چرا خارجی‌ها در ایران سرمایه‌گذاری نمی‌کنند ؟

۱۴۰۰/۰۶/۲۲ ۱۴:۵۹:۳۸


بیداری اذربایجان : سرمایه‌گذاری یکی از موارد مهمی بود که رییس جمهور شنبه شب در اولین گفت و گوی تلویزیونی خود با مردم بر ان تاکید کرد , رییسی با اشاره به اینکه زمینه‌های سرمایه‌گذاری در کشور و دستگاه‌های دولتی فراهم است ، اظهار کرد : به ایرانیان خارج از کشور می‌گویم ایران امن و قابل پیش بینی مهیا شده و سواحل مکران برای سرمایه‌گذاری امادگی دارد , اینجا زمینه برای سرمایه‌گذاری فراهم است .

دستگاه‌های دولتی نیز اماده دریافت سرمایه هستند , اهمیت سرمایه‌گذاری در چیست ؟ سرمایه‌گذاری ها همواره به عنوان یکی از چهار پایه اصلی نظام‌های تامین مالی شناخته می‌شوند و سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی (fdi)، به یکی از عناصر عمده در پیوند دادن اقتصاد داخلی کشور‌ها با اقتصاد جهانی تبدیل شده و به عنوان عاملی برای انتقال سرمایه ، تکنولوژی ، تخصص و مدیریت نقش به سزایی داشته است , به ویژه برای کشور‌های در حال توسعه ، سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی بسیار حیاتی است .

همچنین fdi، یکی از متغیر‌های مهم اقتصادی است که می‌تواند با توجه به ویژگی هایش بر رشد اقتصادی تاثیر مثبت بگذارد , یکی از شرایط لازم برای تاثیرگذاری مثبت fdi بر رشد اقتصادی ، وجود بازار مالی توسعه یافته است , اما تجربه نشان می‌دهد که استفاده از سرمایه‌گذاری خارجی در ایران ، انتقال موثر و جهش فناوری را در پی نداشته و برای انتقال موثر فناوری ، باید ظرفیت‌های جذب ان در کشور ایجاد شود .

همانطور که در نمودار زیر مشاهده می‌کنید روند این متغیر بسیار نوسانی و نزولی بوده است ؛ بنابراین در حال حاضر که موارد مختلفی از سرمایه‌گذاری در کشور مطرح و اغاز شده است ، باید زیرساخت‌های لازم برای پایداری و به نتیجه رسیدن ان‌ها نیز فراهم شود , روند سرمایه‌گذاری خارجی از سال 80 تا 99 ( میلیون دلار ) بنابراین ، روند این متغیر مهم در کشور ما تاکنون قابل قبول نبوده است , در این گزارش با کارشناسان گفت و گو کردیم و دلایل عدم توفیق ایران را در جذب سرمایه‌گذاری های خارجی جویا شدیم .

در ادامه نیز راهکارهایی برای افزایش جذابیت بستر سرمایه‌گذاری کشور پیشنهاد شده است , انتقال پول از کانالی امن لازمه اطمینان سرمایه گذاران است محمد مهدی رییس زاده مشاور اتاق بازرگانی ایران درباره علل روند نزولی fdi ( سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی ) بعد از انقلاب ، تصریح کرد : تحریم‌ها یکی از علل عمده این عدم پیشرفت است , طبق قانون و ایین نامه اجرایی مصوب دولت ، برای کشوری که می‌خواهد سرمایه‌گذاری مستقیم کند ، این نکته که انتقال پول از یک کانال مطمئن صورت بگیرد ، اهمیت فراوانی دارد .

زیرا اگر کشوری از کانال fdi سرمایه‌گذاری کند ، اصل سرمایه‌اش تضمین می‌شود و می‌تواند ان را خارج کند , او ادامه داد : فرض کنید من می‌خواهم از مالزی یک میلیون دلار در زمینه ای خاص سرمایه‌گذاری کنم , بعد از طی شدن مراحل ثبت نام ، پذیرش و … به مرحله اجرا می‌رسیم .

حالا حواله کردن پول در این مرحله به دلیل تحریم ایران ، از چه کانالی باید انجام شود , باید از کانال‌های واسطه و غیر رسمی استفاده کنیم که با ریسک هایی همراه است , این فرد اعم از حقیقی یا حقوقی علاوه بر اینکه مشمول تحریم‌های اصلی امریکا خواهد شد ، به علت همکاری با ایران نامش در لیستی قرار گرفته و تمام معاملاتش قفل می‌شود .

او افزود : ضمن اینکه سرمایه در محلی سرمایه‌گذاری می‌شود که محیط ان حداقل از یک ثبات نسبی برخوردار باشد و معمولا کسانی که سرمایه‌گذاری می‌کنند یک ضریبی از ریسک را باید بپذیرند , اما این ریسک نباید در حدی باشد که کل سرمایه به خطر بیفتد , تسهیل معاملات بانکی در گرو الحاق به fatf مشاور اتاق بازرگانی در ادامه بیان کرد : مسئله fatf احتمالا تا چند روز اینده در مجمع تشخیص مصلحت نظام بررسی خواهد شد .

تا زمانی که ما به fatf ملحق نشویم ، جلوی انجام معاملاتمان در سیستم بانکی دنیا گرفته خواهد شد , درست است که یک عامل عمده تحریم است ، اما مهم تر از ان ، محیط کسب و کار و کلان اقتصاد ما است , لازمه این محیط کسب و کار برخورداری از یک ثبات نسبی است .

ایا در حال حاضر محیط کسب و کار ما از چنین ثباتی برخوردار است ؟ و ایا مسئولین رده بالای ما می‌توانند نرخ ارز را حتی برای شش ماه اینده پیش بینی کنند ؟ او ادامه داد : براورد اقتصاددان‌های مختلف در مورد نرخ ارز ، از 20 تا 40 هزار تومان است , در یکی دو سال اخیر شاهد فرار سرمایه از کشور بوده‌ایم ، اما ورود سرمایه بسیار کم محقق شده است , طبق اخرین امار‌ها حدود 3 تا 4 میلیارد دلار fdi محقق شده و البته این مقدار هم به کشور وارد نشده است .

قرارداد‌های ان بسته شده ، اما درصد تحقق ان بسیار کمتر از این مقدار بوده است , تقویت زیرساخت‌ها لازمه موفقیت همکاری 25 ساله ایران و چین رییس زاده درباره همکاری 25 ساله ایران و چین به عنوان نمونه ای از سرمایه‌گذاری خارجی بیان کرد : این توافق نامه تا جایی که جزییات ان بیان شده است ، یک رونق و نقشه راه تلقی شده و هیچ گونه تعهد و الزامی برای طرفین وجود ندارد , بلکه مسیری است برای 25 سال که چگونه دو کشور با هم همکاری کنند .

تک تک اقلامی که به عنوان موارد همکاری در بخش‌های مختلف اعم از نفت ، گاز ، پتروشیمی و … مطرح می‌شود ، هر کدام نیازمند قرارداد جداگانه است که ان قرارداد می‌تواند الزام اور باشد , او در ادامه اظهار کرد : طبق گفته وزیر خارجه سابق ، اجرایی شدن این توافق منجر به توافق‌های بعدی مورد تعهد طرفین می‌شود ؛ یعنی چین با یک تخفیفی از ما نفت بخرد و بخشی از ان اورده نقدی در بخش نفت ، گاز و پتروشیمی سرمایه‌گذاری و باقی هم در زیرساخت‌ها لحاظ شود , یکی از این زیرساخت‌ها همان جاده ابریشمی است که از مسیر کشور ما عبور خواهد کرد .

همه این موارد برای تحقق ، نیازمند این است که مجمع تشخیص مصلحت نظام ، بحث الحاق به fatf را تصویب کند , پس بعضی از موارد به صورت زنجیروار به هم متصل‌اند و تا مسئله fatf حل نشود ، ان بحث کلی به یک ارزو تبدیل خواهد شد , دنیا ، دنیای رقابت است و به طور کلی اگر بتوانیم به این قرارداد جامه عمل بپوشانیم ، ممکن است در کنار چین ، روسیه ، امریکا و باقی هم به صرافت بیفتند .

این امر نیز نیازمند یک سری الزاماتی است که در بخش بین‌الملل بانکی دنیا جاری است و تا این موارد را رعایت نکنیم نباید انتظار ارتباط و سرمایه‌گذاری های پایدار را داشته باشیم , عبدالمجید شیخی عضو هیئت علمی دانشگاه در پاسخ به روند fdi قبل از انقلاب بیان کرد : در رژیم گذشته به دلیل درامد‌های سرشار نفت ، سرمایه‌گذاری خارجی هرگز مطرح نبوده و دغدغه ای در مورد ان وجود نداشته است , گرچه موارد ناچیزی از سرمایه‌گذاری خارجی بوده ، اما سهم بزرگی در حجم سرمایه‌گذاری کشور نداشته است .

نیمی از درامد‌های نفتی در اختیار دربار قرار داشت و بخشی از ان نیز در هزینه‌های جاری و عمرانی صرف می‌شد , او ادامه داد : رژیم گذشته ، رژیم وابسته ای بود و تلاش می‌کرد که پای امریکایی‌ها در ایران باز شود , بازار تقاضای خدمات و کالا‌ها را در اختیار خارجی‌ها گذاشته بود و دروازه‌های واردات بیشتر به سمت کالا‌ها باز شده بود تا به سوی سرمایه‌گذاری خارجی .

تحریم‌ها همچنان مانع سرمایه‌گذاری خارجی هستند شیخی با اشاره به روند fdi بعد از انقلاب بیان کرد : به دلیل تحریم هایی که در ابتدای پیروزی انقلاب توسط امریکایی‌ها علیه ما اعمال شد ، سرمایه‌گذاری با محدودیت‌های شدیدی مواجه بوده است , البته محدودیت‌ها را بیشتر از سوی بازار داخلی می‌بینم , در واقع مدیران اجرایی ان چنان که باید زمینه جذب سرمایه‌گذاری خارجی را فراهم نکردند .

او افزود : قانونی با عنوان تشویق و جذب سرمایه‌گذاری خارجی داریم و در ان پیش بینی شده تا ستادی تشکیل شود و پایگاهی برای دعوت از سرمایه گذاران خارجی باشد , همچنین قانونی مبنی بر استفاده حداکثر از تولید داخلی داریم , این قانون باید به این صورت تفسیر شود که ، زمانی که ما دانش و فکر توان تولید کالایی را در داخل داریم ، این تفکر و دانش را به کالای فیزیکی تبدیل کرده و تجاری‌سازی شود .

اما متاسفانه این قانون توسط دولتمردان در یک دور باطل قرار گرفته است و کالایی که در داخل نداشته باشیم باید از خارج وارد شده و کسی به فکر تولید ان در داخل کشور نیست , او اظهار کرد : اگر ستادی که طبق قانون برای جذب و تشویق سرمایه‌گذاری خارجی پیش بینی شده است ، تشکیل شود باید متشکل از معاونت‌های تخصصی تمام وزارتخانه‌ها باشد , در ابتدا نیز باید یک شناسایی فراگیری نسبت به نیاز‌های کل کشور انجام شود .

پروژه‌ها را مشخص کنند ، ارزیابی اقتصادی اجرای پروژه‌ها را انجام دهند و اماده عرضه به متقاضیان سرمایه‌گذاری از خارج و داخل کشور شوند ؛ بنابراین پروژه‌ها خرید و فروش می‌شوند و جذب سرمایه صورت می‌گیرد , وی افزود : اولویت پروژه‌ها نیز باید براساس قیودی از جمله انتقال فناوری ، سهم غالب شریک ایرانی بر خارجی ، تکمیل زنجیره تولید ، محرومیت‌زدایی و ایجاد زیرساخت‌های تسهیل صادرات انجام شود , لزوم اصلاح بازار سرمایه در گسترش fdi شیخی در پاسخ به چگونگی گسترش سرمایه‌گذاری خارجی در کشور اظهار کرد : باید اصلاحات بزرگی در بازار سرمایه انجام دهیم .

نقطه سیاه گرفتاری اقتصاد ما وجود بازار‌های ثانویه است , یعنی دلالی و دست به دست شدن کالا و سهام در بورس ؛ که یکی از معضلات بزرگ محسوب می‌شود , بازار‌های ثانویه باید حذف شده و شرکت‌های فروشنده سهام ، مرجع خرید مجدد سهام خودشان باشند .

یعنی بعد از خرید اجازه فروش‌های مجدد را نداشته باشند , کسب و کار نامناسب ، سدی برای سرمایه‌گذاری خارجی است این استاد دانشگاه در پاسخ به علل عدم رشد سرمایه‌گذاری خارجی در کشور بیان کرد : بیشترین مشکل ما موانع کسب و کار است که این شاخص‌های کسب و کار در گزارش بانک جهانی با عنوان doing business ارائه می‌شود و کشور‌ها را طبقه بندی می‌کنند , طبق اخرین گزارش رتبه ایران در سال 2020، 127 است .

در فضای کسب و کار دچار موانع بسیاری هستیم و شعار سال نیز “ مانع‌زدایی ها ” عنوان شده است , او ادامه داد : بزرگترین مانع کسب و کار ما به ترتیب نظام بانکی ، نظام بازار سرمایه ، بازار بیمه و بازار پول است , باید تلاش کنیم و بانکداری بدون ربا را پیاده کنیم .

قانون عملیات بانکی بدون ربا ناقص است و مجلس باید طرح ان را هر چه زودتر به تصویب برساند , بنابراین ، نظام بانکی نیاز به اصلاح دارد , وی افزود : حجم نقدینگی در این دولت طی هشت سال گذشته شش برابر شده است .

در صورتی که تولیدکنندگان می‌گویند ما نقدینگی و سرمایه در گردش نداریم , پس می‌توان اینطور نتیجه گرفت که این پول‌ها به بخش دلالی رفته است ؛ لذا در اقتصاد بخش مجازی حبابی شده و گرداب پولی ایجاد کرده و تمام جاذبه‌های بخش حقیقی را به طرف خودش جذب می‌کند و پول در بخش‌های دلالی و بازار‌های مجازی می‌چرخد , سرمایه‌گذاری در خلاء بخش‌های تولیدی بهترین گزینه fdi است شیخی در پاسخ به اینکه سرمایه‌گذاری خارجی در کدام بخش‌ها و صنایع می‌تواند مزیت نسبی بیشتری ایجاد کند ، بیان کرد : در هر بخشی از بازار که خلاء وجود دارد و زنجیره تولید ناقص است ، سرمایه‌گذاری انجام شود .

فناوری نداریم , باید پروژه‌ها را بررسی کنیم و به لحاظ میزان نرخ بازدهی بالاتر ، نسبت سود به هزینه بیشتر ، جذب اشتغال بیشتر ، پر کردن خلاء بازار تفکیک شده و طبق ضریب سوداوری بدست امده از هر پروژه ، اولویت طرح‌ها مشخص شود , به عنوان مثال ، بزرگترین اولویت در بخش نفت این است که به جای خام فروشی ان ، بر فراوری نفت سرمایه‌گذاری کنیم .

مشکلی در صدور فراورده‌های نفتی نداریم بلکه مشکل ما در صدور نفت خام است که نیاز به بررسی دارد , او ادامه داد : سند همکاری با چین که چند ماه پیش به امضا رسید ، جاذبه ای را ایجاد می‌کند که سایر کشور‌ها را نیز وارد این توافق نامه می‌کند , امروزه تقید و تعهد کشور‌ها به پیمان‌های منظقه ای به شدت اوج گرفته است .

در مقابل ، تعهد به پیمان‌های بین‌المللی در حال کمرنگ تر شدن است ؛ بنابراین باید به دنبال پیمان‌های منطقه ای باشیم , او افزود : سند همکاری بلند مدت ایران و چین به عنوان دو قطب اقتصادی در غرب و شرق اسیا می‌تواند برای جذب سایر کشور‌ها جاذبه ای ایجاد کند و به یک پیمان منطقه ای تبدیل شود که تحریم‌ها را دور بزند , همانطور که مقام معظم رهبری فرمودند ؛ به دنبال برداشتن تحریم‌ها نباشید ، زیرا اراده‌اش دست دشمن است ، بلکه به دنبال دور زدن تحریم‌ها باشید .

با تمام این گفته‌ها می‌توان نتیجه گرفت که fdi می‌تواند نقش بسیار پررنگی در توسعه کشور ایفا کند ، بنابراین نباید از این فاکتور مهم غافل شد , همچنین حالا که زمینه‌های سرمایه‌گذاری در کشور فراهم شده است ، انتظار می‌رود که برنامه ریزی‌های کشور در جهت استفاده بهینه و کاربردی از این سرمایه‌ها انجام شود ، تا شاهد شکست‌های قبلی سرمایه‌گذاری در کشور نباشیم ,/yjc.