نظامی در جبهه‌ها و عدم امکان ادامه حالت نه جنگ و نه صلح با توجه به ان که عراق در صحنه‌های دیگر به جز زمین فعال و مهاجم بود ، موجب شد جمهوری اسلامی راهبرد تنبیه متجاوز و ادامه نبرد را انتخاب کند , راهبرد ایران در دوران دفاع مقدس ، مبتنی بر دفاع مشروع بود فیروزابادی اظهار داشت : راهبرد جدید نظامی جمهوری اسلامی ، مطابق حقوق بین‌الملل ، بر اساس دفاع مشروع قابل تبیین است زیرا عموما پذیرفته شده است که به محض ان که قلمرو دولت مورد تجاوز ازاد شد ، دفاع مشروع ممکن است تا داخل خاک دولت متجاوز ادامه یابد و تا امحای کلیه امکانات و وسایل جنگی دولت متجاوز و مسئولان ان دنبال شود .

دفاع مشروع تا هنگامی که شورای امنیت سازمان ملل اقدامات موثری جهت متوقف ساختن متجاوز و استمرار صلح و امنیت به عمل نیاورده ، ادامه خواهد داشت و کشور مورد حمله ، تنها داور تشخیص موثر بودن اقدامات خود به شمار خواهد رفت , بنابراین دفاع مشروع در جامعه بین‌المللی نیز مانند داخل کشورها در زمینه جزایی مورد استفاده قرارمی گیرد ؛ یعنی ، در ان واحد ، عملی برای حفظ کشور خود است و اقدامی برای مجازات متجاوز , یکی از علل ادامه جنگ ، برتری کامل نظامی ایران بعد از عملیات بیت المقدس بود وی در مورد پاره ای از دلایل و علت‌های تداوم جنگ پس از فتح خرمشهر با بیان برتری ایران در پس از عملیات بیت المقدس و گرفتن امتیاز زمان از دشمن و نبود تضمین بین‌المللی برای احقاق حقوق ایران گفت : پس از انجام عملیات بیت المقدس ، ایران در برتری اشکار و قابل ملاحظه ای از نظر قدرت رزمی نسبت به عراق قرار داشت .

رییس سابق ستاد کل نیروهای مسلح گفت : منطق و دانش نظامی حکم می‌کرد در شرایطی که امکان کسب امتیاز موثرتر در جنگ وجود دارد ، دفع و تعقیب دشمن ادامه یابد , از طرف دیگر عراق که تحت تاثیر ابتکار عمل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران به حالت انفعال در امده بود ، برای خروج از بن بست پیش امده به کسب زمان نیاز داشت تا بتواند قوای تحلیل رفته خود را مجددا بازیابی کند و نیروهای مسلح خویش را بازسازی کند ، این در حالی بود که از دست دادن زمان برای نیروهای خودی پیامدهای منفی به دنبال داشت , لذا توقف پس از فتح خرمشهر به مفهوم ایجاد فرصت مناسب برای دشمن و از دست دادن فرصت برای ایران بود .

رژیم بعث عراق هیچگاه قابل اطمینان نبود فیروزابادی با اشاره به عدم اطمینان به دشمن متجاوز و احتمال تهاجم مجدد او به خاک جمهوری اسلامی ایران اظهار داشت : رژیم عراق هیچگاه قابل اعتماد نبود , حوادث پس از پذیرش قطعنامه 598 موید این نظریه است , زیرا فقط سه روز پس از پذیرش قطعنامه توسط جمهوری اسلامی ایران ، ارتش عراق وقتی در محاسبات خود به این نتیجه رسید که می‌تواند تهاجم مجددی را برای اشغال مجدد خرمشهر اغاز کند ، این تهاجم را هم در جنوب و هم در غرب کشور مجددا انجام داد .

وی افزود : در حقیقت توقف ایران در جنگ بعد از فتح خرمشهر مخاطرات بالقوه و وسیعی را برای ایران اسلامی به همراه داشت , چرا که با توجه به شخصیت نامطمئن صدام و عدم اعتماد و اطمینان به مواضع سیاسی حزب بعث عراق و سیال بودن رفتار سیاسی این رژیم هیچ چشم‌انداز روشن و اطمینان بخشی از صلح وجود نداشت , رییس سابق ستادکل نیروهای مسلح در پایان خاطر نشان کرد : تاثیر ازاد‌سازی سرزمینهای اشغالی پس از عملیات هایی که از ثامن الائمه تا بیت المقدس (ع) صورت گرفت ، برداشتن فشار روانی و روحی و فیزیکی جنگ از ملت ایران و برطرف ساختن تهدید عراق از تمامیت ارضی ، استقلال و امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران بود .

هنگامی فشارها و تنشها ، تهدیدهای سیاسی ، نظامی و روانی به دشمن تحمیل شد که جنگ به داخل خاک عراق کشانده شد , جنگ پس از فتح خرمشهر چگونه ادامه یابد ؟ ورود به خاک عراق ؟ به گزارش تسنیم ، مسئولان ارشد سیاسی و نظامی کشور در بیت امام دور هم جمع شدند تا در مورد دو موضوع بحث کنند , نخست اینکه جنگ پس از فتح خرمشهر ادامه یابد یا اینکه متوقف شود ؟ و اگر بنا بر ادامه یا توقف است ، چگونه ادامه یابد یا چگونه جنگ متوقف شود ؟ مرحوم هاشمی رفسنجانی رییس وقت مجلس شورای اسلامی درباره ان جلسه گفته است : " در این باره که جنگ باید ادامه پیدا کند ، بحث زیادی نبود .

اولا خاک ما در اختیار ان‌ها بود , ثانیا در ان مقطع ، ایران خیلی با ابهت و قدرت پیش رفته بود ؛ خیلی از توانمندی‌های نظامی عراق منهدم شده بود و بسیاری از نیروهایش در لشکرها و تیپ‌ها اسیب جدی دیده بودند , هیچ کس در اینکه باید به محاکمه صدام برسیم و غرامت بگیریم ، شک نداشت و در این زمینه بحثی نبود .

بحث اصلی این بود که حالا دشمن را در خاکش تعقیب کنیم یا نه ؟" در مورد نظر امام خمینی ، حرف‌های متفاوتی ذکر شده است , حجت‌الاسلام احمد خمینی که به عقیده محسن رضایی از مخالفان ادامه جنگ پس از فتح خرمشهر بود ، پیش از فوت در مصاحبه ای عنوان کرده بود که امام مخالف ادامه جنگ بود ، اما هاشمی رفسنجانی این نظر را رد کرده و گفته است که " امام مخالف ادامه جنگ نبودند ," به گفته برخی از حاضران در ان جلسه امام موافق ادامه جنگ بودند اما به دلایلی موافق ورود به خاک عراق نبودند .

مرحوم هاشمی رفسنجانی دلایل امام را اینگونه عنوان کرده است : "{ امام } فرمودند : اولا ؛ وقتی وارد خاک عراق می‌شویم ، مردم به خاطر تعصبات وطنی از صدام پشتیبانی می‌کنند ، در حالی که الان مردم حامی صدام نیستند و به صورت اجباری به جنگ می‌ایند , در ان صورت بهتر می‌جنگند , ثانیا ؛ جهان عرب و حتی دنیا ، پشت سر صدام قرار می‌گیرند و ما به عنوان اشغال گر تلقی می‌شویم .

ثالثا ؛ به مردم عراق اسیب می‌رسد , مثلا اگر وارد بصره شویم ، در شرایط جنگی ، مردم اواره یا کشته می‌شوند و تلفات مردمی زیاد می‌شود , ما نمی‌خواهیم این گونه بجنگیم و نمی‌خواهیم وارد شهرهای عراق شویم .

این دلیل برای امام مهم تر بود ؛ یعنی به عنوان یک وظیفه انسانی و الهی بود ," محسن رضایی در رابطه با دلایل امام گفته است : " از صحبت‌های امام ، می‌شود سه نوع احتمال داد : 1, ایشان در توان ایران نمی‌دیدند که بتواند تا یک نقطه عمیقی برود و نتیجه ان بشود ، سقوط صدام یا تسلیم او .

2, ایشان ظرفیت روحی مدیران جنگ و سیاست مداران را طوری می‌دیدند که می‌گفتند : سر مرز بمانید , 3.

بنا بر استدلال خودشان ، نگران کشته شدن مردم عراق و تبلیغات علیه ایران بودند که می‌گفتند : سر مرز بجنگید ؛ اما در هیچ کدام از این سناریوها ، بحث پایان جنگ مطرح نبوده است ؛ چون امام می‌دانستند که بر فرض اینکه ما بگوییم نمی‌جنگیم ، جنگ تمام نمی‌شود ؛ چرا ؟ چون سرنوشت قرارداد 1975 معلوم نشده بود ," پس از اینکه امام نظر خود را مبنی بر ادامه جنگ در لب مرز ارائه کردند , ابتدا هاشمی رفسنجانی صحبت کرد .

محسن رضایی می‌گوید : " ابتدا اقای هاشمی صحبت کردند و مقام معظم رهبری و اقای موسوی اردبیلی ساکت بودند ، ولی معلوم بود که ان دو بزرگوار نظر اقای هاشمی را قبول دارند و اقای هاشمی ، از طرف ان‌ها صحبت می‌کند , اقای هاشمی گفت که ما باید برویم و یک نقطه ای مثل چاه‌های نفت مجنون را بگیریم که وقتی اعلام اتش بس می‌کنیم و پای میز مذاکره می‌رویم ، یک چیزی دستمان داشته باشیم تا بتوانیم فشار بیاوریم و حقوقمان را بگیریم , این استدلال اقای هاشمی بود .

" سپس فرماندهان نظامی نظرات خود را بیان کردند , ابتدا ظهیرنژاد رییس ستاد مشترک ارتش سخن گفت و استدلال کرد که اگر در کنار مرز عراق بمانیم و وارد خاک عراق نشویم ، با منطق جنگ سازگار نیست , دشمن با خیال راحت ، خود را تجهیز و اماده می‌کند و با اینکه در مناطق دیگر در خاک ماست ، در این مناطق هم دوباره جلو می‌اید .

محسن رضایی نیز نظرات ظهیرنژاد را تایید کرد و گفت : " ما الان از نظر نظامی در توازن نیستیم , ارتش عراق به فاصله پانصد متری از خرمشهر و ابادان است ، ولی فاصله‌ی ما با بصره بیست کیلومتر است ؛ لذا الان یک نابرابری دفاعی در جنوب ایران هست و مرز را انگلیسی‌ها طوری تعیین کرده‌اند که از نظر دفاعی ، مرز جنوب به نفع عراقی‌ها و به ضرر ایران است , لذا اگر اتش بس شکسته شود ، ان‌ها با خمپاره هم می‌توانند ما را اذیت کنند ولی ما فقط با توپ‌های برد بلند که حداقل ده ، یازده کیلومتر از خط فاصله داشته باشد ، می‌توانیم بصره را بزنیم تا دوباره اتش بس برقرار شود .

اگر بخواهد موازنه‌ی قوای دفاعی به وجود بیاید به نفع ان‌ها و به ضرر ما تمام می‌شود ," محسن رضایی همچنین این براورد را داشت که ادامه جنگ در لب مرز جنگ را طولانی خواهد کرد ، اما ادامه جنگ در خاک عراق ، جنگ را زودتر به نقطه پایان می‌رساند , هاشمی رفسنجانی گفته است : " امام پس از شنیدن سخنان منطقی و تخصصی نظامیان ، مخالفت نکردند .

البته معمولا در اینگونه بحث‌ها دخالت نمی‌کردند و به فرماندهان واگذار می‌کردند ، که انتخاب کنند ؛ ایشان کلیات را می‌گفتند , به هر حال این استدلال ، ایشان را قانع کرد و تا این حد پذیرفتند و گفتند : در جاهایی وارد خاک عراق شوید که مردم نیستند تا اسیب نبینند ," البته محسن رضایی عنوان می‌کند که بعد از دو یا سه روز ، احمد اقا در یک تماس تلفنی اعلام کرد که امام فرمودند : من موافقم شما وارد خاک عراق بشوید .

خود من هم یک اطلاعیه خواهم داد مبنی بر اینکه ما قصد گرفتن خاک عراق را نداریم ، ولی شما برای مساله تبلیغات ، یک فکری بکنید , مراقب هم باشید که توپ هایتان در شهر بصره ، روی سر مردم نخورد ," روایت فوق ، روایتی بر اساس گفته‌های مرحوم هاشمی رفسنجانی و محسن رضایی است .

سردار محمدحسن محققی از پژوهشگران تاریخ جنگ عنوان کرده است که مشروح مذاکرات ان جلسه تاریخی در اسناد شورای عالی دفاع نیست , مرحوم موسوی اردبیلی رییس شورای عالی قضایی نیز که با سردار محققی درباره ان جلسه گفتگو کرده ، اظهار داشته که چیز خاصی به یاد ندارد , مرحوم ظهیرنژاد نیز در سال 78 دار فانی را وداع گفت و تاکنون روایتی از او درباره ان جلسه منتشر نشده است .

از دیگر حاضران جلسه یعنی ایت الله خامنه‌ای نیز تاکنون سخنی درباره ان جلسه منتشر نشده است ,.
خرمشهر شهر بصره ایران عراق اشغالی رودخانه کارون خرمشهر فتح خرمشهر امریکا منطقه خلیج فارس خلیج فارس سنندج فاو اسکله ها و کربلای 5 سرزمینهای اشغالی المقدس ع بصره ابادان جنوب ایران ایران عراق عراقی امریکا ایرانی فرانسوی وزارت دفاع عراق جمهوری اسلامی ایران جمهوری اسلامی رژیم بعث عراق ارتش عراق فاینشنال تایمز ایرانیان ارتش سپاه شورای عالی دفاع سازمان ارتش و سپاه امریکایی لس انجلس تایمز رژیم عراق رژیم ایران مشرق قرارگاه فتح بنیاد تعاون خبرگزاری فارس رژیم صدام رژیم بعث عراقیها مجمع تشخیص مصلحت نظام شورای امنیت شورای امنیت سازمان ملل ملل متحد ایران اسلامی حزب بعث عراق ثامن الائمه ملت ایران استقلال امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران تسنیم نیروهایش مردم عراق انگلیسی سرهنگ الصبری صدام بنی صدر کلاهدوز نامجو ژنرال هیگ کسینجر حضرت ایت الله خامنه ای سید یحیی رحیم صفوی امام حسین ع امام حاج احمد اقا امام زمان عج سردار سرلشکر سید حسن فیروزابادی فیروزابادی امام راحل عظیم الشان سرلشکر فیروزابادی امام ره صدام حسین هاشمی رفسنجانی امام خمینی حجت الاسلام احمد خمینی محسن رضایی اقای هاشمی مقام معظم رهبری اقای موسوی اردبیلی احمد اقا سردار محمدحسن محققی موسوی اردبیلی سردار محققی ایت الله خامنه ای وزیر خارجه وقت امریکا فرمانده اسبق سپاه پاسداران انقلاب اسلامی رییس سابق ستادکل نیروهای مسلح رییس سابق ستاد کل نیروهای مسلح رییس وقت مجلس شورای اسلامی رییس ستاد مشترک ارتش رییس شورای عالی قضایی عملیات بیت المقدس دفاع مقدس انقلاب انقلاب اسلامی عملیات ثامن الائمه روز فتح خرمشهر انقلاب اسلامی ملت ایران عملیات والفجر 8