سرنوشت تجاری‌ها به تحریم‌ها گره خورده است

۱۴۰۰/۰۹/۰۹ ۰۷:۵۲:۰۸

موسسه تحقیقاتی فیچ سلوشنز که یکی از سه موسسه معتبر اعتبارسنجی در جهان است در گزارشی به تحلیل وضعیت کنونی و پیش بینی صنعت خودروی ایران تا 10 سال اینده پرداخته است .



به گزارش اقتصادانلاین به نقل از دنیای اقتصاد ؛ هفته گذشته تحلیل این موسسه در بخش خودروهای سواری و همچنین نقاط قوت ، ضعف ، فرصت‌ها و تهدیدهای صنعت خودرو را بررسی کرد و امروز به تحلیل و پیش بینی 10 ساله تولید خودروهای تجاری می‌پردازیم , انچه مشخص است تولید خودروهای تجاری در ایران طی سه سال گذشته همراه با اعمال تحریم‌های بین‌المللی و خروج شرکای خارجی روند نزولی را در تولید طی کرد , هر چند بیش از یک دهه گذشته تمرکز شرکت‌های تجاری ساز بر تولید و مونتاژ محصولات چینی بود با این حال اعمال تحریم‌ها از سال 98، شرکت‌های چینی را نیز از همکاری با خودروسازان ایرانی منصرف و زمینه کاهش تولید در تجاری سازها را فراهم کرد .

در همین مورد موسسه فیچ نیز در گزارشی با تاکید بر افت تولید و فروش محصولات تجاری در سال 2020 مهم‌ترین دلیل ان را نه کاهش تقاضای خودرو بلکه ناتوانی خودروسازان در تامین خودروها خوانده است , این موسسه بر این باور است که سرگیری رشد اقتصادی ایران و خوش بینی نسبت به سرانجام مذاکرات هسته ای ، منجر به تشویق مصرف کنندگان و همچنین دولت‌ها برای سرمایه‌گذاری در حوزه خودرو خواهد شد و فروش محصولات تجاری نیز جایگاه قبلی خود را بازخواهد یافت , به این ترتیب در این گزارش بر کاهش تولید تجاری‌ها در سال 2020 تاکید و جبران روند نزولی را منوط به لغو تحریم‌ها و بازگشت شرکای خارجی می‌داند .

در جدول داده‌ها و پیش بینی خودروهای تجاری در شرایطی طبق محاسبات این موسسه از سال 2022 شاهد اوج‌گیری تولید و فروش محصولات تجاری در شرکت‌های خودروساز خواهیم بود که مذاکرات هسته ای نتیجه مثبتی دربرداشته باشد و شرکای خارجی نیز همراه با لغو تحریم‌ها ، تمایل دوباره به سرمایه‌گذاری در ایران داشته باشند , در بخشی از این گزارش امده است که « طبق براوردها ، در سال 2020 فروش و تولید خودروهای تجاری به ترتیب به میزان 8/ 23 درصد و 5/ 16 درصد کاهش یافت , این کاهش در نتیجه برقراری تحریم‌های ضدایرانی ایالات متحده بود .

این کاهش نه به دلیل کاسته شدن از تقاضای خودرو در این کشور ، بلکه به دلیل ناتوانی خودروسازان در تامین خودروها بوده است ,» اما این موسسه پیش بینی از تولید و فروش تجاری‌ها در سه ماهه پایانی سال 2021 داشته و تاکید دارد که « به باور ما ، با ازسرگیری رشد اقتصادی ایران و خوش بینی‌ها در رویکرد ایران و ایالات متحده در مذاکرات هسته ای مصرف کنندگان و دولت‌ها برای سرمایه‌گذاری در حوزه خودرو بار دیگر تشویق خواهند شد و فروش خودروهای تجاری در ایران بازگشت به جایگاه خود را در این سال اغاز خواهد کرد , اما علاوه بر خوش بینی نسبت به لغو تحریم‌ها ، این موسسه از محرک دیگری که منجر به رونق تولید و فروش تجاری‌ها می‌شود نام برده است و ان نوسازی ناوگان فرسوده تجاری‌ها است .

طبق برخی از امارهای رسمی بیش از 250 هزار خودرو تجاری فرسوده در جاده‌های ایران تردد می‌کنند , تردد این خودروها از یکسو منجر به الودگی هوا به خصوص در کلانشهرها شده و از سوی دیگر سرانه مصرف سوخت را افزایش داده است , از این خودروها به عنوان ارابه مرگ نام برده می‌شود ، چرا که به دلیل فرسودگی عامل بسیاری از تصادفات پرخطر شده است .

طبق براوردهای صورت گرفته ، سالانه 27 هزار میلیارد تومان سوخت تنها با تردد کامیون‌های فرسوده هدر می‌رود , میزان مصرف سوخت کامیون‌های فرسوده 30 تا 45 لیتر در هر 100 کیلومتر و کامیون‌های نوساز 15 تا 25 لیتر در هر 100 کیلومتر است که تفاوت 20 لیتری ( هدررفت سوخت ) دارند ؛ از سوی دیگر 200 هزار دستگاه کامیون فرسوده در جاده‌های کشور تردد دارند که میزان متوسط پیمایش هر کامیون سالانه 80 هزار کیلومتر است , بنابراین سالانه هدررفت یک میلیون و 600 هزار لیتر گازوییل یارانه ای در کشور صورت می‌گیرد .

از سوی دیگر ؛ نرخ گازوییل بر اساس فوب خلیج فارس حدود 7/ 6 سنت است که با احتساب هر دلار 25 هزار تومان ، حدود 16 هزار و 800 تومان برای هر لیتر خواهد بود , با این حساب سالانه به دلیل تردد کامیون‌های فرسوده در کشور حدود 27 هزار میلیارد تومان هدر می‌رود , از سوی دیگر مصرف سوخت بالای فرسوده‌ها منجر به الودگی هوا به خصوص در کلانشهرها شده است .

طبق براوردهای صورت گرفته فرسوده‌های تجاری سهمی بالای 50 درصد در روزهای خاکستری شهرها دارند , هر چند خروج فرسوده‌های تجاری در دولت‌های گذشته در دستور کار بوده با این حال طی سه سال گذشته به دلیل روند کاهشی تولید در شرکت‌های تجاری ساز ، خروج فرسوده‌ها با چالش‌های زیادی همراه بوده است , طبق امارهای رسمی وزارت صمت ، شرکت‌های تجاری ساز تا پایان مهرماه امسال کمتر از 5 هزار دستگاه کامیون ، کامیونت و کشنده تولید کردند این در شرایطی است که سال گذشته در همین مقطع تولید دو هزار و 678 دستگاه بوده است .

اگر به طور جزیی تر بخواهیم امار تولید تجاری‌ها در دو شرکت بزرگ خودروساز را مورد بررسی قرار دهیم باید به سایت کدال بورس مراجعه کنیم , ایران خودرودیزل با نماد خاور در سامانه کدال نشان می‌دهد که در 6 ماه نخست امسال 1854 دستگاه کامیون سنگین تولید و 1803 دستگاه به فروش رسانده است , امار تولید کامیون سبک این شرکت در سال جاری صفر بوده است .

سایپادیزل با نماد خکاوه نیز در 6 ماه نخست امسال 503 دستگاه کامیون تولید کرده که همه انها سبک و زیر 10 تن هستند , بنابراین طبق پیش بینی موسسه فیچ ، این شرکت‌ها مشکل تقاضا ندارند و تنها تحریم منجر به افت تولید انها شده است , این درشرایطی است که در بسیاری از کشورها ، مشکل تقاضا تولید محصولات تجاری را کاهشی می‌کند .

پیش بینی‌ها چه می‌گوید ؟ همان طور که در امارهای هفت ماهه تجاری‌ها عنوان شد تولید محصولات تجاری نسبت به هفت ماهه سال گذشته 86 درصد رشد داشته است , حال نیز موسسه فیچ پیش بینی کرده این رشد همچنان تداوم خواهد داشت , در گزارش این موسسه معتبر اعتبارسنجی امده است که پیش بینی ما این است در سال فصل سوم 2021 تولید خودروهای تجاری رشد 5/ 12 درصدی داشته باشد .

در ادامه تاکید شده که این موضوع « بازگشت به مسیر رشد » محسوب می‌شود ، با این حال ظرفیت واقعی به دلیل نبود قطعات و اختلالات عملیاتی ناشی از همه‌گیری کوید - 19 و تحریم‌ها ناشناخته است , این موسسه در نهایت تاکید دارد که ما با کاهش دادن پیش بینی‌های خود از سال 2021، انتظار داریم که تولید خودروهای تجاری سبک و سنگین ، به ترتیب افزایش 10 و 5 درصدی داشته باشند , اما این موسسه پیش بینی ای نیز از تولید و فروش اتوبوس در کشور داشته است .

قبل از بررسی پیش بینی‌های موسسه فیچ ، در ابتدا اخرین امار تولید اتوبوس را به نقل از وزارت صمت بررسی می‌کنیم , طبق امارها تولید اتوبوس در هفت ماهه امسال نسبت به بازه زمانی سال گذشته 21 درصد کاهش داشته است , یعنی تولید اتوبوس از 469 هزار دستگاه به 367 دستگاه رسیده است .

بنابراین تجاری سازان کشور در تولید اتوبوس برخلاف تجاری‌های سنگین و سبک روند نزولی را طب کرده‌اند , حالا نیز در گزارش این موسسه امده که در دسامبر 2020، دولت ایران سرمایه مورد نیاز برای تامین 5 هزار اتوبوس جدید برای سیستم حمل ونقل درون شهری را برای کل کشور تصویب کرد تا به کاهش تراکم و شلوغی در سطح شهرهایی که گمان می‌رفت موجب تشدید وضعیت حاد بیماری کرونا شود ، کمک کند , به باور ما ، این کار باعث تقویت فروش اتوبوس در سال 2021 در این کشور خواهد شد و پیش بینی می‌کنیم که فروش اتوبوس افزایش یابد .

معنی این گفته ان است که این تقاضا در راستای حمایت از واردات نیست بلکه ، انتظار بر این است که تولید داخل در سال 2021 رشد قابل توجهی داشته باشد , در ادامه این گزارش امده است که « تیم زیرساخت ما انتظار دارد تا بخش ساخت وساز در ایران در سال 2021 کاهش سالانه دیگری را تجربه کند ، یعنی انقباض 1/ 1 درصدی نسبت به سال قبل به دلیل استمرار اثرات تحریم‌های ایالات متحده و بیماری کوید -19, انتظار داریم سرمایه‌گذاری های بیشتر چین در این کشور و تخفیف تحریم‌ها ، اثر مثبتی را درطولانی مدت روی این بخش بگذارد و باعث تقویت اساسی تقاضای خودروهای تجاری شود .

به این ترتیب این موسسه به طور مشروط ، پیش بینی کرده که تولید و فروش محصولات تجاری تا سال 2030 روند رو به رشدی خواهد داشت , این در شرایطی است که یکی از ملزومات صعود تولید تجاری‌ها را لغو تحریم‌ها خوانده است , به این ترتیب اگر تولید تجاری‌ها رشد پیدا کند خروج فرسوده‌ها نیز سرعت خواهد گرفت و حتی دولت قادر خواهد بود که ابرپروژه اسقاط فرسوده‌های تجاری را بازسازی کند .

زمستان سال 96 حسن روحانی با سه هدف « کاهش الودگی هوای کلانشهرها »، « پایین اوردن سرانه مصرف سوخت » و همچنین « فعال کردن ظرفیت تولید خودروسازان تجاری کشور » این طرح را دنبال کرد , طبق این طرح ، تا پایان دولت دوازدهم 202 هزار و 500 دستگاه خودرو فرسوده سنگین در کشور اسقاط و محصولات نو جایگزین انها خواهد شد , این پروژه در زمانی طرح ریزی شد که تحریم‌های اولیه پایان یافته بود و کشور در پسابرجام به سر می‌برد .

بر این اساس مسولان بانک مرکزی اعلام کردند که سه میلیارد یورو از منابع صندوق توسعه ملی ، برای اجرای ابرپروژه اسقاط در نظر گرفتند این طرح از انجاکه اسقاط و جایگزینی بیش از 200 هزار دستگاه خودروی فرسوده سنگین را در خود جای داده و رییس جمهوری پیگیرش بوده و وزارتخانه هایی مانند صنعت ، معدن و تجارت و نفت و همچنین بانک مرکزی در ان حضور داشتند ، ابرپروژه اسقاط نامیده شد , نکته دیگر اینجا بود که دولت می‌خواست به واسطه این طرح عظیم ، با بحران الودگی هوا مقابله کند ، چه انکه سهم اصلی از سیاهی هوای کلانشهرهای کشور را فرسوده‌های سنگین در اختیار دارند , در واقع هدف دولت این بود که با اسقاط ده‌ها هزار خودروی فرسوده سنگین و جایگزینی انها با محصولات نو ، به تدریج از حجم الایندگی کلان شهرهای کشور کاسته شود .

اما همراه با اعمال تحریم‌ها و خروج شرکای تجاری ساز تولید نیز به شدت افت کرد و ابرپروژه اسقاط به نوعی در کما فرو رفت , این در حالی است که هم اکنون خودروهای فرسوده سنگین در جاده‌های کشور جولان داده و روزانه میلیون‌ها لیتر سوخت را هدر می‌دهند و به بحران الودگی دامن می‌زنند , طبق اخرین خبری که خبرگزاری مهر به نقل از دبیر کارگروه نوسازی ناوگان جاده ای روز گذشته منتشر کرد به دستور رستم قاسمی و سیدرضا فاطمی امین وزرای راه و شهرسازی و صنعت ، معدن و تجارت طرح جدیدی برای نوسازی ناوگان جاده ای از سوی سازمان راهداری تدوین شده و قرار است در شورای اقتصاد مطرح و تصویب شود .

بر این اساس 136 هزار کامیون ، 22 هزار مینی بوس و 9 هزار دستگاه اتوبوس فرسوده از محل تولید داخل نوسازی خواهند شد ,.