نه به فرمان تحریم

۱۴۰۰/۰۶/۲۲ ۱۴:۰۲:۴۵


مجله ی 418 - وعده ابراهیم بازار تاریخ انتشار : شنبه 23 مرداد 1400 2021-08-21t09:58:15z نه به فرمان تحریم مدیرعامل شرکت مهندسی و توسعه نفت از نقش افرینی فولادسازان داخلی در خط لوله گوره - جاسک می‌گوید true 699 467 https://static3,tejaratefarda,com/thumbnail/uijrqbxr6yft/8hucpfvkisj7lom3jhros5q_xndm1qpzjfv0nrnyqrtj1qtphbwz_1nv4q0hhp8w/56.

jpg خط لوله گوره به جاسک را یکی از استراتژیک‌ترین پروژه‌های تاریخ صنعت نفت ایران می‌نامند ؛ پروژه ای که درصدد بود تا بتواند تهدید همیشگی بستن تنگه هرمز و اتفاقات سیاسی ناشی از ان را در صنعت نفت به فرصت تبدیل کرده و صادرات نفت را از خلیج فارس به دریای عمان منتقل کند , ایده اولیه تنوع بخشی به پایانه‌های صادرات نفت البته به دهه 60 برمی‌گردد ؛ انجا که در سال 65 و در خاطرات رییس جمهور وقت به صراحت به ان اشاره می‌شود که در بندر جاسک ، برای کاهش اسیب پذیری صدور نفت ایران ، شبیه جزیره سیری ساختاری ایجاد شود که سایه تهدید صادرات نفت در خلیج فارس را از سر محموله‌های صادراتی ایران بردارد و اکنون در سال 1400 خط لوله ای به بهره برداری رسیده که این نقش را می‌تواند به خوبی ایفا کند , ان گونه که مقامات مسول ان دوره در خاطرات خود نوشته بودند ، « در اصل این خط لوله از زمان جنگ برای انتقال نفت از منطقه گوره تا جاسک طراحی شده بود ، چون کشتی‌های حامل نفت را در دریا می‌زدند ، مجبور شدیم امنیت نفت صادراتی را تامین کنیم »؛ اما در دولت دوازدهم این طرح به صورت جدی پیگیری شد و در همین دولت هم فاز زودهنگام ان به بهره برداری رسید .

تورج دهقانی ، مدیرعامل شرکت مهندسی توسعه نفت ( متن ) می‌گوید شرکت‌های ایرانی مثل فولاد مبارکه در اجرای این پروژه به خصوص در اوج تحریم‌ها نقش جدی داشتند و اگر نقش افرینی انها نبود ، ممکن بود پروژه متوقف شود , ♦♦♦ اجرای طرح انتقال نفت از گوره به جاسک به عنوان یکی از راهبردی‌ترین طرح‌های تاریخ صنعت نفت ایران مطرح شده است و به نظر هم اتفاق مهمی در این عرصه رخ داده است , رویای صدور نفت خام این بار از خلیج فارس به دریای عمان چطور شکل گرفت ؟ همان طور که مستحضر هستید فاز نخست اجرای طرح صادرات نفت خام از جاسک در شرایطی در هفته‌های گذشته به ثمر رسیده است که تنوع بازارهای صادراتی و تامین امنیت انتقال انرژی در ایران از جمله نکات مهم مدنظر سیاستگذاران و دولتمردان در تاکید برای راه اندازی هرچه سریع تر این طرح بوده است .

واقعیت ان است که ساخت پایانه نفتی جاسک ، از دهه 60 مطرح بوده و اجرای عملی ان در دولت دوازدهم رنگ و بوی جدی به خود گرفت , در واقع با تاکید رییس جمهور در دولت دوازدهم ، این طرح با سرعت بسیار زیادی به رغم سال‌ها کندی روند پیشرفت پروژه اغاز شد و برای نخستین بار هم 200 تا 250 سازنده داخلی در ان دخیل شدند تا سایه تحریم‌ها را از سر این پروژه بردارند , در واقع ، تحریم برای اجرای این پروژه یک تهدید به شمار می‌امد و با توجه به اینکه بخشی از تجهیزات و لوازم و قطعات مورد نیاز این پروژه باید از خارج از کشور تامین می‌شد ، تحریم اجرای ان را با کندی یا حتی تعطیلی روبه رو می‌کرد ؛ اما فقط طی دو سال اخیر ، با تلاش و همت وزارت نفت و مهندسان داخلی از یک سو و سازندگان تجهیزات و قطعات تولیدی از سوی دیگر ، این پروژه از پیشرفت 80 درصدی برخوردار شد و به نوعی رویای صدور نفت خام ایران از دریای عمان محقق شد .

در واقع ، از جمله مزیت‌های اجرای طرح عظیم گوره - جاسک می‌توان به متنوع‌سازی مبادی صادرات نفت خام ایران اشاره کرد , واقعیت ان است که هم اکنون با توجه به تحولاتی که در بازارهای جهانی رخ داده ، عرصه رقابت بین عرضه کنندگان نفت خام و انرژی بسیار تنگ شده و رقبا و عرضه کنندگان نفت باید بتوانند برای به دست اوردن سهم بیشتر تلاش کنند , اینجاست که ایران می‌تواند با صادرات نفت از پایانه جاسک ، سهولت بیشتری برای خریداران نفت خود فراهم کند و این مزیتی است که اجرای این طرح را برای رقابت ایران در بازارهای بین‌المللی نفت توجیه‌پذیر می‌کند .

همان طور که شما هم اشاره کردید ، اجرای بخشی از این پروژه در دوره تحریم‌ها و در اوج محدودیت‌های بین‌المللی علیه جمهوری اسلامی ایران رخ داده است , بنابراین با توجه به محدودیت‌های بین‌المللی قاعدتا تامین کالا و تجهیزات مورد نیاز برای پروژه نیز با محدودیت‌ها و سختی‌های خاص خود مواجه بوده است , پس باید حتما نقش تولیدکنندگان داخلی در تامین این قطعات و تجهیزات پررنگ بوده باشد .

تولیدکنندگان داخلی در این پروژه چطور نقش افرینی کردند ؟ با توجه به اینکه اجرای پروژه از اوایل دولت یازدهم در دستور کار قرار گرفته بود و تاکید دولت هم این بود که این طرح باید حتما تا پایان دولت عملیاتی شود ، طرح برای تامین کالاهای مورد نیاز خود باید با برنامه ریزی بسیار دقیقی پیش می‌رفت , در عین حال ، اجرای این پروژه نیز در سال‌های مختلف با فراز و نشیب‌های متعددی روبه رو بوده است تا اینکه در سال‌های 96 و 97 تا حدودی وزارت نفت وارد بحث تامین لوله‌های مورد نیاز این طرح شد , خط انتقال نفت گوره به جاسک نیازمند لوله‌های خاصی است که بتواند نفت را منتقل کند و در مقابل خوردگی مقاوم باشد .

لذا سازندگان ایرانی نیز تجربه خاصی در این موضوع نداشتند ؛ اما از سوی دیگر ، شرکت‌های چینی و کره ای نیز در این میان بدعهدی کردند و به موقع لوله‌های مورد نیاز این پروژه را تحویل نمی‌دادند ؛ بنابراین این شرکت‌ها دو سال ایران را معطل تامین لوله‌های خود کردند و در نهایت با تشدید تحریم‌ها از اجرای قرارداد سر باز زدند , بر همین اساس بود که اگر لوله‌ها به هر طریقی تامین نمی‌شد ، به طور قطع اجرای پروژه نیز متوقف می‌ماند , اینجا بود که باید به توان تولیدکنندگان داخلی اتکا می‌کردیم و اکنون که این پروژه به اتمام رسیده است ، به این نتیجه رسیده‌ایم که اعتماد به تولیدکنندگان داخلی جواب می‌دهد .

براوردها نشان می‌داد که این طرح به 400 تن ورق هم نیاز داشت که تامین انها کار اسانی نبود , بخش‌های کارشناسی ما به بررسی موضوع از جنبه متالورژی ، تامین لوله و ورق پرداختند و حتی در بازدیدهایی از کارخانه‌های شرکت مادر اصلی در ایران که در زمینه فولاد فعالیت می‌کردند ، به ارزیابی‌های اولیه ای رسیده و توانستیم به جمع بندی در این ارتباط برسیم و درنهایت ، در اواسط سال 1397 به چشم اندازهای امیدبخشی دراین باره دست یافتیم مبنی بر اینکه احتمالا با یکسری اصلاحات فرایندی و تصمیمات کارشناسی و پذیرش ریسک این کار بتوانیم تختال را در فولاد مبارکه بسازیم , امیدمان خیلی بالا رفت و بالاخره با استقرار کارشناسان شرکت مهندسی توسعه نفت در فولاد مبارکه و پس از چند ماه تلاش ، اوایل سال 1398 این امید حاصل شد که شرکت فولاد مبارکه می‌تواند تختال را که اولین حلقه این زنجیره است بسازد ؛ واقعا نقطه امیدبخشی بود و امیدهای ما را برای ادامه کار بیشتر کرد .

حلقه بعدی ، تبدیل تختال به ورق‌های عریض بود که ان هم فرایندهای پیچیده مکانیکی و شیمیایی دارد , برای این کار یکسری اصلاحات فرایندی در خط تولید کارخانه فولاد اکسین انجام دادیم , تیم‌های کارشناسی روی این کار متمرکز شدند و اتفاقا کارهای خوبی در این خصوص انجام شد و با حضور مشاوران ، خط تولید شرکت فولاد اکسین متناسب با نیاز ما اصلاح شد و نگرانی حلقه دوم این زنجیره هم مرتفع شد .

حلقه سوم این پروژه در بخش ساخت لوله بود , در این بخش طی سال‌های گذشته توانمندی‌های خوبی در کشور ایجاد شده بود و نیاز به یکسری اصلاحات جزیی داشتیم که به هرحال انها را هم تکمیل کردیم و از اوایل تابستان 1398 این اطمینان حاصل شد که می‌توانیم لوله‌های مورد نیاز این طرح را به صورت صد درصد داخلی تامین کنیم و به این ترتیب ، همه ارکان و اجزای طرح ، متناسب و هم راستا با چشم‌انداز جدید پیش رفتند و پس از این کارها بود که دیدیم روند اجرای طرح شتاب بیشتری گرفت , یکی از تولیدکنندگانی که در این مسیر کمک زیادی به احداث خط لوله انتقال نفت گوره به جاسک کرد ، شرکت فولاد مبارکه اصفهان بود .

همان طور که شما هم اشاره کردید ، تولید این ورق‌ها به تکنولوژی خاصی نیاز داشت , حالا سوال اینجاست که اکنون که تولیدکنندگان داخلی موفق به تولید ورق مورد نیاز برای اجرای این پروژه شده‌اند ، عملکرد تولیدشان به لحاظ کیفی هم قابل دفاع است ؟ کیفیت محصولات استفاده شده شرکت فولاد مبارکه در پروژه استراتژیک انتقال نفت خام از گوره به جاسک اگر از کیفیت محصولات اروپایی و چینی بالاتر نباشد ، کمتر نبوده و هم تراز استانداردهای جهانی است , بنابراین تولید این محصول راهبردی توسط فولادمبارکه به نوعی وابستگی ایجادشده را در این حوزه به کشورهای خارجی برطرف کرده است و نقش بسیار مهمی در اجرای پروژه دارد .

به صراحت می‌توان گفت که اگر فولاد مبارکه قادر به تولید این محصول نبود ، عملا ما امکان اجرای این پروژه را نداشتیم ؛ بنابراین تولید این محصول توسط فولاد مبارکه برای ما بسیار حائز اهمیت است , اکنون اعتماد به نفسی که در مجموعه فولاد مبارکه ایجاد شده است ، می‌تواند کشور را از نظر محصولات فولادی این چنینی در وضعیت مناسبی قرار دهد , پس راحت می‌توان ادعا کرد با تجربه ای که اینجا به وجود امد و با تجهیزات و امکانات موجود بهترین نتیجه را از وضعیت تولید داخل گرفتیم و این بسیار امیدوارکننده است .

به هر حال تامین ورق موردنیاز برای ساخت لوله‌های انتقال نفت ، کلیدی‌ترین اقدام در اجرای این پروژه ملی بود ، چراکه همان طور که اشاره کردم ، پیش تر شرکت نفت برای تامین این ورق اقدام کرده بود که به رغم تامین اعتبار موردنیاز ، طرف‌های خارجی به دلیل تحریم از فروش و تحویل این ورق به ایران خودداری کرده و عملا این پروژه معطل ماند , اما اکنون با همتی که در فولاد مبارکه به وجود امد ، تختال مورد نیاز برای این ورق طراحی و پس از انجام تست‌های موردنیاز در کارخانه تولید ورق و تبدیل ورق به لوله ، فرایند تولید انبوه محصول اغاز و در نهایت بیش از 400 هزار تن تختال api مناسب برای محیط گازترش به عنوان ماده اولیه و به نوعی قلب تپنده این پروژه تولید شد ؛ بنابراین فولاد مبارکه با تولید این تختال اقدام بسیار مهمی را به انجام رساند , در این میان باید توجه داشت که حتی در صورت پرداخت این مبلغ هنگفت به شرکت‌های خارجی ، به دلیل وضعیت تحریمی ایران ورق یا تختال این حوزه به ایران تحویل داده نمی‌شد .

اما اکنون به صراحت می‌توان گفت که در حال حاضر توانمندی تولید تختال‌های گازترش و تختال‌های ویژه ای که برای خطوط نفت و گاز استفاده می‌شود ، صرفا در فولاد مبارکه وجود دارد , تولید چنین محصولاتی به دانش فنی بالا و خط تولید پیشرفته نیاز دارد که هر دو در فولاد مبارکه وجود دارد , به هر حال از انجا که ساخت تختال موردنیاز برای پروژه انتقال نفت گوره به جاسک تختالی ویژه و مناسب برای حمل نفت ترش است ، به الیاژهای خاصی نیز برای تولید این محصول نیاز است .

این در حالی است که فولاد مبارکه به دلیل تحریم‌ها با مشکل تامین فروالیاژهای موردنیاز برای تولید این نوع محصول مواجه بود , نکته حائز اهمیت ان است که پروژه انتقال نفت گوره به جاسک یک کار گروهی در سطح ملی بود که فولاد مبارکه با تولید تختال‌های موردنیاز ان ، اغازگر عملیات اجرایی ان محسوب می‌شود , البته در ابتدای امر که از فولادمبارکه برای ساخت این نوع محصول استعلام گرفته شد ، این ذهنیت وجود داشت که به دلیل ویژگی این تختال‌ها و نبود قابلیت تولید ان در کشور ، فولاد مبارکه نیز احتمالا قادر به تولید این محصول نخواهد بود و این یعنی تمام تناژ موردنیاز این پروژه باید از خارج وارد می‌شد .

برگردیم به پروژه خط لوله انتقال نفت گوره به جاسک ؛ به موازات فولاد مبارکه از توانمندی کدام یک از شرکت‌های ایرانی استفاده شد و ایا پاسخ این اعتماد را در ان بخش‌ها هم گرفتید ؟ بله ، حدود 20 مناقصه را در نیمه دوم سال برگزار کردیم و پیمانکارهای اجرایی در بخش اجرای گستره خط لوله ، اجرای تلمبه خانه‌ها و مخازن ذخیره‌سازی به صورت bot انتخاب شدند و در بخش دریا هم ساخت تاسیسات دریا و اسکله و تاسیسات بارگیری توسط شرکت نفت و گاز پارس پیگیری شد , انها هم این زنجیره را تکمیل کردند , در واقع ، بیش از 95 درصد یا نزدیک به صد درصد بستر و بنیان این طرح به فولاد ، لوله فولادی ، شیرالات فولادی و مخازن فولاد برمی‌گردد .

حالا من یک پله هم بالاتر می‌روم و معتقدم فولاد بخش مهمی از اجرای طرح‌های صنعت نفت را به خود اختصاص داده است , اگر بتوانیم بین صنعت فولاد که یک صنعت قدیمی و جزو 10 صنعت برتر دنیا محسوب می‌شود و صنعت نفت که قدمت 110 ساله در ایران دارد ارتباط برقرار کنیم ، کار بزرگی کرده‌ایم , فکر می‌کنم ما جزو معدود کشورهای دنیا باشیم که توانسته‌ایم بین این دو بخش ارتباط تنگاتنگی در این مدت برقرار کنیم .

طبعا با همراهی و هم افزایی این دو صنعت کلیدی ، به صورت موثرتری می‌توانیم در توسعه اقتصاد کلان کشور نقش ایفا کنیم و سایر زنجیره‌های توسعه کشور را که مقداری هم از این صنعت دورتر است ، تحریک کرده و به عبارتی نقش پیشران توسعه اقتصادی را به مفهوم واقعی کلمه ایفا کنیم , در بخش الکتروپمپ‌ها ، با سه سازنده بزرگ و برتر کشور قرارداد بستیم و مراحل ساخت 50 الکتروپمپ در جریان است که در حال حاضر 25 پمپ ساخته شده و بخشی از انها نصب شده‌اند و در مرحله ازمایش هستند , امیدوارم ساخت این نوع پمپ‌ها توسط سازنده‌های داخلی سراغازی باشد برای اینکه صنعت پمپ بتواند مراحل تکمیل خود را طی کند .

ما فقط به تکلیف استفاده از توانمندی داخلی در اجرای این طرح بسنده نکردیم ، بلکه خودمان را ملزم به توانمندکردن بخش داخلی دانستیم تا از این طریق کمک کنیم سازندگان داخلی بتوانند خودشان را ارتقا دهند , صنعت نفت در این مسیر فراتر از تعهد سازمانی خود گام برداشته و تاثیرات این حمایت‌ها قطعا در سال‌های اینده نمایان خواهد شد , در بخش ساخت خط لوله هزارکیلومتری ، حدود 85 شیر چندده تنی به کار می‌رود که طول برخی از انها به هفت تا هشت متر هم می‌رسد .

برای این کار هم نیازمند این بودیم که یک بدنه چندده تنی را به صورت ریخته‌گری یکپارچه انجام دهیم که بتوانند این شیرها را به ما تحویل دهند , انجام این کارها به فناوری هایی نیاز داشت که در این ابعاد در کشور عملیاتی نشده بود , ما در حوزه متالورژی و ریخته‌گری شرکت‌های متعددی در ایران داریم که در سایزهای مختلف کار می‌کردند ، اما نمی‌توانستند سایزهای مورد نیاز ما را تامین کنند ؛ ازاین رو معمولا این نوع شیرالات را از خارج تامین می‌کردیم .

دستاوردی که در ساخت لوله به دست اوردیم ، این اعتمادبه نفس را به ما داد که می‌توانیم این نوع شیرالات را هم در داخل کشور بسازیم , با سازندگان بزرگ داخلی شیرالات جلسه‌های متعددی برگزار کردیم و خواسته‌های خود را گفتیم و از انها خواستیم اصلاحات موردنظر ما را انجام دهند , گفتیم اگر طبق استانداردها و خواسته موردنظر ما شیرالات را بسازند و در زمان مشخص به ما تحویل دهند ، به جای شرکت‌های خارجی از انها خرید خواهیم کرد .

سازندگان هم خواسته‌های ما را اجرا کردند ,.