تغییر الگوهای مهاجرت چین

۱۴۰۰/۰۷/۱۱ ۱۹:۴۲:۳۸

منبع : اکونومیست اشاره : شاید تعجب کنید اما بزرگ‌ترین مهاجرت اخیر در جهان نه از قاره ای به قاره دیگر یا از کشوری به کشور دیگر که از اکثر استان‌ها و شهرهای چین به مناطق بندری و صنعتی این کشور صورت گرفته است .



مترجم : سعید لاریجانی منبع : اکونومیست اشاره : شاید تعجب کنید اما بزرگ‌ترین مهاجرت اخیر در جهان نه از قاره ای به قاره دیگر یا از کشوری به کشور دیگر که از اکثر استان‌ها و شهرهای چین به مناطق بندری و صنعتی این کشور صورت گرفته است , اولین سوالی که در برابر این پدیده شگفت پیش می‌اید این است که چرا و چگونه ؟ مقاله اکونومیست سعی می‌کند تا حدی این چرایی و چگونگی و پیش بینی‌اش از اینده جغرافیای مهاجرت در چین را ارائه کند , اما پس از فهم علت‌ها می‌توان از معلول‌ها پرسید : این پدیده چه تاثیرات اقتصادی و اجتماعی بر زندگی مردم چین گذاشته است و در اینده خواهد گذاشت ؟ این سوالی است که مقاله پیش رو بدان نمی‌پردازد ، اما قطعا ذهن‌ها را برای حدس زدن در مورد پاسخ‌های ممکن بارور می‌کند .

مردم مناطق مرکزی ( چین ) که سه دهه برای کار کردن به نواحی ساحلی مهاجرت می‌کردند ، به طور روزافزون در حال بازگشت به زادگاه خود هستند , روی تابلوی قرمزی در خیابان اصلی شهر فوژینگ که یک شهر کوهپایه ای در قلب چین است ، نوشته شده : « برای کار به شهر خود برگردید و از خانواده خود نگهداری کنید ,» تا چند وقت پیش ، کشاورزان روستاهای حومه این شهرهای مرکزی ، در ارزوی رها کردن مزارع کدوی خود و رفتن به بنادری با بیش از 1000 کیلومتر فاصله وکسب درامد خوب در کارخانه‌های بزرگ بودند .

مسولان این شهر‌ها ، قبلا از این موضوع خوشحال بودند ، ولی اکنون به هر دری می‌زنند تا این نیروی کار را در شهر خود نگاه دارند , بخش جینگ تانگ که شهر فوژینگ در ان قرار دارد ، زمانی بزرگ‌ترین بخش صادرکننده نیروی کار در استان سیچوان بود , این استان به دلیل فقر و نداشتن ارتباط با اب‌های ازاد ، چاره ای نداشت جز اینکه جمعیت روستایی فراوان جویای کار خود را به پیدا کردن کار در مناطق دیگر تشویق کند .

مسولان بخش جینگ تانگ به شهرک‌های صنعتی نزدیک بنادر می‌رفتند و با بیان ویژگی‌های مثبت نیروی کار مازاد خود ، مانند سخت کوشی و توان کار در شرایط سخت ، تلاش می‌کردند مدیران کارخانه‌ها را متقاعد کنند که این کارگران را استخدام کنند , در دهه 80 و 90 قرن بیست ، تعداد اهالی جینگ تانگ که خارج از محل زندگی خود کار می‌کردند ، از مقدار تقریبی صفر به 180000 نفر ( از جمعیت 900000 نفر ) رسید , بیش از یک سوم این افراد به استان گوانگ دانگ رفتند .

اولین استان چین که پس از رونق صادرات در این کشور ، به رشد اقتصادی بسیار بالا دست یافت , بسیاری از کارگرانی که برای کار به مناطق دیگر مهاجرت می‌کنند ، ترجیح می‌دهند در کنار همشهری‌های خود که در بخش خاصی از دون خوان متمرکز شده‌اند ، زندگی کنند , ( در این بخش از دون خوان که از تمرکز بالای نیروی کار برخوردار است ، انواع مختلف کالا از پوشاک گرفته تا وسایل الکترونیکی تولید می‌شود ).

به همین علت دون خوان به جینگ تانگ کوچک مشهور شده است , رسانه‌های چینی عنوان کرده‌اند که رییس حزب کمونیست جینگ تانگ برای اینکه روسای کارخانه‌های بندری را نسبت به جذب کارگران مهاجر بخش خود متقاعد کند ، به دفعات به انها مراجعه کرده است , در همین راستا مسولان جینگ تانگ شش سال پیش دفتری برای رسیدگی به امور مهاجرت کارگران ، در دون خوان تاسیس کردند .

جذبه وطن اکنون شرایط در حال تغییر است , جینگ تانگ تحت سرپرستی شنگ دو - مرکز سیچوان - قرار گرفته است , شنگ دو هم مانند بسیاری از شهرهای دیگر مناطق مرکزی ، به واسطه سرمایه‌گذاری های عظیم دولت در سال‌های اخیر ، در حال توسعه روزافزون است .

این سیاست سرمایه‌گذاری دولت در راستای انتقال صنایع به مناطقی با زمین و نیروی کار ارزان است , روی دیوار‌ها و بیلبوردهای شهر فوشینگ تبلیغات زیادی برای جذب نیروی کار مشاهده می‌شود ، اما نه برای کار در شهرهای دور ساحلی ، بلکه برای کار در داخل و اطراف شنگ دو , برخی از این تبلیغات مربوط به شرکت تایوانی فاکس کان است که ای پد و سایر محصولات کامپیوتری شرکت اپل را تولید می‌کند .

( بر روی یکی از این پوستر‌ها درامد 2000 یوان -320 دلار - تبلیغ شده است ), بزرگ‌ترین واحد تولیدی شرکت فاکس کان در گوانگ دانگ قرار دارد ، اما این شرکت در اکتبر 2010 یک واحد تولیدی بزرگ و مدرن در شنگ دو راه اندازی کرده است و اعلام کرده که قصد دارد طی مدت پنج سال ان را به کارخانه ای با بیش از 500,000 کارمند توسعه دهد .

مسولان شنگ دو در تلاشند همه فرصت‌های شغلی ایجاد شده به کارگران محلی برسد , ( که قبلا با وجود خودکشی‌های بی دلیل در کارخانه‌های بزرگ چین ، مورد بی توجهی قرار گرفته بودند ), در کنار یک جاده بیرون شهر فوشینگ ، دسته ای از زنان و مردان جوان اهل مناطق ییلاقی حومه شهر ، با وسایل خود منتظر اتوبوسی هستند که قرار است ان‌ها را به شنگ دو برساند .

( اگرچه فوشینگ در منطقه شنگ دو قرار می‌گیرد ، ولی دو تا سه ساعت با قسمت اصلی شهر فاصله دارد که اکثر ان را یک جاده پرپیچ و خم تشکیل می‌دهد ), این زمان دقیقا بعد از تعطیلات سال جدید قمری است , در دو دهه گذشته ، کارگران مجبور بودند پس از اتمام مراسم جشن سال نو در روستاهای خود ، به شهرهای ساحلی برگردند ، ولی اکنون برای بسیاری از افرادی که در صف ایستگاه اتوبوس ایستاده‌اند ، شنگ دو مقصد اخر است و از ان دور ترنمی روند .

کارگران به دور خبرنگاری که به میانشان رفته جمع می‌شوند و با اشتیاق می‌گویند که دیگر دستمزد‌ها در شنگ دو خیلی از شهرهای ساحلی کمتر نیست و انها خیلی راحت می‌توانند در نزدیکی محل زندگی خود شغل پیدا کنند , این تغییر و تحول‌های معنادار در این نقطه دورافتاده چین ( با مطالبی که تا به حال عنوان شد )، گویای به پایان رسیدن یک مرحله دیگر در روند توسعه چین است , مرحله ای که قبلا با سفرهای طولانی مدت و زندگی‌ها و مشاغل سخت در کارخانه‌های دوردست شناخته می‌شد .

شهر فوشینگ که زمانی یک شهر دورافتاده به شمار می‌امد ، به زودی تنها چند کیلومتر با یک ازادراه فاصله خواهد داشت , روستانشینان اطراف از احداث چنین جاده ای هیجان زده هستند ، نه فقط به خاطر کاهش زمان سفر به شنگ دو ، بلکه بیشتر به این دلیل که دسترسی به شغل‌های مناسب برایشان اسان تر می‌شود , گروهی از کارگران در فوشینگ در حال انجام اخرین مراحل ساخت یک مرکز خرید بزرگ هستند .

مسولان شنگ دو به اموری مشغول شده‌اند که تا سه یا چهار سال پیش هرگز فکر نمی‌کردند که روزی ان امور به وظایفشان تبدیل شود , انها درصددند کارگران را از مهاجرت به شهرهای ساحلی برای کار منصرف کنند و از انها می‌خواهند در جینگ تانگ بمانند , همچنین جلساتی با نمایندگان کارگران برگزار می‌کنند و به کسانی که می‌خواهند کسب و کار جدید راه اندازی کنند ، معافیت‌های مالیاتی و وام‌های کم بهره اعطا می‌کنند .

حتی یکی از روزنامه‌های دولتی چانگ کینگ - منطقه ای در همسایگی سیچوان - عکسی منتشر کرده که در ان افسران پلیس در حال حمل وسایل کارگران مهاجری هستند که برای تعطیلات سال نو به خانه‌های خود بازگشته‌اند , در کشوری که مقامات رسمی ( و ساکنان اصیل شهر‌ها ) به کارگران به دیده تحقیر می‌نگرند ، مفهوم این رفتار واضح است : به خانه خوش امدید ! یکی از مسولین شهری چانگ کینگ برای سرویس رفت و برگشت کارگران یک ماشین لیموزین فراهم کرده است , مسولان اعلام کرده‌اند که در سال 2011، برای اولین بار ، تعداد کارگران محلی که از یک قسمت منطقه چانگ کینگ به قسمت دیگری از ان رفته‌اند بیش از تعداد کسانی است که از این منطقه به استان‌های دیگر مهاجرت کرده‌اند .

تنها چند سال پیش ، 70 درصد این کارگران به مناطق دیگر می‌رفتند , به گزارش ژین هوا - یک پایگاه خبری دولتی - از سال 2008 به بعد ، چهار پنجم مردمی که برای اولین بار خانه‌های خود را در هنان به قصد کار کردن ترک کرده‌اند ، در همان هنان مشغول به کار شده‌اند , ( هنان یکی از مراکز بزرگ صادرکننده نیروی کار است .

) در حالی که تا قبل از این تاریخ ، همین کسر از افراد به استان‌های دیگر مهاجرت می‌کردند , در مورد سیچوان هم امار به همین ترتیب است , در سال 2008 حدود 58 درصد از بیست میلیون جمعیت کارگر ، در استان‌های دیگر مشغول به کار بودند .

در سال گذشته این نسبت به 52 درصد کاهش پیدا کرد , یکی از مسولان شنگ دو عنوان کرده که در سال جاری تمایل به ماندن در زادگاه به طور چشمگیری در این منطقه افزایش یافته است , یکی از عواملی که او از ان یاد می‌کند ، رکود اقتصادی اروپا است که کارخانه‌های شهرهای بندری را در تولید کالاهای صادراتی با مشکل مواجه کرده است .

( هیچ کدام از شغل‌های ایجاد شده در مناطق داخلی کشور در بخش صادرات فعالیت ندارند ، بخشی که قبلا عمده نیروی کار در ان فعالیت می‌کردند ), اما ذکر این نکته ضروری است که مهاجرت به مناطق بسیار دور به قصد کار ، در سال‌های اینده همچنان مساله مهمی در بازار کار چین به شمار می‌اید , در اواخر سال 2008 در اثر بحران اقتصادی جهانی ، شهرهای بندری چین با مشکل اشتغال شدیدی مواجه شدند که منجر به بیکار شدن میلیون‌ها کارگر مهاجر شد .

اما این مشکل با رونق دوباره صادرات و اقدامات موثر دولت در از سر‌گیری رشد اقتصادی ، به سرعت حل شد , اکنون به رغم چشم‌انداز بد اینده اقتصادی اروپا ، کارخانه‌های شهرهای بندری دوباره بیشتر نگران مشکل کمبود نیروی کار خود هستند تا بازاری برای فروش محصولات خود , اگرچه تغییرات اخیر در الگوهای مهاجرت مدت کمی است که شروع شده است ، اما می‌تواند بیش از نوسانات موقتی بازارهای غربی برای این کارخانه‌ها مشکل افرین باشد .

این تغییرات ، نشان دهنده اقتصاد در حال رشد چین و جمعیت رو به افزایش سن این کشور است , حتی در داخلی‌ترین مناطق کشور هم دیگر مثل سابق نیروی کار جوان و ارزان به راحتی پیدا نمی‌شود , بر اساس تخمین‌های سازمان ملل متحد ، در سال گذشته بیشترین جمعیت چین را افراد بین 15 تا 29 سال تشکیل می‌داد و در چند سال اینده جمعیت نیروی کار رو به کاهش خواهد نهاد .

طبق گزارشی که سال گذشته مرکز تحقیقات توسعه منتشر کرد ، بیش از 90 درصد افراد روستایی زیر 30 سال در شغل‌های صنعتی ( غیرکشاورزی ) فعالیت می‌کنند , برخی از صاحبان صنایع در سیچوان و چانگ کینگ به شدت با مشکل تامین نیروی کار نیمه حرفه ای مواجه هستند که در سال جاری دولت به انها کمک کرد تا بتوانند نیروی کار مورد نیاز خود را از سایر استان‌ها بیابند , تغییر الگوهای مهاجرت همچنین ممکن است نشان دهنده شروع فصل جدیدی در توسعه اقتصادی چین باشد .

با سرمایه‌گذاری های زیادی که در سال‌های اخیر روی تاسیسات زیربنایی شهری صورت گرفته ، سهم تقاضای داخلی در رشد اقتصادی چین بسیار بیش از گذشته شده است , صاحبان صنایع برای پاسخگویی به این نیازهای رو به گسترش داخلی ، دیگر نیازی به برپا کردن تاسیسات خود در شهرهای بندری ندارند , در نتیجه چنین شرایطی ، اختلاف دستمزد نیروی کار بین شهرهای ساحلی و شهرهای مرکزی به سرعت کاهش می‌یابد .

طبق گزارش اداره ملی امار چین ، در سال 2004 دستمزد نیروی کار در شهرهای ساحلی 15 درصد بیش از شهرهای مرکزی بود , اما اکنون بسیاری از شاغلان در سیچوان ( در مناطق داخلی چین )، اذعان دارند که با در نظر گرفتن هزینه‌های رفت وامد و هزینه‌های بالای زندگی در شهرهای ساحلی ، داشتن شغلی با درامد کمتر اما نزدیک زادگاه ، برایشان به مراتب به صرفه تر است , برنامه هایی در شنگ دو و شهر‌های اطراف و همچنین چانگ کینگ در حال اجراست ، با این هدف که رفاه شهری را برای کارگران مهاجر مانند ساکنان اصلی شهر فراهم اورد .

یکی از مشکلات اساسی کارگران مهاجر همین بهره مند نبودن از شرایط اجتماعی مناسب و عدم ورود فرزندانشان به مدارس شهری و نبود امکان استفاده از کمک‌های دولتی در زمینه مسکن و بهداشت است , به دلیل همین مشکلات ، بسیاری از این کارگران فرزندانشان را در روستا‌ها به پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها و یا سایر خویشاوندان می‌سپارند و انها را با خود به شهر نمی‌برند , ( در اکثر موارد هم نگهداری از این کودکان به خوبی صورت نمی‌گیرد ).

بین اگوست 2010 و دسامبر سال گذشته (2011)، دولت در چانگ کینگ به بیش از 3 میلیون کارگری که از اطراف به این منطقه امده بودند و برای مدت خاصی در انجا اقامت داشتند ، خدمات تامین اجتماعی کامل ارائه کرد , مسولان شنگ دو درصدند تا پایان سال جاری (2012)، هزینه‌های تامین اجتماعی تحمیل شده به کارگران مهاجر بین شهری را به صفر برسانند , این به ان معنی است که کشاورزان فوژینگی می‌توانند با خیال راحت برای کار به مناطق شهری ( شهرهای در نزدیکی محل زندگی خود ) بروند و از امکاناتی برخوردار شوند که زمانی فقط کسانی حق استفاده از انها را داشتند که برگه ثبت خانوار یا هوکو را در اختیار داشتند .

این کشاورزان همچنین حق برداشت از زمین‌های ییلاقی خود را حفظ می‌کنند , اصلاحات اقتصادی گذشته هزینه‌های مالی سنگینی به دولت‌های محلی این مناطق تحمیل کرده بود ولی اکنون چانگ کینگ و شنگ دو به واسطه سرمایه‌گذاری های بسیار زیاد دولت در این مناطق در حال شکوفایی دوباره هستند ، سرمایه‌گذاری هایی که زمانی فقط در شهرهای ساحلی انجام می‌شد , در سال 2011، رشد اقتصادی شنگ دو و چانگ کینگ به ترتیب 2/15 درصد و 4/16 درصد اعلام شد ، رشدی که در هیچ استان دیگری مشاهده نمی‌شود .

اگرچه این تغییرات الگوی مهاجرت نیروی کار با رفع برخی مشکلات ، مسائل جدیدی را نیز به وجود اورده است ، ولی در مجموع گویای تغییرات مثبت در شیوه توسعه اقتصادی چین است ، توسعه ای که تاکنون به طور نامتعادل در حال انجام بود ,.