چالش‌های نظام سلامت ؛ از کمبود پزشک تا نبود زیر ساخت

۱۴۰۰/۰۴/۲۸ ۱۲:۳۴:۵۸

امار‌های موجود و مقایسه وضعیت تعداد پزشکان در کشور با سایر کشور‌ها نشان می‌دهد دسترسی مردم به پزشکان عمومی و تخصصی با وجود انتقاد‌ها و نیاز‌های موجود همچنان پایین است .



خبرگزاری میزان _ روزنامه فرهیختگان نوشت : برای بسیاری از ما که زندگی در شهر‌ها و شهرستان‌های کوچک را تجربه کرده‌ایم ، کمبودها ، صرف بیان و مرورشان ، نمود عینی و تجربی هم دارند , یعنی ما تمام انچه را که این روز‌ها ذیل محدودیت‌ها و کمبود‌ها می‌شماریم ، به چشم دیده و تجربه کرده‌ایم , همین خود من در دوران کودکی خوب به یاد دارم که برای دسترسی به پزشک ، حتی پزشک عمومی ، در یکی از شهر‌های حاشیه ای تهران چه مکافاتی داشتیم و خانواده چه مسافتی را طی می‌کردند که بتوانند احتیاجات ساده بهداشتی و درمانی خود را مرتفع کنند .

الان هم که سال‌های زیادی از ان ایام می‌گذرد ، شاید نیاز به پزشک عمومی مرتفع شده باشد ، منتها نیاز به پزشک متخصص همچنان پابرجاست و باوجود فیزیک بیمارستان ، ان هم نه یکی ، بلکه دو تا سه بیمارستان ، این اماکن تبدیل به محلی برای شب خوابی و پناهگاه معتادان و کارتن خواب‌ها شده‌اند , این یعنی دسترسی به پزشک ، چه عمومی و چه متخصص ، علی رغم تمام انتقادات و نیازها ، هنوز در حد ابتدایی خود مانده و پیشرفت چشمگیری نداشته است , این ادعا هم صرف مشاهدات شخصی و گلایه‌های عمومی نیست ( هرچند این‌ها هم مرجع خوبی برای استناد هستند ) بلکه امار‌های موجود و مقایسه وضعیت کشور با سایر کشور‌ها و حتی با گذشته کشور خودمان هم این مساله را تایید و تصدیق می‌کند .

همه‌گیری کرونا هم که بیش از هر چیزی چهره عریان‌تری از این فضا را به ما نشان داد و لزوم گسترش و افزایش تعداد پزشکان ، پرستاران و متخصصان در کنار بیمارستان‌ها و مراکز درمانی ، خصوصا در مناطق محروم را گوشزد کرد , البته این را هم باید بدانیم که اگر قرار بر این باشد پیش از بررسی و بیان علل وجود این کاستی‌ها در یک جمله علت وجود چنین وضعی را ذکر کنیم ، انحصار وجود در پذیرش و گزینش نیرو یا همان پزشک شاید اصلی‌ترین مشخصه ای باشد که چنین وضعی را سبب شده است , بااین همه کمی به اعداد و امار رجوع کنیم و به اسیب شناسی وضع موجود بپردازیم ، ببینیم در اینده چه تغییری در وضع موجود ایجاد خواهد شد .

تاریخچه کمبود پزشک در کشور برای ورود به مساله شاید بد نباشد اول به تاریخچه کمبود پزشک در کشور اشاره کنیم , تعداد پزشکان در اواخر حکومت پهلوی 13 هزار نفر بود که تنها 6 هزار پزشک ایرانی را شامل می‌شد و 7 هزار پزشک دیگر خارجی بودند که از کشور‌های مختلف مانند هند در کشور به طبابت می‌پرداختند , پس از انقلاب اسلامی و در پی ان انقلاب فرهنگی ، خروج پزشکان خارجی خصوصا هندی ، کشور با معضل کمبود نیروی درمانی و پزشک عمومی و متخصص مواجه شد .

ستاد سلامت شورای عالی انقلاب فرهنگی در جهت حل این معضل ، تشکیل وزارت بهداشت ، درمان و اموزش پزشکی را در سال 64 مصوب کرد , دولت نیز در پی اقدامی عقلانی ، دست به افزایش ظرفیت دانشگاه‌ها در رشته پزشکی زد , کارامدی ولو اندک نظام سلامت کنونی را مدیون افزایش ظرفیت‌های دهه 60 هستیم .

اما با توجه به کمبود پزشک در کشور ، سال 73 نظام کارانه ای اجرا شد , نظامی که با هدف افزایش بهره وری از تعداد محدود پزشکان طراحی شد , طرحی که در جمله « ویزیت بیشتر ، درامد بیشتر » خلاصه می‌شد .

اجرا شدن طرح کارانه ای ، اولین قدم‌ها در مسیر افزایش درامد پزشکان بود , مسیری که با افزایش هزار درصدی تعرفه‌های خصوصی در سال 83 و 84 و چند برابر شدن ان در گام سوم طرح تحول سلامت ، به درامد نجومی پزشکان ختم شد , درامدی که منشا بسیاری از انحرافات تحصیلی کنونی کشور و گرایش والدین دانش اموزان به این رشته شده است .

واقعا کمبود پزشک داریم ؟ با اینکه امار دقیقی از پزشکان فعال کشور در دسترس نیست ، اما با محاسباتی می‌توان به حدود این عدد دست یافت که چیزی حدود 98 هزار پزشک است , همچنین با توجه به جمعیت ایران که حدود 84,5 میلیون نفر است ، سرانه پزشک کشور چیزی حدود 11.

7 پزشک به ازای هر 10 هزار نفر براورد می‌شود که سهم پزشکان متخصص تنها 5,7 پزشک به ازای هر 10 هزار نفر و باقی سهم پزشکان عمومی است , اما نکته ای که باید توجه داشت ان است که 34 درصد کل پزشکان کشور و 45 درصد پزشکان متخصص در شهر تهران حضور دارند ، درحالی که تهران دارای 11 درصد جمعیت کشور است .

این نشان دهنده ان است که سرانه پزشک کشور خصوصا برای پزشک متخصص بسیار پایین تر از این مقدار است , به این صورت که بیش از 50 درصد جمعیت کشور با سرانه ای کمتر از 5 گذران زندگی می‌کنند , اما این سوال مطرح است که ایا همین سرانه 11.

7 پزشک به ازای هر 10 هزار نفر در کشور کم است یا تعداد پزشکان مناسب است و تنها در توزیع پزشک در کشور ضعف وجود دارد ؟ در جواب ان باید گفت با نگاهی گذرا به سرانه پزشکان در کشور‌های مختلف جهان و منطقه می‌توان تفاوت اشکار بین سرانه ایران و انان را دید , مقایسه سرانه پزشک ایران و کشور‌های منطقه همان طور که مشاهده شد ، جایگاه ایران در نمودار از بسیاری از کشور‌های جهان پایین تر است و این مساله بین کشور‌های منطقه بیشتر به چشم می‌خورد تا جایی که ایران بین این کشور‌ها در جایگاه بیستم از بیست وهفت کشور اسیای میانه و اسیای غرب قرار دارد , قابل توجه انکه وضعیت سرانه پزشک متخصص از این هم فاجعه بارتر است .

به طوری که از سرانه کشورمان یک چهارم کشور مغولستان است و نام کشورمان بعد از ارمنستان و عربستان سعودی به چشم می‌خورد , علاوه بر این ، سرانه دندانپزشک در کشورمان چیزی حدود 3,29 دندانپزشک به ازای هر 10 هزار نفر است .

در این حوزه هم کشورمان از جایگاه مناسبی در جهان برخوردار نیست و پایین تر از کشورهایی ، چون لبنان و قزاقستان قرار دارد , کمبود دندانپزشک در شهرهایی ، چون تهران نیز قابل لمس است و حتی پایتخت نشینان در دسترسی به دندانپزشک با مشکل روبه رو هستند , اما فارغ از پایین بودن سرانه پزشک کشورمان نسبت به دیگر کشور‌ها و تعداد کم پزشک در کشور ، دسترسی همه مناطق کشور به پزشک یکسان نیست و این سرانه را نمی‌توان به تمام کشور تعمیم داد ؛ لذا پراکندگی پزشکان در سطح کشور خود عامل دیگری است که نیاز کشور را به پزشک بیش از پیش نمایان می‌کند .

سرانه پزشک در ایران بسیار پایین تر از کشور‌های پیشرفته با نگاهی گذرا به سرانه پزشک کشور‌های جهان در سایت سازمان جهانی بهداشت (who) می‌توان دریافت وضعیت کشورمان در مقایسه با دیگر کشور‌های جهان اسفناک است , سرانه پزشک در کشورمان 11,7 پزشک به ازای هر 10 هزار نفر است ، درحالی که اکثر کشور‌های اروپایی سرانه ای بین 30 تا 50 دارند .

همان طور که مشاهده می‌شود ، سرانه ایران از کشور هایی همچون استونی و بلغارستان بسیار پایین تر است , همچنین در نمودار زیر می‌توان مقایسه سرانه پزشک ایران و کشور هایی با درامد ناخالص ملی (gdp) را مشاهده کرد , نمودار زیر نشان می‌دهد سرانه کشورهایی ، چون بوسنی و مقدونیه نیز از ایران وضعیت بهتری دارد .

وضعیت کشورمان در سرانه پزشک متخصص نیز مانند سرانه کل پزشکان خوب نیست و با سرانه 5,9 پزشک متخصص به ازای هر 10 هزار نفر در کشور پایین تر از شمار زیادی از کشورهاست , همان طور که در نمودار قابل مشاهده است ، سرانه پزشک متخصص در کشور‌های اروپایی بین 20 تا 50 پزشک است .

پراکندگی کشوری پزشکان همان طور که قابل پیش بینی است ، پراکندگی پزشکان در کشور یکسان نیست و برخی مناطق از پزشکان بیشتری برخوردار هستند , لکن بسیاری از مناطق سرانه پزشکی بسیار پایینی دارند , به طور مثال 34 درصد کل پزشکان کشور و 45 درصد پزشکان متخصص در شهر تهران با 11 درصد جمعیت کشور مشغول طبابت هستند ، اما در استان سیستان و بلوچستان سرانه پزشک کمی بیشتر از 6 پزشک به ازای هر 10 هزار نفر است .

همان طور که مشهود است ، سرانه شهر تهران بسیار بیشتر از دیگر شهر‌های کشور است و نشان از ان است که پایتخت نشینان دسترسی بهتر و راحت‌تری به پزشک عمومی و متخصص دارند , همچنین از نمودار زیر می‌توان دریافت که حدود نیمی از جمعیت کشور در دسترسی به پزشک متخصص با مشکل شدید مواجهند و تنها 2,4 پزشک به ازای هر 10 هزار نفر از انان وجود دارد .

همچنین نکته ای که قابل توجه است اینکه وجود دانشگاه علوم پزشکی در شهر‌ها باعث شده است دسترسی مردم به پزشک در ان شهر نسبت به شهر مشابه بدون دانشگاه علوم پزشکی بهتر و مناسب تر باشد , پراکندگی سنی پزشکان یکی از جنبه‌های بررسی مساله کمبود پزشک که کمک به اینده اندیشی در این حوزه می‌کند ، بحث پراکندگی سنی پزشکان کشور است , با توجه به افزایش جمعیت سالمندان کشور در 20-10 سال اینده بی شک نیاز کشور به پزشک افزایش می‌یابد .

همچنین باید توجه داشت در همین بازه زمانی بیش از 50 هزار نفر از پزشکان فعلی از چرخه خدمت خارج می‌شوند , با نگاهی گذرا به این نمودار می‌توان فهمید اکثر پزشکانی که امروزه درحال ارائه خدمت هستند ، پزشکانی در سنین 60-45 سال را تشکیل می‌دهند , پزشکانی که با یک حساب سرانگشتی می‌توان فهمید فارغ التحصیلان سال‌های ابتدای انقلاب و دهه 60 هستند که اکنون در استانه بازنشستگی قرار دارند .

اثار و اسیب‌های کمبود پزشک در کشور کمبود پزشک در کشور اثار و اسیب‌های فراوانی در پی خواهد داشت که به اختصار به چند مورد از ان‌ها می‌پردازیم , فشار کاری کادر درمان در مناطق محروم کمبود پزشک در مناطق مختلف ، خصوصا مناطق محروم ، باعث می‌شود پزشکان تعداد مراجعان بسیار زیادی داشته باشند , این مساله باعث می‌شود پزشک مجبور باشد تا 60 بیمار در روز ویزیت کند و باعث تحمیل فشار کاری فراتر از توان به پزشکان می‌شود که حاصل ان فرسودگی همین تعداد پزشک محدود در این مناطق است .

تاخیر در شروع سیکل درمان یکی دیگر از اسیب‌های کمبود پزشک ان است که به دلیل تعداد بالای مراجعان به پزشکان ، نوبت‌دهی برای چند ماه اینده است , افزایش خطا‌های پزشکی بیمارانی که برای درمان درد خود به پزشک مراجعه می‌کنند ؛ اما سهوا دردی به دردهایشان اضافه می‌شود , تحمیل بیش از حد فشار کاری بر پزشکان و خستگی دائمی ان‌ها احتمال وقوع خطا‌های پزشکی را بالا می‌برد که این مساله نیز می‌تواند جان بیماران را بیشتر به خطر بیندازد .

کاهش کیفیت ارائه خدمات میانگین زمان ویزیت در کشور‌های مختلف تفاوت چشمگیری با کشورمان دارد که در نمودار زیر نیز مشهود است , با وجود انکه طبق قانون در کشورمان حداقل زمان ویزیت برای پزشک عمومی ، متخصص و فوق تخصص به ترتیب 15، 20، 25 دقیقه است ، اما در واقعیت به دلیل کمبود پزشک و حجم کاری زیاد پزشکان و تعداد زیاد مراجعان ، میانگین زمان ویزیت پزشک در کشور ایران به زیر 5 دقیقه رسیده است , کم بودن زمان ویزیت پیامد‌های ناگواری در پی خواهد داشت ؛ که به عدم تشخیص بیماری یا تشخیص اشتباه بیماری ، عدم اطلاع از تاریخچه پزشکی بیمار ، تجویز اشتباه و اختلالات دارویی می‌توان اشاره کرد .

سفر درمانی و شیوع بیماری اگر از کنار بیمارستان‌های بزرگ شهر هایی مثل تهران گذر کرده باشید ، قطعا همراهان بیمار را مشاهده کرده‌اید که در ماشین یا چادر گذران شب و روز می‌کنند و مجبور به خیابان خوابی کنار بیمارستان‌ها شده‌اند , مساله ای که در عدم دسترسی مناسب به پزشک و کمبود پزشک ریشه دارد و انان را مجبور به سفر به شهر‌ها با فاصله چند صد کیلومتر و بعضا در استان‌های مرزی به کشور‌های دیگر می‌کند , کنکور یکی از نقاط عطف زندگی نوجوانان و جوانان کشور ، کنکور است .

سالیانه بیش از 600 هزار نفر در کنکور رشته تجربی با ارزوی قبولی در رشته پزشکی شرکت می‌کنند , اما شرایط به گونه ای است که کمتر از یک درصد داوطلبان به مراد خود می‌رسند و این رقابت را بین دانش اموزان بسیار سخت می‌کند , عدم قبولی در رشته مطلوب ، اسیب‌های فراوانی را برای دانش اموزان به همراه دارد .

بااین حال هرساله چند صد هزار نفر از داوطلبان به انتظار کنکور سال بعد ، پشت کنکور می‌مانند , عدم قبولی در کنکور سراسری پیامد‌های بسیار ناگواری برای جوانان کشور دارد ؛ از جمله سرخوردگی دانش اموزان ، اتلاف عمر یک ساله خود در انتظار کنکور سال بعد ، ورود دیرتر به بازار کار و سرمایه و تاخیر در تشکیل زندگی و رخداد بحران‌های جمعیتی تابعه , با افزایش ظرفیت پزشکی در دانشگاه‌ها می‌توان از این دست مسائل پیشگیری کرد .

پذیرش محدود دانشگاه‌ها ، علت اصلی بروز کمبود پزشک ظرفیت پذیرش دانشجوی پزشکی مهم‌ترین عامل در تعیین سرانه در درازمدت است , به رغم سرانه بسیار پایین پزشک در ایران در مقایسه با کشور هایی همچون استرالیا ، فرانسه ، المان و انگلستان هم اکنون سرانه پذیرش دانشجوی پزشکی در ایران هم در مقایسه با این کشور‌ها پایین تر است , جالب انکه پذیرش رشته پزشکی از سال 73 تا 83 با توجیه اشباع بودن جامعه از پزشک روند کاهشی داشته است .

ظرفیت پزشکی نیز طی پنج سال اخیر تقریبا ثابت مانده است , همان طور که اشاره شد ، متوسط سرانه پزشک در کشور‌های پیشرو حدود 30 پزشک به ازای هر 10 هزار نفر است , با ادامه روند فعلی پذیرش دانشجویان پزشکی (6500 نفر در سال )، رسیدن به وضعیت مطلوب بیش از 30 سال به طول می‌انجامد .

ضمن اینکه در دهه‌های اینده جمعیت سالخورده کشور و به تبع ان نیاز به خدمات درمانی افزایش قابل توجهی خواهد داشت , قریب به اتفاق داوطلبان گروه تجربی به امید رسیدن به ردای پزشکی دست به انتخاب این گروه می‌زنند ، حال انکه بنابر اعلام مسئولان ، تنها حدود یک درصد از انان به هدف خود می‌رسند ؛ لذا نیاز است بازنگری جدی و اساسی در پذیرش رشته پزشکی در دانشگاه‌ها داشته باشیم , پذیرش دانشجوی پزشکی در سال‌های اخیر روند پذیرش دانشگاه‌ها از کنکور سراسری در رشته پزشکی فراز و نشیب بسیاری از سال‌های بعد انقلاب داشته است .

در سال‌های ابتدایی با توجه به خروج پزشکان هندی از کشور و تشدید نیاز کشور به پزشک ، ظرفیت پذیرش دانشجوی پزشکی در سال‌های ابتدایی دهه 60 افزایش یافت , اما پس از مدتی و با روی کار امدن دولت سازندگی ، روند نزولی پذیرش دانشجوی پزشکی اغاز شد , به طوری که در سال‌های 84-80 که دکتر پزشکیان متولی وزارت بهداشت بود ، این میزان به حداقل رسید .

اگر ظرفیت دانشگاه‌ها در ان سال‌ها ان قدر کم نبود ، امروز شاهد تعداد بسیار بیشتری از پزشکان جوان 40-35 ساله در کشور بودیم , نکته دیگر که در نمودار قابل مشاهده است انکه علی رغم توسعه گسترده زیرساخت‌های نظام سلامت پذیرش سال‌های اخیر تفاوت چندانی با 30 سال پیش ندارد , به طوری که سال 67 با 27 دانشکده پزشکی و 82 هزار تخت بیمارستانی ، 4640 دانشجوی پزشکی پذیرش داشتیم و سال 90 نیز با 50 دانشکده پزشکی و 130 هزار تخت بیمارستانی ، 4638 نفر پذیرش دانشگاه‌ها در رشته پزشکی بوده است .

به عبارت دیگر با دوبرابر شدن امکانات و زیرساخت‌ها ظرفیت اموزش پزشک کشور ثابت مانده است , افزایش پذیرش دانشجویان تعهدی دانشجویان تعهدی دانشجویانی هستند که در ابتدای پذیرش خود در دانشگاه ، متعهد می‌شوند سه برابر طول تحصیل خود را در مناطق محروم مشغول خدمت‌رسانی به مردم ان مناطق شوند , طبق قانون ( قانون اصلاح بند (3) ماده واحده قانون برقراری عدالت اموزشی در پذیرش دانشجو در دوره تحصیلات تکمیلی و تخصصی ) وزارت بهداشت 30 درصد ورودی‌های رشته‌های پزشکی عمومی ، دستیاری تخصصی پزشکی را از طریق این دانشجویان پذیرش کند .

قانونی که هیچ گاه اجرایی نشد , با نگاهی گذرا به روند پذیرش دانشجویان پزشکی کنکور‌های سراسری سال‌های اخیر می‌توان دریافت که این میزان هیچ گاه به 30 درصد نرسید و در بهترین حالت خود به 18 درصد در سال 94 رسید , اجرایی شدن این قانون به طور مستقیم در رفع محرومیت مناطق محروم در حوزه بهداشت و درمان اثر خواهد داشت ؛ چراکه استقرار تمام وقت پزشک در این مناطق به مدت حداقل 21 سال ، از نتایج این قانون خواهد بود .

افزایش ظرفیت پذیرش دانشگاه ازاد دیگر نهادی که می‌تواند به عنوان یک نهاد غیردولتی در حل مساله کمبود پزشک در کشور تاثیر بسزایی داشته باشد ، دانشگاه ازاد اسلامی است , با توجه به ظرفیت و پتانسیلی که دانشگاه ازاد در سراسر کشور دارد ، می‌تواند با افزایش ظرفیت پذیرش خود در رشته پزشکی و البته پذیرش دانشجو در مقطع دستیاری ، به بالابردن تعداد پزشک در کشور کمک کند , افزایش دانشجویان بورسیه یکی از روش هایی که می‌تواند به تامین پزشک در مناطق محروم بینجامد ، پذیرش دانشجوی بورسیه توسط نهاد هایی است که محرومیت‌زدایی در کشور را برعهده دارند ؛ افزایش ظرفیت دانشجویان بورسیه که موظف‌اند پس از تحصیل در مناطق کم برخوردار به رفع محرومیت در این حوزه فعالیتی خود بپردازند .

با نگاهی گذرا در پیکربندی ظرفیت پذیرش دانشجویان پزشکی در سال‌های اخیر متوجه می‌شویم که این میزان بسیار کمتر از توانایی این نهاد‌ها بوده و بسیارند نهاد هایی که محرومیت‌زدایی دارند ، لکن در این زمینه ورودی نداشته‌اند , در این زمینه نهادهایی ، چون بنیاد مستضعفان ، ستاد اجرایی فرمان امام (ره) و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی می‌توانند به خوبی نقش ایفا کرده و راهگشای این مسیر باشند , کمااینکه در سال 95 سپاه پاسداران در این حوزه ورود کرد و نتایج ان به زودی مشهود خواهد بود .

کمبود پزشک نداریم ! همان طور که در قسمت‌های قبلی هم اشاره شد ، سرانه تعداد پزشک در کشور هنوز با کف موردقبول 30 پزشک به ازای 10 هزار نفر جمعیت فاصله زیادی دارد ؛ و تعداد 98 هزار پزشک برای جمعیت 85 میلیونی ایران ناکافی است , اظهارات نمایندگان مختلف نیز از عدم دسترسی مردم مناطق مختلف کشور به پزشک حکایت دارد , تعارض منافع در تعیین ظرفیت رشته‌های پزشکی هم اکنون نزدیک به 50 درصد شرکت کنندگان کنکور سراسری (550 هزار نفر ) از گروه ازمایشی علوم تجربی و متقاضی تحصیل در این رشته‌ها هستند .

از این تعداد درمجموع تنها 9 هزار نفر ( کمتر از 1,5 درصد ) موفق به قبولی در رشته‌های پزشکی ، دندانپزشکی و داروسازی می‌شوند , تعیین ظرفیت دانشگاه‌های علوم پزشکی ، به پیشنهاد وزارت بهداشت و تایید شورای عالی انقلاب فرهنگی صورت می‌گرفت .

در سال 1377 دولت وقت با توجیه رسیدن سرانه نیرو‌های پزشکی به استاندارد‌های بین‌المللی و حد مطلوب ، لایحه واگذاری اختیار تعیین ظرفیت رشته‌های پزشکی را تقدیم مجلس کرد , این لایحه در مجلس به تصویب رسید ، اما شورای نگهبان به دلیل مغایرت با قانون اساسی این قانون را رد کرد , در سال 1394، اما شورای عالی انقلاب فرهنگی با تصویب « سیاست‌ها و ضوابط امایش اموزش عالی در عرصه سلامت در جمهوری اسلامی ایران » تعیین ظرفیت رشته‌های پزشکی را به طور کامل به دانشگاه‌های علوم پزشکی و وزارت بهداشت واگذار کرد .

پزشکان گمشده سازمان نظام پزشکی کشور ، سرانه پزشک را نزدیک به 16 اعلام می‌کند ، درصورتی که همان طور که گفته شد ، حدود 11 است ؛ اختلاف فوق ناشی از عدم تفکیک پزشکان فعال و غیرفعال است , به طور مثال 14000 پزشک در فعالیت‌های ستادی و مدیریتی مشغول فعالیت هستند و توان ارائه خدمات پزشکی را به طور تمام وقت ندارند , راهکار‌های معضل کمبود پزشک همان طور که اشاره شد ، تعداد پزشکان موجود در کشور به هیچ عنوان جوابگوی جمعیت 84 میلیونی ایران نیست و این کمبود پزشک چه اسیب هایی را به مردم وارد می‌کند .

همچنین اشاره شد با افزایش پزشک ، چه فرصت هایی پیشروی کشور قرار دارد , با استناد بر موارد فوق افزایش تعداد پزشک در کشور امری واجب و عقلانی است , در همین راستا نیاز است تربیت پزشک در کشور افزایش پیدا کند .

این رویکرد در بازه زمانی میان مدت ( حداقل 7 سال ) پاسخگو است ؛ اما راهکاری پایدار خواهد بود , بر همین اساس راهکار هایی برای حل این مساله ارائه می‌شود : افزایش ظرفیت پذیرش در رشته پزشکی ورودی نظام اموزش پزشکی کشور سالانه نزدیک به 9 هزار نفر است و هما نطور که اشاره شد ، افزایش این میزان امری اجتناب‌ناپذیر است , مشکل در توزیع است ، نه تعداد برخی معتقد هستند به تعداد کافی پزشک وجود دارد و مساله اصلی توزیع نامناسب پزشک در کشور است ؛ بنابراین افزایش سرانه پزشک منجر به افزایش دسترسی در مناطق کمتربرخوردار نخواهد شد .

اما مقایسه شاخص سرانه پزشک در ایران و سایر کشور‌ها به وضوح نشان دهنده کمبود شدید پزشک در ایران است , به عبارتی اگر توزیع پزشکان در کشور به صورت مطلوب هم انجام می‌گرفت ، مساله کمبود پزشک باز هم پابرجا بود , نکته حائز اهمیت انکه توزیع نامتوازن ، معلول کمبود پزشک است نه علت ان .

یعنی به دلیل شکل‌گیری انحصار در ارائه خدمات درمانی ، بخش زیادی از پزشکان و دندانپزشکان در شهر‌های بزرگ از درامد بسیار مطلوبی برخوردار هستند و انگیزه ای برای اقامت در مناطق محروم هرچند با درامد بیشتر ندارند , بسیاری از پزشکان پس از چند سال کار در مناطق محروم و پس از کسب سرمایه کافی به شهر‌های بزرگ مهاجرت می‌کنند , کمبود هیات علمی و زیرساخت‌های اموزشی همان طور که پیش تر گفته شد ، کشور به شدت نیازمند افزایش ظرفیت تربیت پزشک است .

نکته حائز اهمیت انکه بیش از دو دهه با القای اشباع بازار از پزشک ظرفیت پذیرش این رشته‌ها به شدت محدود شده است ؛ بنابراین بحث نبود زیرساخت برای افزایش ظرفیت ثانویه است , زیرساخت اصلی اموزش پزشکی کلاس درس ، هیات علمی و بیمارستان و کلینیک اموزشی است , هزینه ساخت و یا تامین کلاس درس در برابر هزینه‌های دانشگاه‌های علوم پزشکی بسیار ناچیز است .

همچنین وزارت علوم و دانشگاه ازاد دارای ظرفیت‌های اموزشی هستند که می‌توانند ان را به اموزش پزشکی اختصاص دهند , با توجه به اینکه دانشگاه‌های علوم پزشکی علاوه بر اموزش ، نقش نظارتی و ارائه خدمات درمانی را برعهده دارند ، بخش زیادی از ظرفیت هیات علمی به درامدزایی و تصدی پست‌های مدیریتی معطوف می‌شود , همچنین با توجه به اجرا نشدن قانون تمام وقتی پزشکان ، بخش زیادی از وقت هیات علمی در بخش خصوصی سپری می‌شود .

پزشکان جوان زیادی انگیزه فعالیت به عنوان هیات علمی و کار در بیمارستان‌های دولتی دارند که در بخش دولتی جذب نشده‌اند , بااین حال نسبت دانشجو به استاد هیات علمی در دوره پزشکی عمومی حدود 5 دانشجو به ازای هر عضو هیات علمی است و این نسبت در مقطع تخصص طوری است که به ازای هر دانشجوی تخصص دو عضو هیات علمی وجود دارد , به طور تقریبی 30 درصد بیمارستان‌های دولتی کارکرد اموزشی دارند ؛ بنابراین بیمارستان برای استفاده در جهت اموزش دانشجوی پزشکی وجود دارد ، اما از این ظرفیت به درستی استفاده نمی‌شود .

ضمن اینکه بسیاری از بیمارستان‌های نیرو‌های مسلح و سازمان تامین اجتماعی قابلیت استفاده برای اهداف اموزشی را دارند , ذکر این نکته ضروری است که از ظرفیت همین تعداد بیمارستان اموزشی نیز به درستی استفاده نمی‌شود , لازم به ذکر است افزایش پذیرش دانشجوی دوره دستیاری ( تخصص ) نیاز به هیچ زیرساخت جدیدی ندارد و با توجه به فشار کاری بیش از حد معمول در این دوره و انحصار شدید در پذیرش رشته‌های تخصصی ، افزایش ظرفیت پذیرش به افزایش کیفیت اموزش در این دوره منجر خواهد شد .

همچنین به دانشگاه ازاد اسلامی با داشتن ظرفیت بیش از حد فعلی در توسعه اموزش پزشکی اجازه افزایش ظرفیت داده نمی‌شود , از طرفی دیگر « ادعای نبود زیرساخت برای افزایش ظرفیت رشته‌های پزشکی درحالی مطرح می‌شود که پذیرش دانشجوی خارجی رشته‌های پزشکی از سال 1392 تا 1395 چهار برابر شده است !» کاهش کیفیت اموزش اکثر پزشکان فعلی کشور ، فارغ التحصیل سال‌های ابتدایی انقلاب اسلامی در دهه 60 هستند , دقیقا سال هایی که امکانات تقریبا نصف امکانات کنونی ، ظرفیت پذیرش دانشجوی پزشکی تقریبا یکسان با سال‌های دهه 90 بوده است ؛ و بدیهی است که پزشکان کنونی کشور از لحاظ کیفیت اموزش با مشکلی روبه رو نبوده‌اند .

در همین راستا ظرفیت پذیرش چند دانشگاه در سال‌های اخیر مقایسه می‌شود , همان طور که در نمودار‌ها نیز مشهود است در سال‌های گذشته پذیرش این دانشگاه‌ها بیشتر بود و مشکلی در اموزش دانشجویان رشته پزشکی را شاهد نبودیم , بیشتر بخوانید : کمبود پزشک هم به معضل سالمندی جمعیت اضافه شد انتهای پیام / خبرگزاری میزان : انتشار مطالب و اخبار تحلیلی سایر رسانه‌های داخلی و خارجی لزوما به معنای تایید محتوای ان نیست و صرفا جهت اطلاع کاربران از فضای رسانه ای منتشر می‌شود .

.