رشد خطرناک نقدینگی

۱۴۰۰/۰۸/۱۹ ۱۰:۲۷:۱۵


بزرگنمایی : بازار اریا - اعتماد / انتشار گزیده امارهای اقتصادی تا شهریور سال جاری ، اولین گزارش رسمی از عملکرد دولت رییسی است , با مقایسه گزارش‌های بانک مرکزی از بخش‌های اقتصادی کشور در مرداد و شهریور سال جاری می‌توان به این نکته پی برد که در این یک ماه 146 هزار میلیارد تومان به نقدینگی کشور افزوده شده ؛ روزی 4800 میلیارد تومان ، ساعتی 200 میلیارد تومان و هر دقیقه نیز 3,3 میلیارد تومان به ان اضافه می‌شود .

برای پی بردن به بزرگی این عدد کافی است بدانید زمانی که در حال خواندن این گزارش هستید ، حدود 10 میلیارد تومان نقدینگی کشور بالا رفته است , یا اگر ده دقیقه در صف نانوایی باشید نیز حدود 33 میلیارد تومان نقدینگی کشور بالا می‌رود , در این مدت نیز 3 هزار میلیارد تومان به پایه پولی کشور اضافه شده است .

ضریب فزاینده نیز از 7,6 به 7,83 تغییر وضعیت داده است .

از منظر اجزای تشکیل دهنده نقدینگی نیز در این مدت ، عنصر « پول » افزایشی در حدود 350 هزار میلیارد تومانی داشته و « شبه پول » نیز 111 هزار میلیارد تومان جهش داشته است , نقدینگی در شهریور نسبت به اسفند 99 افزایشی 17 درصدی و نسبت به شهریور 99 نیز جهشی 40,5 درصدی داشته است .

عمده این جهش به دلیل اتخاذ سیاست‌های تورمی برای پوشش کسری بودجه دولت است , کل بدهی‌های خارجی دولت در پایان شهریور نیز بیش از 9 میلیارد دلار براورد شده است , با وجود تغییر دولت همچنان رویه عدم انتشار داده‌های مربوط به بخش مالی و بودجه وجود دارد و این بخش از امارهای اقتصادی از سال 97 تاکنون به روزرسانی نشده است .

چرا مهم است ؟ نقدینگی غالبا توسط بانک‌ها خلق می‌شود و با نسبتی از پایه پولی انتشار می‌یابد , بانک‌ها در ازای اعطای تسهیلات به مردم یا به شرکت‌ها و نهادها ، تعهداتی به وجود می‌اورند که برای تحقق ان ، باید پول جدید خلق کنند , پول جدید اما نه به صورت اسکناس بلکه در قالب اعتبارات و تسهیلات مختلف به افراد واگذار می‌شود .

بانک مرکزی یک نهاد مستقل نبوده و زیرنظر دولت فعالیت می‌کند , این مساله موجب می‌شود تا بانک مرکزی به یک منبع تامین مالی قدرتمند و امن برای مصارف دولتی تبدیل شود , این اتفاقات سبب شده تا حجم عظیمی از اعتبارات و مسکوکات در اقتصاد ، به پروژه‌های غیربهینه تخصیص یابد یا صرف پرداخت هزینه‌های معوقه دولت شود .

حجم نقدینگی به تنهایی معنای خاصی به همراه نمی‌اورد ، مگر انکه در کنار دیگر شاخص‌های اقتصادی بررسی شود , یکی از شاخص هایی که ارتباط مستقیم با این متغیر پولی اقتصاد دارد ، نرخ تورم است , تورم از منظر برخی دیدگاه‌های اقتصادی یک پدیده پولی به حساب می‌اید و افزایش ان مسبب اختلال در سیاست‌های پولی کشور است .

اما زمانی که این تورم به صورت « مزمن » و طولانی مدت درمی‌اید خطرناک تر هم می‌شود , خانواده‌ها پول در کیف یا حساب بانکی خود دارند ، اما قدرت خرید این پول کمتر است , در دوره تورم بالا عدم قطعیت نیز رخ می‌دهد و مردم اقداماتی انجام می‌دهند تا خسارت کمتری از این نرخ بالا تحمل کنند .

البته بسیاری معتقدند که وقتی نقدینگی بالا می‌رود می‌توان با تزریق ان به بخش‌های مختلف اقتصادی موجب چرخش و رونق تولید شد و رکود را کنار زد , اما در اقتصاد ایران که سال هاست با رکود تورمی روبه روست ، تولید روزانه نزدیک به 5 هزار میلیارد تومان نقدینگی بدون انکه بخش حقیقی اقتصاد مصرف کننده ان باشد ؛ مورد خطرناکی است که باید هر چه سریع تر برای ان راهکاری اندیشیده شود , پول پرقدرت گزیده امارهای اقتصادی شهریور ، اولین امار اقتصادی از عملکرد تیم اقتصادی رییسی است .

تیمی که در شرایطی به روی کار امده که تورم نزدیک 50 درصد بود و تورم خوراکی‌ها نیز فاصله انچنانی با 70 درصد نداشت , البته که کسری بودجه غیر قابل تامین به زعم مرکز پژوهش‌ها نیز چالش مهم دیگری بود که می‌توانست احتمال افزایش سرسام اور استقراض دولت از بانک مرکزی مانند تمام سال هایی که دولت‌ها کسری بودجه شان را از این نهاد پولی تامین می‌کردند ، تقویت کند , در این یک ماه به خالص دارایی‌های بانک مرکزی بیش از 14 هزار میلیارد تومان افزوده شده که برای ان دو دلیل وجود دارد ؛ یا درامدهای خارجی که عمدتا حاصل از نفت هستند به کشور وارد می‌شوند یا اینکه دولت درامدهای نفتی را پیش از ورود به کشور از بانک مرکزی به صورت ریالی پیش خور کرده است .

از انجایی که در این مدت به نقدینگی و پایه پولی افزوده شده ، به نظر می‌رسد دلیل دوم صحیح باشد , با استناد به گزارش بانک مرکزی در شهریور سال جاری نقدینگی مرز 4000 هزار میلیارد تومان را رد کرد و نسبت به مرداد ماه افزایشی 146 هزار میلیارد تومان داشته است , اما نکته نگران کننده متغیرهای اقتصادی ، تغییر 1172 هزار میلیارد تومانی نقدینگی در فاصله شهریور 99 تا شهریور سال جاری است .

به بیان دیگر در این یک سال ، 97,6 هزار میلیارد تومان به صورت ماهانه به نقدینگی کشور افزوده شده است , در این مدت نیز پایه پولی سه هزار میلیارد تومان افزایش داشته و به حدود 519 هزار میلیارد تومان رسیده است .

پایه پولی نسبت به اسفند و شهریور 99 به ترتیب 13,1 و 39,5 درصد جهش داشته است .

نمودارهای منتشره در این گزارش نشان می‌دهد که تا خرداد سال جاری نرخ رشد پایه پولی با وجود نوسان‌های ریز و درشت از شهریور 99، کمتر از 34 درصد بود , تا اینکه در خرداد ماه به یک باره نرخ رشد این متغیر اقتصادی افزایشی شد و در تیرماه به بالاتر از 42 درصد رسید , این امر نشان می‌دهد که در فاصله خرداد و تیر سال جاری ، چاپ پول پرقدرت صورت گرفته که این امر بر نقدینگی نیز بی تاثیر نبوده است .

تیر و مرداد سال جاری دو ماهی هستند که نرخ رشد پایه پولی از نرخ رشد نقدینگی بیشتر و بیش از 42 درصد بود , اگرچه که تاثیر جهش پایه پولی بر نقدینگی و البته تورم به مرور زمان مشخص می‌شود , اما نمودار بانک مرکزی از نقدینگی و پایه پولی بیانگر وخامت اوضاع این دو متغیر اقتصادی است .

اگرچه که تیم اقتصادی دولت بارها از اهتمام خود برای کنترل تورم گفته بود ، اما افزایش چند صد هزار میلیارد تومانی نقدینگی در یک ماه ، گویای دست نیافتن به این هدف حداقل در میان مدت است , اگر هم برای مدتی شیب قیمت‌ها کاهشی باشد ، شاید به دلیل اعمال سیاست‌های دستوری برای کنترل تورم است , تورم خواهیم داشت ؟ در بخش دیگری از گزارش بانک مرکزی به اجزای شبه پول نیز اشاراتی شده که بر اساس ان افزایش هایی در سپرده‌های تا دو سال دیده می‌شود و سایر انواع سپرده با کاهش همراه بوده‌اند .

این امر نشان می‌دهد که افراد به دنبال راه‌های نگهداری پول هستند که سریع تر و راحت تر به پول نقد تبدیل شده و در سایر بازارها به کار گرفته شوند , البته که این امر بر افزایش پایه پولی نیز بی تاثیر نیست ، چراکه با افزایش سپرده‌ها در بانک‌ها توان تسهیلات‌دهی انها نیز بالا رفته که این امر به خلق پول پرقدرت نیز می‌انجامد , شبه پول در 6 ماه منتهی به شهریور سال جاری جهشی 16.

2 درصدی داشته است , با وجود اینکه در این یک ماه نرخ ارز ثبات نسبی داشته و نوسان‌های ریز و درشت چند هزار تومانی نداشته اما بر نقدینگی و پایه پولی افزوده شده است , به طور کلی اگر خالص ذخایر خارجی بانک مرکزی افزایش یابد (5.

4 درصد در شهریور نسبت به اسفند 99)، خالص مطالبات بانک مرکزی از بخش دولتی نیز جهش پیدا کند (1164 درصد در 6 ماه منتهی به شهریور سال جاری ) یا بانک‌ها بدهی به بانک مرکزی داشته باشند که در خالص مطالبات بانک مرکزی از بانک‌ها خودش را نشان می‌دهد ( افزایش 8,7 درصدی از اسفند 99 تا شهریور ) در این صورت علاوه بر اینکه بر پایه پولی و حجم نقدینگی تاثیر می‌گذارد ، تورم را نیز افزایش می‌دهد , کاهش خالص مطالبات از دولت خالص مطالبات از دولت در شهریور سال جاری به 372 هزار میلیارد تومان رسیده که نسبت به مرداد 16.

5 هزار میلیارد تومان کاهش داشته است , اما انچه در امارهای بانک مرکزی نگران کننده است ، در یک ماه منتهی به شهریور این متغیر 128 هزار میلیارد تومان جهش داشته که نشان می‌دهد بخش غیر دولتی در شهریور نسبت به اسفند 99 حدود 22 درصد بدهی دارد , سهم رشد این بخش از نقدینگی در 6 ماه منتهی به شهریور حدود 13.

2 درصد است ,.