جزییات رسیدگی به پرونده سقوط هواپیمای اوکراینی / کارشناسان معتقدند این حادثه از نظر فنی و حقوقی در میان سوانح هوایی دنیا کم نظیر است

۱۴۰۰/۰۹/۰۹ ۱۰:۰۰:۳۰

مهم‌ترین دغدغه مسئولان و البته خانواده‌ها ، رسیدگی به پرونده هوتاپیمای اوکراینی بدون سیاسی کاری و به دور از سوءاستفاده‌های سیاسی است ؛ موضوعی که بارها ازسوی هر دو طرف مورد تاکید قرار گرفته است و خانواده‌ها نیز همواره با وجود طرح انتقادهای خود از روند رسیدگی به پرونده ، تاکید کرده‌اند که خواستار تحقیق بی طرفانه و به دور از اغراض سیاسی پیرامون موضوع هستند و تنها می‌خواهند مقصران اصلی حادثه شناسایی و به تخلفات انان در این زمینه رسیدگی شود .



اعتمادانلاین | این روزها پرونده حادثه سقوط پرواز شماره 752 هواپیمایی اوکراین وارد مرحله جدیدی شده است و برگزاری جلسات دادگاه رسیدگی به این پرونده در سازمان قضایی نیروهای مسلح نشان می‌دهد با پایان تحقیقات قضایی ، قرار است پرونده به نتیجه روشنی منتهی شود , به گزارش روزنامه همشهری ، دادگاهی که از یک سو مسئولان بر رسیدگی بدون جنجال به پرونده تاکید می‌کنند و خانواده‌های داغدار نیز خواستار اجرای عدالت در احقاق حق خود هستند , رسیدگی به پرونده حادثه سقوط هواپیمای اوکراینی که 176 جانباخته برجا گذاشت و تعدادی از انان نیز اتباع خارجی بودند ، از نخستین روزهای پس از حادثه ازسوی نهادهای ذیربط اغاز شد و با توجه به حضور تعدادی مسافر خارجی در این پرواز و جنبه‌های بین‌المللی این حادثه ، پرونده تاکنون فراز و نشیب‌های بسیاری را پشت سر گذاشته است ، اما اکنون به نظر می‌رسد با برگزاری جلسات دادگاه ، قوه قضاییه مصمم است با دادرسی عادلانه ، درمسیر تحقق مطالبات خانواده‌های داغدار گام بردارد .

کارشناسان معتقدند این حادثه ازنظر فنی و حقوقی ، درمیان سوانح هوایی دنیا کم نظیر است در این میان مهم‌ترین دغدغه مسئولان و البته خانواده‌ها ، رسیدگی به پرونده بدون سیاسی کاری و به دور از سوءاستفاده‌های سیاسی است ؛ موضوعی که بارها ازسوی هر دو طرف مورد تاکید قرار گرفته است و خانواده‌ها نیز همواره با وجود طرح انتقادهای خود از روند رسیدگی به پرونده ، تاکید کرده‌اند که خواستار تحقیق بی طرفانه و به دور از اغراض سیاسی پیرامون موضوع هستند و تنها می‌خواهند مقصران اصلی حادثه شناسایی و به تخلفات انان در این زمینه رسیدگی شود , ورود پرونده به فاز طرح در دادگاه سازمان قضایی نیروهای مسلح درحالی است که رسیدگی به موضوع از دی ماه 1398 تاکنون فراز و فرودهای بسیاری را پشت سر گذاشته است و تلاش غربی‌ها برای بهره برداری از این حادثه باهدف تحت فشار قرار دادن جمهوری اسلامی ایران در مسیر تحقق اغراض سیاسی ازجمله چالش‌های پیش روی پرونده بوده است ؛ چالشی که خانواده‌ها نیز از ان راضی نیستند و برخی معتقدند مسیر پاسخگویی به مطالبات انان را با مشکلات بعضا پیچیده ای مواجه می‌کند , یک تلخی بی حساب ماجرای تلخ سقوط هواپیمای اوکراینی از جایی اغاز شد که در ساعت 6:20 دقیقه صبح 18 دی ماه 1398، اندک زمانی پس از برخاستن پرواز شماره 752 هواپیمایی بین‌المللی اوکراین از باند فرودگاه بین‌المللی امام خمینی (ره) ، این هواپیما به دلیل خطای انسانی عوامل پدافند هوایی مستقر در منطقه ، به فاصله اندکی هدف شلیک 2 موشک قرار گرفت و کمی بعد هواپیما در نزدیکی منطقه « شاهدشهر » تهران سقوط کرد همه سرنشینان ان ، شامل 176 نفر ، جان خود را از دست دادند .

اگرچه بروز برخی ناهماهنگی‌ها در نخستین ساعات بروز حادثه ، سبب ایجاد سردرگمی در زمینه اطلاع‌رسانی پیرامون علت اصلی حادثه شد اما پس از انجام بررسی‌های کارشناسی لازم ازسوی نیروهای مسلح ، اطلاع‌رسانی صادقانه از سوی مسئولان مربوط در دستورکار قرارگرفت و به نقش خطای « عامل انسانی » در شلیک به هواپیمای اوکراینی اشاره و براین اساس ، بررسی‌های قضایی از همان مقطع اغاز شد , همزمان با این حادثه و با توجه به فضای ملتهب منطقه ( که درپی ترور سردار سپهبد شهید حاج قاسم سلیمانی در بامداد 13 دی ماه 1398 و حمله متقابل ایران به پایگاه عین الاسد ، یکی از مهم‌ترین پایگاه‌های استقرار نیروهای امریکایی در کشور عراق ، ایجاد شده بود )، بهره برداری‌های سیاسی غرب از این حادثه در دستورکار قرار گرفت و امریکا و متحدانش کوشیدند این حادثه را به ابزار اعمال فشاری علیه جمهوری اسلامی تبدیل کنند ؛ موضوعی که در راستای سیاست « فشار حداکثری » دونالد ترامپ قابل تفسیر است , اغاز تحقیقات فنی و کارشناسی بررسی‌های صورت گرفته نشان می‌داد ازمیان 176 مسافر جانباخته این پرواز ، 146 دارای گذرنامه ایرانی ، 10 نفر دارای گذرنامه افغانستانی ، 5 نفر دارای گذرنامه کانادایی ، 4 نفر دارای گذرنامه سوئدی ، 2 نفر دارای گذرنامه اوکراینی و 9 نفر نیز خدمه و دارای تابعیت اوکراینی بوده‌اند .

براین اساس مسئولان ایرانی در نخستین روزهای بروز حادثه ، علاوه بر اینکه با استناد به استانداردهای مصرح در پیمان شیکاگو ( معاهده هوانوردی غیرنظامی بین‌المللی ) از همه کشورهایی که ذی نفع شناخته می‌شدند ، دعوت کردند نسبت به معرفی نمایندگان خود در فرایند بررسی سانحه اقدام کنند ، برای تشکیل گروه‌های ویژه ای بررسی حادثه اقدام کردند و بررسی‌های کارشناسی وارد مراحل فنی و تکنیکی شد , برهمین اساس هم بود که تیم تخصصی کشور اوکراین ، به عنوان کشور ثبت کننده و بهره بردار هواپیما ، وارد ایران شدند و بررسی‌های خود را اغاز کردند , علاوه بر این مسئولان سازمان هواپیمایی کشوری دران مقطع از تشکیل گروه‌های یازده گانه و اغاز بررسی‌ها در چند محور خبر دادند که شامل « جمع اوری اطلاعات اولیه »، « تشکیل تیم مدیریت بحران در منطقه »، دریافت اطلاعات مسافران از شرکت هواپیمایی و سایر مراجع مانند « پلیس مهاجرت »، « تعیین مسئول بررسی سانحه » و .

,, می‌شد .

همچنین مسئولان مربوط اعلام کردند اطلاع اولیه برای کشورهای اوکراین به عنوان کشور محل ثبت هواپیما ، ایالات متحده امریکا به عنوان کشور سازنده و سوئد و کانادا به عنوان کشورهای متقاضی که اتباع انها در این هواپیما بوده‌اند صادر شده است ؛ موضوعی که نشان می‌داد ایران همکاری‌های فنی و کارشناسی با این کشورها را در دستورکار قرار داده است , حاشیه‌سازی های سیاسی رویکرد فنی جمهوری اسلامی در بررسی زوایای گوناگون سرنگونی هواپیمای اوکراینی درحالی بود که به نظر می‌رسد طرف‌های غربی رویکرد سیاسی را در دستورکار خود قرار داده‌اند و به این پرونده به مثابه ابزار فشاری بر ایران برخورد می‌کنند , برهمین اساس هم بود که از نخستین روزهای حادثه ، ساز مخالف کوک کردند و در زمینه‌های مختلف و با وجود اذعان ایران به « خطای عامل انسانی »، به شبهه افکنی پیرامون حادثه ادامه دادند .

جنجال‌های « جعبه سیاه » یکی از زمینه‌های اختلاف بود ؛ اصرار کانادا برای ارسال جعبه سیاه به کشور فرانسه برخلاف رویه‌های جاری کارشناسی در کشور از مواردی بود که در مقطعی روند تحقیقات را دچار مشکل کرد ، چرا که مسئولان ایرانی معتقد بودند این موضوع نیازمند بررسی‌های کامل‌تری در ایران است , طرح دعاوی حقوقی در محاکم کانادا ، پیش از روشن شدن ابعاد مختلف حادثه ، از دیگر موضوع هایی بود که به نظر می‌رسید بیش از اینکه ماهیت قضایی داشته باشد ، اهداف سیاسی را دنبال می‌کند , این درحالی بود که درهمان مقطع هیات‌های دیپلماتیکی میان ایران و اوکراین تشکیل شد تا پیرامون ابعاد مختلف سانحه به بحث و تبادل نظر بپردازند و بحث هایی نیز درباره پرداخت غرامت به خانواده‌ها مطرح شد .

در 21 تیرماه 1399 تحقیقات فنی ایران وارد مرحله جدیدی شد و سازمان هواپیمایی کشوری « گزارش پیشرفت تحقیقات » را منتشر کرد ؛ گزارشی که اذعان داشت دلیل محوری شلیک موشک به سوی هواپیمای اوکراینی ، خطای انسانی به دلیل فراموش کردن اجرای برخی مراحل الزامی فنی در یکی از سامانه‌های پدافندی بوده است که زمینه ساز بروز « خطای 107 درجه ای » این سامانه شده است , چند روز بعد نیز محسن بهاروند ، معاون حقوقی وزارت امورخارجه از ارسال جعبه سیاه هواپیمای اوکراینی به کشور فرانسه باهدف اغاز « فرایند خوانش » و انجام تحقیقات تکمیلی دراین زمینه خبر داد که گزارش‌های مربوط به این فرایند نیز در شهریورماه 1399 منتشر شد , تکمیل تحقیقات و صدورکیفرخواست با تکمیل تحقیقات فنی و کارشناسی ازسوی مراجع ذی ربط ، در اخرین روزهای سال 1399 مسئولان قضایی کشور اعلام کردند کیفرخواست مربوط به این پرونده صادر شده است .

برهمین اساس هم بود که حجت‌الاسلام شکرالله بهرامی ، رییس سازمان قضایی نیروهای مسلح از رسیدگی به پرونده این حادثه در دادگاه نظامی تهران خبرداد ؛ پرونده ای که به اذعان او کارشناسان معتقدند ازنظر فنی و حقوقی ، در نوع خود ، درمیان سوانح هوایی دنیا « کم نظیر » است , در شرایطی پرونده سانحه هواپیمای اوکراینی روی میز دادگاه نظامی تهران قرار گرفت که به گفته مسئولان ، تحقیقات قضایی 3 روز پس از سانحه و به دستور سیدابراهیم رییسی ، رییس وقت قوه قضاییه ، در قالب یک تیم ویژه اغاز شده بود و می‌کوشید به دور از جنجال‌سازی های خارجی پیرامون این سانحه ، به بررسی ابعاد مختلف و زوایای مختلف ان بپردازد ؛ موضوعی که رییس سازمان قضایی نیروهای مسلح نیز بران تاکید دارد و در گفت وگو با رسانه‌ها نیز اعلام کرده است که « دادگاه به دنبال رسیدگی قضایی عادلانه و قاطع و استیفای حقوق خانواده‌های جانباختگان در فضایی به دور از جنجال‌های سیاسی است ,» رویکرد فنی و کارشناسانه در بررسی پرونده در شرایطی ازسوی مسئولان قضایی مورد تاکید قرار می‌گیرد که انجام بررسی‌های فنی ازسوی 12 گروه و زیرنظر سازمان هواپیمایی کشوری ، گواهی براین مدعاست ؛ بررسی هایی که به گفته مسئولان ، گزارش نهایی ان مورد تایید بیشتر کشورهای ذی نفع قرار گرفته است .

علاوه براینها انجام بررسی‌های نظامی و امنیتی لازم از سوی 6 گروه کارشناسی زیرنظر سازمان قضایی نیروهای مسلح ، از دیگر مراحل تحقیقات فنی بوده است , چنین فرایندی درنهایت به صدور کیفرخواستی 200 صفحه ای برای 10 متهم منجر شد که به گفته مسئولان شرایط برای مطالعه ان ازسوی وکلای خانواده جانباختگان نیز فراهم شده است , داغی که هنوز تازه است تلاش بیش از پیش مسئولان قضایی کشور برای رسیدگی عادلانه و به دور از جنجال‌های سیاسی درحالی است که بخشی از خانواده‌های جانباختگان این حادثه نسبت به روند رسیدگی به پرونده و برخی بی توجهی‌های صورت گرفته نسبت به بازماندگان این حادثه تلخ گلایه دارند و معتقدند برخی مسئولان کشور انگونه که باید به مطالبات و درخواست‌های انان رسیدگی نکرده‌اند و برخی بی مهری‌های صورت گرفته ، انان را دلسرد کرده است ؛ خانواده هایی که همچنان کابوس « ان شب لعنتی » را هرلحظه همراه خود دارند و گذشت حدود 2 سال هم چیزی از حجم اندوه و داغ فراغ انان کم نکرده است .

حبیب شیخی ، دایی پدرام جدیدی از جانباختگان حادثه سقوط هواپیمای اوکراینی دراین باره به خبرنگار همشهری می‌گوید : حادثه انقدر غمبار بود که هنوز که هنوز است متعجب و حیران هستیم , با وجود اینکه حدود 2 سال از ان شب تلخ می‌گذرد اما همچنان داغ مان تازه است و پر کشیدن پدرام را باور نداریم , او ادامه می‌دهد : پدرام برای شرکت در مراسم سالگرد فوت پدرش به ایران سفر کرده و درحال بازگشت به کشور محل تحصیل خود بود که ان حادثه رخ داد .

پدرام 26 سال بیشتر نداشت و درحال تحصیل در مقطع دکتری رشته مهندسی عمران در کشور کانادا بود و از نخبگان کشور به حساب می‌امد , شیخی می‌افزاید : مادر پدرام هنوز که هنوز است این حادثه را باور ندارد و امدن فرزند دلبندش را انتظار می‌کشد , واقعا داغی که خانواده‌ها بر دل دارند ، خارج از تحمل است ؛ امیدها و ارزوهایی که ازبین رفت و خانواده هایی که داغدار شدند و همچنان بی تابی می‌کنند و زخم شان التیام نیافته است .

پدرام یک نخبه بود و همیشه ارزو داشت که پس از تحصیل به ایران بازگردد و به کشورش خدمت کند و علم و توانایی هایش را در اختیار اب و خاکش قرار دهد , دایی پدرام درباره مطالبات خانواده‌های جانباختگان سقوط هواپیمای اوکراینی نیز می‌گوید : مطالبه ما رسیدگی عادلانه به این پرونده و شفاف‌سازی پیرامون طی مراحل قضایی است , ازسوی دیگر با گذشت حدود 2 سال از وقوع این سانحه دلخراش ، سوال‌ها و ابهام هایی برای خانواده‌ها باقی مانده که مسئولان مربوط باید پاسخ‌های قانع کننده ای به انها بدهند .

اینکه علت اصلی شلیک به هواپیما چه بوده ، سوالی است که خانواده‌های داغدار انتظار دارند مسئولان پاسخ‌های صریحی دراین باره داشته باشند , او تصریح می‌کند : ما به هیچ وجه حرف سیاسی نمی‌زنیم و به جنجال‌های سیاسی هم کاری نداریم , مطالبات خانواده‌ها اصلا سیاسی نیست و فقط به دنبال دریافت پاسخ مناسب برای رفع ابهام‌های خود هستیم تا بلکه مرهمی باشد بر دل زخم خورده ما ؛ نمی‌دانید تحمل این داغ چقدر توانفرسا و جانکاه است .

شیخی با انتقاد از برخی بی مهری‌های صورت گرفته ازسوی مسئولان نسبت به خانواده‌های جانباختگان می‌گوید : روزهای نخست حادثه مسئولانی از بنیاد شهید و سپاه پاسداران به منزل ما امدند و پای صحبت‌های ما نشستند ، اما پس از ان دیگر کسی سراغی از ما نگرفت و مسئولی حاضر نشد حرف‌های ما را بشنود , ما انتظار داشتیم مسئولان ، وقت بیشتری برای شنیدن صدای داغداران این حادثه بگذارند و حداقل مشکلات و سوالات ما را از زبان خودمان بشنوند , از مسئولان انتظار می‌رود که پای صحبت خانواده‌ها بنشینند و به سوالات و ابهام انان جواب قانع کننده بدهند .

.