بازی فرانسه در برجام

۱۴۰۰/۰۹/۰۵ ۱۱:۱۰:۵۱

برنامه هسته ای ایران سال‌ها است به موضوع اصلی تنش‌های موجود در روابط ایران و امریکا تبدیل شده است . اگر به نقش فرانسه نگاه کنیم ، خطوط اصلی رفتار پاریس یک ترجیع بند کلی از ندانم گویی درباره حقوق و پیمان‌های بین‌المللی عدم اشاعه است .



به گزارش اقتصادانلاین ، عابد اکبری پژوهشگر ارشد مسائل اروپا در دنیای اقتصاد نوشت ؛ برنامه هسته ای ایران سال‌ها است به موضوع اصلی تنش‌های موجود در روابط ایران و امریکا تبدیل شده است , دراین میان ، اگر به نقش فرانسه از سال 2003 نگاه کنیم ، خطوط اصلی رفتار فرانسه یک ترجیع بند کلی از ندانم گویی درباره حقوق و پیمان‌های بین‌المللی عدم اشاعه تسلیحات هسته ای ، کمین برای فرصت طلبی اقتصادی و این همانی با پلیس بد داستان است , پرسش اینجاست فرانسه واقعا اگر نقش بهتری برای ایفا در مذاکرات برجامی ندارد ، اگر میانجی نیست ، اگر منفعتی برای خود نمی‌خواهد ، در این بین چه می‌کند و اگر منافعی را ان گونه که خود مدعی است ، ازجمله حفظ نظام عدم اشاعه و برقراری روابط اقتصادی و تجاری با ایران ، حتی کمک به ساخت نیروگاه‌های هسته ای در ایران دنبال می‌کند ، چرا فقط بر این منافع متمرکز نیست ؟ فرانسه می‌تواند بازیگر بهتری در مذاکره با ایران باشد اگر با دقت بیشتری به انزوای اروپا و افول کامل قدرت خود نگاه کند .

ندانم گویی درباره حقوق و پیمان‌های بین‌المللی عدم اشاعه تسلیحات هسته ای فرانسه به عنوان تنها عضو فعلی اتحادیه اروپا با توان هسته ای و با داشتن کرسی دائم در شورای امنیت سازمان ملل ، داعیه حفظ نظام عدم اشاعه ، بخوانید نگرانی از گسترش قدرت هسته ای دیگر کشورها ، به ویژه همسایه خود المان را داشته است , امروز پیمان‌های عدم اشاعه که ابتدا برای پاسخ به نگرانی از جنگ امریکا و شوروی طراحی شده بود ، به شدت ازسوی واشنگتن و مسکو زیر سوال رفته و به چالش کشیده شده‌اند , حتی معنای مفهوم بسیار مهم « نابودی تضمین شده دوطرفه هسته ای » در روابط بین‌الملل در رابطه امریکا و شوروی ، جای خود را به « نابودی تضمین شده دوطرفه اقتصادی » امریکا و چین داده است .

بنابراین وقتی فرانسه از پیمان‌های عدم اشاعه صحبت می‌کند ، اساسا در این پیمان‌ها چه نهادهایی برای نظارت و محدودسازی می‌بیند و درحالی که این اندازه بر ایران متمرکز شده است ، در جهان چه ظرفیت هایی را نادیده گرفته است , ایا در این کشور علم روابط بین‌الملل به روز‌رسانی نشده است ؟ زمانی که امریکا از توافق برجام خارج شد و ایران مدت‌ها پایبند ماند و گزارش‌های اژانس بین‌المللی انرژی اتمی این مهم را تایید می‌کرد ، ایا فرانسه به مقصود عدم اشاعه خود نرسیده بود و نمی‌توانست روابط اقتصادی و تجاری خود را با ایران ادامه دهد ؟ ایا امریکا و قوانین فرامرزی این کشور ، روابط فرانسه را با یکی از مهم‌ترین بازارهای خاورمیانه با جمعیتی بالای 85 میلیون نفر محدود نکرد ؟ قدرت نمایی فرانسه در امر عدم اشاعه و نگرانی در این مورد برای کشوری بدون توان به کرسی نشاندن رای و نظرش و در نبود قدرتی برای حصول منافعش ، بی معنا است , تهدیدهای واقعی و نه برنامه هسته ای ایران ، در جهان درحال تحول کنونی فرانسه را خواهد بلعید .

این فرسایش مطالبات فرانسه درباره برجام هم صادق است ؛ تاجایی که امروز شاهدیم فرانسه به جای مذاکرات هسته ای می‌گوید مذاکرات برجامی ، پس بحث عدم اشاعه کجاست , یعنی برجام که فقط به پرونده هسته ای می‌پرداخت و روحی اقتصادی داشت ، امروز حتی می‌تواند مرجعیت صحبت درخصوص موضوعات منطقه ای و موشکی ایران ، حتی حقوق بشر را هم فراهم کند , سخنگوی وزارت امور خارجه فرانسه ، ان کلر لژاندر اعلام کرده است « بین بیانیه‌ها و عملکرد دولت اقای رییسی درباره ادامه گفت وگوها و بازگشت به برجام تضادهایی وجود دارد که تردید را درباره نیت جمهوری اسلامی ایران از بازگشت به مذاکرات تقویت می‌کند .

» به امریکا کاری نداریم ، ایا درباره نیت و عمل فرانسه شفافیتی وجود دارد ؟ کمین برای فرصت طلبی اقتصادی برای فرانسه در تمام این سال‌ها از 2003 تا امروز ، موضوع برنامه هسته ای ایران یک بازی برای شکار ایران در فرصتی اقتصادی بوده است , این تلاش برای فرصت طلبی ، برنامه هسته ای ایران را از موضوعی قابل مدیریت ، به واسطه تاسی تروییکای اروپایی از پروژه امریکایی براندازی نظام و ناکام‌سازی هرگونه عادی‌سازی روابط جمهوری اسلامی ایران با جهان ، به میز زدو بندهای سیاسی و سپس به نقشه امنیتی کشانده است , ادعای کنونی این است که حتی برجام هم نتوانست موضوع را رفع و در فرانسه و هم پیمانانش اندکی اعتماد درباره نیت ایران ایجاد کند .

بنابراین هدف از گفت وگوهای جدید چیست ؟ نبود اعتماد به معنای لزوم تسلیم تمام ارکان قدرت ایران به غرب است , به گفته فرانسوی‌ها ، « نه فقط ایران از مذاکره امتناع می‌ورزد ، بلکه واقعیت‌های عرصه پیچیدگی‌های بیشتری را برای بازگشت این کشور به برجام نشان می‌دهد ,» منظور از واقعیت‌های عرصه ، طیف موضوعاتی از دخالت رقبای منطقه ای ایران در برجام ، حقوق بشر ، توان موشکی تا شتاب غنی‌سازی اورانیوم با درصدی بالاتر است .

اگر ایران قرار است در مقابل رفع تحریم این ارکان قدرت و منافع ملی‌اش را از دست بدهد ، عملا این گفت وگوها چه دستاوردی برای ایران خواهد داشت ؟ چه فایده ای برای فرانسه دارد ؟ فرانسه پس از خروج امریکا از برجام ناگهان دریافت بازی‌های قدرت هنوز بر سیاست بین‌المللی حاکم است , درحالی که در سال 2015 تلاش داشت از موضعی برابر با ایران وارد مذاکره شود ، متوجه ضعف خود در برابر امریکا شد , در این جهان جدید ، فرانسه خود را ناگزیر دانست نگاه از بالا به ایران را حفظ کند .

برای فرانسه ای که خط سیر اقتصادی‌اش را در لابه لای این همه موضوعات پیچیده گم نمی‌کند ، رفع تحریم امریکا به شکلی که فرانسه بتواند با ایران معامله داشته باشد ؛ اما درعین حال وجود محدودیت‌های فراوان بر صنعت دفاع ، نفت ، بخش توسعه و پژوهش و غیره ایران ، وابستگی بیشتر و به همان میزان سوداوری بیشتر این کشور را برای فرانسه حفظ کند ، فرصتی بی نظیر خواهد بود , پاریس ممکن است تظاهر کند متوجه موضوعاتی متنوع است ؛ اما در تمام سه سال گذشته ، قادر به ارائه چارچوبی کلی که به عنوان چتری افاقی بتواند تمام نگرانی‌های بازیگران اصلی را رفع کند ، نبوده است , یعنی ایا راهی برای جلب نظر بازیگران حاشیه ای و برهم زننده قاعده بازی ازجمله رقبای منطقه ای ایران نیست یا درواقع تمایلی برای جلب نظر انها ازطرف فرانسه وجود ندارد ؟ بگذاریم دم خروس فرانسوی توضیح دهد .

با توجه به گفته‌های سخنگوی وزارت امور خارجه فرانسه ، پاریس مذاکرات اتی درباره توافق هسته ای را تقلیل داده است به دو خط اصلی : « نخست اینکه ایران چه محدودیت هایی را بر توان هسته ای خود می‌پذیرد و دوم ، اینکه امریکا حذف چه تحریم هایی را قبول خواهد کرد ,» بنابراین فرانسوی‌ها هم تصدیق می‌کنند « پیچیدگی‌های بیشتر واقعیت‌های عرصه » حتی کشورهای حاضر در مذاکرات غیر از ایران و امریکا ، هیچ اهمیتی در گفت وگوهای اتی ندارند , فرانسه از این احتمال که امریکا بتواند استقلال ایران را در مذاکرات اتی محدود کند ، استقبال می‌کند .

خواست ارمانی فرانسه ظهور یک فضای اشفته در ایران مانند برخی کشورهای افریقایی است که در ان بتوان حتی با مشاوره دادن ، بازی اقتصادی را به دست گرفت و حکمرانی کرد , فرانسه مذاکرات را برای گذر از سد قوانین فراسرزمینی امریکا و مجوز عبور از دروازه بازارهای ایران لازم می‌بیند , بنابراین برای فرانسه موضوع کاملا اقتصادی و رفع تحریم درمقابل کاهش سطح غنی‌سازی است .

این همانی با پلیس بد داستان ترامپ در سال 2018 با خروج از برجام ، داستانی جعلی علیه ایران مطرح کرد , درحالی که طبق گزارش‌های اژانس بین‌المللی انرژی اتمی ، ایران کاملا پایبند مفاد توافق هسته ای بود , بااین حال ، اروپا و مدعیان کنونی عدم پایبندی ایران به برجام ، طی چند سال گذشته حتی یک اهرم فشار علیه امریکایی‌ها نداشتند .

انچه برای جامعه بین‌الملل ( ازنظر گفت وگو درباره پیمان‌های عدم اشاعه ) و برای ایران ( به دلیل پرداختن به روح اقتصادی برجام ) مذاکراتی حیاتی به نظر می‌رسد ، در عمل برای امریکا صرف وقت بر سر موضوعاتی نظیر جنگ قدرت ، ارزیابی دلار و سنجش استحکام حقوق و قوانین فرامرزی امریکایی است , دراین بین ، چرا فرانسه بار دیگر در استانه مذاکرات با دولت جدید ایران رویکرد نخ نمای پلیس بد را در پیش گرفته است ؟ درحالی که امریکا سعی می‌کند تمام توان خود را برای یک بازی ژئوپلیتیک جدید در جهان پیش رو به کار بگیرد و هم نظم بین‌المللی جدیدی را با تکیه بر فناوری‌های نو دراندازد که بیش از همیشه به انرژی‌های پاک جهان نیازمند خواهد بود ، فرانسه مایل است ایران از حقوق ملی خود دست بکشد , بدیهی است حتی اگر گفت وگو بر سر چنین موضوعاتی شکل بگیرند ، هرگز توافقی درمورد انها با هیچ کشوری حاصل نخواهد شد .

هیچ کشوری منافع ملی خود را به مذاکره نمی‌گذارد و ایران مستثنی نیست , پیشرفت‌های تحقیقات و توسعه ، دانش ساخت ، اطلاعات مالی ، دستیابی به انرژی‌های پاک ، توسعه توان تسلیحات دفاعی ، نفوذ نرم بین‌المللی و موضوعاتی که گروه 1+5 روی میز برای مذاکره گذاشته است ، خارج از روال جاری بین‌المللی و یاداور دوران بدنامی فرانسه و بحث استعمار است که یک نگاه از بالا را فرای قانون و حقوق بین‌الملل ، ان چنان که در بند نخست منشور سازمان ملل متحد عنوان شده « کشورها برابرند »، نادیده می‌گیرد و منافع ملی کشورها را به معامله می‌گذارد , ایفای نقش پلیس بد در مذاکرات اتی ، فقط بار دیگر در تاریخ ابروی فرانسه را به بازی خواهد گرفت .

ایران نشان داد به توافقات بین‌المللی پایبندی دارد و این امریکاست که در سال‌های تحریم ، مانع رشد و توسعه ایران ، به ویژه در بخش‌های نفتی و پتروشیمی شد و امروز نیز با تحریم کالاهایی با کاربرد دوگانه و نظایر ان ، در حرکت جهانی به سمت انرژی خورشیدی و انرژی هسته ای ، بار دیگر مانع پیشرفت طبیعی ایران خواهد شد , سخن اخر در مذاکرات اتی بهترین توصیه به فرانسه این است که نقش میانجی خود را حفظ کند , اگر پاریس این واقعیت را قبول دارد که موضوع مذاکرات اتی رفع تحریم درمقابل بحث غنی‌سازی است که طبق ان پی تی ایران در غنی‌سازی حق نامحدودی دارد و با برجام ان را محدود کرده است ، پس نقش حاشیه ای خود در تنش ایران و امریکا به عنوان میانجی را بپذیرد .

ایفای نقش پلیس بد رویکردی نخ نما است و حتی خدمت صرف به امریکا محسوب می‌شود , ایران مرتکب حرکتی نشده است که ظن فرانسه را برانگیزد , بازگردیم به 2018 و خروج ترامپ از برجام و ناتوانی فرانسه و دیگر هم پیمانانش برای حفظ روح برجام .

توافق فقط به یک طرف محدود نمی‌شود ، در غیر این صورت توافق نیست ، سازش و تسلیم است , داشتن نیت‌ها و مقاصد اقتصادی هیچ اشکالی ندارد و حتی خوب هم هست ؛ اما تصور اینکه اگر امریکا امروز موفق به محدود کردن ایران شود ، فردا به سراغ فرانسه نخواهد رفت ، با واقعیت عرصه مغایر است , بازی کردن در فضایی که باید درمقابل قوانین فراسرزمینی امریکا ، دیکتاتورمابی و یک جانبه گرایی این کشور ایستاد ، نیازمند دیدن این واقعیت است که همه بازیگران درحال حاضر ، ازجمله فرانسه از رویکرد امریکایی مصون نیستند و باید در کنار یکدیگر مانع تکرار این موارد در اینده شوند .

خروج امریکا از برجام ثابت کرد اروپا و فرانسه ، تنها هستند و باید با قطع سیاست دنباله روی از امریکا ، درصدد کسب استقلال راهبردی باشند , البته این استقلال پلیس بد بودن و صدایی بلندتر از امریکا داشتن نیست ,.