کارشناسان : سقوط هواپیمای اوکراینی ازنظر فنی و حقوقی ، درمیان سوانح هوایی دنیاکم نظیر است

۱۴۰۰/۰۹/۰۹ ۰۹:۱۳:۲۸


این روزها پرونده حادثه سقوط پرواز شماره 752 هواپیمایی اوکراین وارد مرحله جدیدی شده است و برگزاری جلسات دادگاه رسیدگی به این پرونده در سازمان قضایی نیروهای مسلح نشان می‌دهد با پایان تحقیقات قضایی ، قرار است پرونده به نتیجه روشنی منتهی شود , دادگاهی که از یک سو مسئولان بر رسیدگی بدون جنجال به پرونده تاکید می‌کنند و خانواده‌های داغدار نیز خواستار اجرای عدالت در احقاق حق خود هستند , رسیدگی به پرونده حادثه سقوط هواپیمای اوکراینی که 176 جانباخته برجا گذاشت و تعدادی از انان نیز اتباع خارجی بودند ، از نخستین روزهای پس از حادثه ازسوی نهادهای ذیربط اغاز شد و با توجه به حضور تعدادی مسافر خارجی در این پرواز و جنبه‌های بین‌المللی این حادثه ، پرونده تاکنون فراز و نشیب‌های بسیاری را پشت سر گذاشته است ، اما اکنون به نظر می‌رسد با برگزاری جلسات دادگاه ، قوه قضاییه مصمم است با دادرسی عادلانه ، درمسیر تحقق مطالبات خانواده‌های داغدار گام بردارد .

در این میان مهم‌ترین دغدغه مسئولان و البته خانواده‌ها ، رسیدگی به پرونده بدون سیاسی کاری و به دور از سوءاستفاده‌های سیاسی است ؛ موضوعی که بارها ازسوی هر دو طرف مورد تاکید قرار گرفته است و خانواده‌ها نیز همواره با وجود طرح انتقادهای خود از روند رسیدگی به پرونده ، تاکید کرده‌اند که خواستار تحقیق بی طرفانه و به دور از اغراض سیاسی پیرامون موضوع هستند و تنها می‌خواهند مقصران اصلی حادثه شناسایی و به تخلفات انان در این زمینه رسیدگی شود , ورود پرونده به فاز طرح در دادگاه سازمان قضایی نیروهای مسلح درحالی است که رسیدگی به موضوع از دی ماه 1398 تاکنون فراز و فرودهای بسیاری را پشت سر گذاشته است و تلاش غربی‌ها برای بهره برداری از این حادثه باهدف تحت فشار قرار دادن جمهوری اسلامی ایران در مسیر تحقق اغراض سیاسی ازجمله چالش‌های پیش روی پرونده بوده است ؛ چالشی که خانواده‌ها نیز از ان راضی نیستند و برخی معتقدند مسیر پاسخگویی به مطالبات انان را با مشکلات بعضا پیچیده ای مواجه می‌کند , یک تلخی بی حساب ماجرای تلخ سقوط هواپیمای اوکراینی از جایی اغاز شد که در ساعت 6:20 دقیقه صبح 18 دی ماه 1398، اندک زمانی پس از برخاستن پرواز شماره 752 هواپیمایی بین‌المللی اوکراین از باند فرودگاه بین‌المللی امام خمینی (ره) ، این هواپیما به دلیل خطای انسانی عوامل پدافند هوایی مستقر در منطقه ، به فاصله اندکی هدف شلیک 2 موشک قرار گرفت و کمی بعد هواپیما در نزدیکی منطقه « شاهدشهر » تهران سقوط کرد همه سرنشینان ان ، شامل 176 نفر ، جان خود را از دست دادند .

اگرچه بروز برخی ناهماهنگی‌ها در نخستین ساعات بروز حادثه ، سبب ایجاد سردرگمی در زمینه اطلاع‌رسانی پیرامون علت اصلی حادثه شد اما پس از انجام بررسی‌های کارشناسی لازم ازسوی نیروهای مسلح ، اطلاع‌رسانی صادقانه از سوی مسئولان مربوط در دستورکار قرارگرفت و به نقش خطای « عامل انسانی » در شلیک به هواپیمای اوکراینی اشاره و براین اساس ، بررسی‌های قضایی از همان مقطع اغاز شد , همزمان با این حادثه و با توجه به فضای ملتهب منطقه ( که درپی ترور سردار سپهبد شهید حاج قاسم سلیمانی در بامداد 13 دی ماه 1398 و حمله متقابل ایران به پایگاه عین الاسد ، یکی از مهم‌ترین پایگاه‌های استقرار نیروهای امریکایی در کشور عراق ، ایجاد شده بود )، بهره برداری‌های سیاسی غرب از این حادثه در دستورکار قرار گرفت و امریکا و متحدانش کوشیدند این حادثه را به ابزار اعمال فشاری علیه جمهوری اسلامی تبدیل کنند ؛ موضوعی که در راستای سیاست « فشار حداکثری » دونالد ترامپ قابل تفسیر است , اغاز تحقیقات فنی و کارشناسی بررسی‌های صورت گرفته نشان می‌داد ازمیان 176 مسافر جانباخته این پرواز ، 146 دارای گذرنامه ایرانی ، 10 نفر دارای گذرنامه افغانستانی ، 5 نفر دارای گذرنامه کانادایی ، 4 نفر دارای گذرنامه سوئدی ، 2 نفر دارای گذرنامه اوکراینی و 9 نفر نیز خدمه و دارای تابعیت اوکراینی بوده‌اند .

براین اساس مسئولان ایرانی در نخستین روزهای بروز حادثه ، علاوه بر اینکه با استناد به استانداردهای مصرح در پیمان شیکاگو ( معاهده هوانوردی غیرنظامی بین‌المللی ) از همه کشورهایی که ذی نفع شناخته می‌شدند ، دعوت کردند نسبت به معرفی نمایندگان خود در فرایند بررسی سانحه اقدام کنند ، برای تشکیل گروه‌های ویژه ای بررسی حادثه اقدام کردند و بررسی‌های کارشناسی وارد مراحل فنی و تکنیکی شد , برهمین اساس هم بود که تیم تخصصی کشور اوکراین ، به عنوان کشور ثبت کننده و بهره بردار هواپیما ، وارد ایران شدند و بررسی‌های خود را اغاز کردند , علاوه بر این مسئولان سازمان هواپیمایی کشوری دران مقطع از تشکیل گروه‌های یازده گانه و اغاز بررسی‌ها در چند محور خبر دادند که شامل « جمع اوری اطلاعات اولیه »، « تشکیل تیم مدیریت بحران در منطقه »، دریافت اطلاعات مسافران از شرکت هواپیمایی و سایر مراجع مانند « پلیس مهاجرت »، « تعیین مسئول بررسی سانحه » و … می‌شد .

همچنین مسئولان مربوط اعلام کردند اطلاع اولیه برای کشورهای اوکراین به عنوان کشور محل ثبت هواپیما ، ایالات متحده امریکا به عنوان کشور سازنده و سوئد و کانادا به عنوان کشورهای متقاضی که اتباع انها در این هواپیما بوده‌اند صادر شده است ؛ موضوعی که نشان می‌داد ایران همکاری‌های فنی و کارشناسی با این کشورها را در دستورکار قرار داده است , حاشیه‌سازی های سیاسی رویکرد فنی جمهوری اسلامی در بررسی زوایای گوناگون سرنگونی هواپیمای اوکراینی درحالی بود که به نظر می‌رسد طرف‌های غربی رویکرد سیاسی را در دستورکار خود قرار داده‌اند و به این پرونده به مثابه ابزار فشاری بر ایران برخورد می‌کنند , برهمین اساس هم بود که از نخستین روزهای حادثه ، ساز مخالف کوک کردند و در زمینه‌های مختلف و با وجود اذعان ایران به « خطای عامل انسانی »، به شبهه افکنی پیرامون حادثه ادامه دادند .

جنجال‌های « جعبه سیاه » یکی از زمینه‌های اختلاف بود ؛ اصرار کانادا برای ارسال جعبه سیاه به کشور فرانسه برخلاف رویه‌های جاری کارشناسی در کشور از مواردی بود که در مقطعی روند تحقیقات را دچار مشکل کرد ، چرا که مسئولان ایرانی معتقد بودند این موضوع نیازمند بررسی‌های کامل‌تری در ایران است , طرح دعاوی حقوقی در محاکم کانادا ، پیش از روشن شدن ابعاد مختلف حادثه ، از دیگر موضوع هایی بود که به نظر می‌رسید بیش از اینکه ماهیت قضایی داشته باشد ، اهداف سیاسی را دنبال می‌کند , این درحالی بود که درهمان مقطع هیات‌های دیپلماتیکی میان ایران و اوکراین تشکیل شد تا پیرامون ابعاد مختلف سانحه به بحث و تبادل نظر بپردازند و بحث هایی نیز درباره پرداخت غرامت به خانواده‌ها مطرح شد .

در 21 تیرماه 1399 تحقیقات فنی ایران وارد مرحله جدیدی شد و سازمان هواپیمایی کشوری « گزارش پیشرفت تحقیقات » را منتشر کرد ؛ گزارشی که اذعان داشت دلیل محوری شلیک موشک به سوی هواپیمای اوکراینی ، خطای انسانی به دلیل فراموش کردن اجرای برخی مراحل الزامی فنی در یکی از سامانه‌های پدافندی بوده است که زمینه ساز بروز « خطای 107 درجه ای » این سامانه شده است , چند روز بعد نیز محسن بهاروند ، معاون حقوقی وزارت امورخارجه از ارسال جعبه سیاه هواپیمای اوکراینی به کشور فرانسه باهدف اغاز « فرایند خوانش » و انجام تحقیقات تکمیلی دراین زمینه خبر داد که گزارش‌های مربوط به این فرایند نیز در شهریورماه 1399 منتشر شد , تکمیل تحقیقات و صدورکیفرخواست با تکمیل تحقیقات فنی و کارشناسی ازسوی مراجع ذی ربط ، در اخرین روزهای سال 1399 مسئولان قضایی کشور اعلام کردند کیفرخواست مربوط به این پرونده صادر شده است .

برهمین اساس هم بود که حجت‌الاسلام شکرالله بهرامی ، رییس سازمان قضایی نیروهای مسلح از رسیدگی به پرونده این حادثه در دادگاه نظامی تهران خبرداد ؛ پرونده ای که به اذعان او کارشناسان معتقدند ازنظر فنی و حقوقی ، در نوع خود ، درمیان سوانح هوایی دنیا « کم نظیر » است , در شرایطی پرونده سانحه هواپیمای اوکراینی روی میز دادگاه نظامی تهران قرار گرفت که به گفته مسئولان ، تحقیقات قضایی 3 روز پس از سانحه و به دستور سیدابراهیم رییسی ، رییس وقت قوه قضاییه ، در قالب یک تیم ویژه اغاز شده بود و می‌کوشید به دور از جنجال‌سازی های خارجی پیرامون این سانحه ، به بررسی ابعاد مختلف و زوایای مختلف ان بپردازد ؛ موضوعی که رییس سازمان قضایی نیروهای مسلح نیز بران تاکید دارد و در گفت وگو با رسانه‌ها نیز اعلام کرده است که « دادگاه به دنبال رسیدگی قضایی عادلانه و قاطع و استیفای حقوق خانواده‌های جانباختگان در فضایی به دور از جنجال‌های سیاسی است ,» رویکرد فنی و کارشناسانه در بررسی پرونده در شرایطی ازسوی مسئولان قضایی مورد تاکید قرار می‌گیرد که انجام بررسی‌های فنی ازسوی 12 گروه و زیرنظر سازمان هواپیمایی کشوری ، گواهی براین مدعاست ؛ بررسی هایی که به گفته مسئولان ، گزارش نهایی ان مورد تایید بیشتر کشورهای ذی نفع قرار گرفته است .

علاوه براینها انجام بررسی‌های نظامی و امنیتی لازم از سوی 6 گروه کارشناسی زیرنظر سازمان قضایی نیروهای مسلح ، از دیگر مراحل تحقیقات فنی بوده است , چنین فرایندی درنهایت به صدور کیفرخواستی 200 صفحه ای برای 10 متهم منجر شد که به گفته مسئولان شرایط برای مطالعه ان ازسوی وکلای خانواده جانباختگان نیز فراهم شده است , داغی که هنوز تازه است تلاش بیش از پیش مسئولان قضایی کشور برای رسیدگی عادلانه و به دور از جنجال‌های سیاسی درحالی است که بخشی از خانواده‌های جانباختگان این حادثه نسبت به روند رسیدگی به پرونده و برخی بی توجهی‌های صورت گرفته نسبت به بازماندگان این حادثه تلخ گلایه دارند و معتقدند برخی مسئولان کشور انگونه که باید به مطالبات و درخواست‌های انان رسیدگی نکرده‌اند و برخی بی مهری‌های صورت گرفته ، انان را دلسرد کرده است ؛ خانواده هایی که همچنان کابوس « ان شب لعنتی » را هرلحظه همراه خود دارند و گذشت حدود 2 سال هم چیزی از حجم اندوه و داغ فراغ انان کم نکرده است .

حبیب شیخی ، دایی پدرام جدیدی از جانباختگان حادثه سقوط هواپیمای اوکراینی دراین باره به خبرنگار همشهری می‌گوید : حادثه انقدر غمبار بود که هنوز که هنوز است متعجب و حیران هستیم , با وجود اینکه حدود 2 سال از ان شب تلخ می‌گذرد اما همچنان داغ مان تازه است و پر کشیدن پدرام را باور نداریم , او ادامه می‌دهد : پدرام برای شرکت در مراسم سالگرد فوت پدرش به ایران سفر کرده و درحال بازگشت به کشور محل تحصیل خود بود که ان حادثه رخ داد .

پدرام 26 سال بیشتر نداشت و درحال تحصیل در مقطع دکتری رشته مهندسی عمران در کشور کانادا بود و از نخبگان کشور به حساب می‌امد , شیخی می‌افزاید : مادر پدرام هنوز که هنوز است این حادثه را باور ندارد و امدن فرزند دلبندش را انتظار می‌کشد , واقعا داغی که خانواده‌ها بر دل دارند ، خارج از تحمل است ؛ امیدها و ارزوهایی که ازبین رفت و خانواده هایی که داغدار شدند و همچنان بی تابی می‌کنند و زخم شان التیام نیافته است .

پدرام یک نخبه بود و همیشه ارزو داشت که پس از تحصیل به ایران بازگردد و به کشورش خدمت کند و علم و توانایی هایش را در اختیار اب و خاکش قرار دهد , دایی پدرام درباره مطالبات خانواده‌های جانباختگان سقوط هواپیمای اوکراینی نیز می‌گوید : مطالبه ما رسیدگی عادلانه به این پرونده و شفاف‌سازی پیرامون طی مراحل قضایی است , ازسوی دیگر با گذشت حدود 2 سال از وقوع این سانحه دلخراش ، سوال‌ها و ابهام هایی برای خانواده‌ها باقی مانده که مسئولان مربوط باید پاسخ‌های قانع کننده ای به انها بدهند .

اینکه علت اصلی شلیک به هواپیما چه بوده ، سوالی است که خانواده‌های داغدار انتظار دارند مسئولان پاسخ‌های صریحی دراین باره داشته باشند , او تصریح می‌کند : ما به هیچ وجه حرف سیاسی نمی‌زنیم و به جنجال‌های سیاسی هم کاری نداریم , مطالبات خانواده‌ها اصلا سیاسی نیست و فقط به دنبال دریافت پاسخ مناسب برای رفع ابهام‌های خود هستیم تا بلکه مرهمی باشد بر دل زخم خورده ما ؛ نمی‌دانید تحمل این داغ چقدر توانفرسا و جانکاه است .

به گزارش از روزنامه همشهری ، شیخی با انتقاد از برخی بی مهری‌های صورت گرفته ازسوی مسئولان نسبت به خانواده‌های جانباختگان می‌گوید : روزهای نخست حادثه مسئولانی از بنیاد شهید و سپاه پاسداران به منزل ما امدند و پای صحبت‌های ما نشستند ، اما پس از ان دیگر کسی سراغی از ما نگرفت و مسئولی حاضر نشد حرف‌های ما را بشنود , ما انتظار داشتیم مسئولان ، وقت بیشتری برای شنیدن صدای داغداران این حادثه بگذارند و حداقل مشکلات و سوالات ما را از زبان خودمان بشنوند , از مسئولان انتظار می‌رود که پای صحبت خانواده‌ها بنشینند و به سوالات و ابهام انان جواب قانع کننده بدهند .

مطالب مرتبط هشدار ایران به کانادا درباره سوءاستفاده سیاسی از موضوع سقوط هواپیمای اوکراینی واکنش کانادا به گزارش ایران در مورد سقوط هواپیمای اوکراینی دلیل خطای انسانی را برای سقوط هواپیمای اوکراینی قبول نداریم درخواست ایکائو از ایران در مورد سانحه هواپیمای اوکراینی لغو پاسخ پیام شما * نام و نام خانوادگی * پست الکترونیکی * δ.