حسین امیرعبداللهیان ؛ نه ظریف ، نه جلیلی

۱۴۰۰/۰۷/۱۳ ۰۳:۱۲:۵۸

حاصل 90 دقیقه گفت وگوی مهدی مهدی قلی ، مجری نگاه یک ، با حسین امیرعبداللهیان را می‌توان در یک جمله توصیف کرد که اگر چه با این واژگان و صراحت نگفت و نخواهد گفت اما قابل برداشت بود : نه ظریف‌ام ، نه جلیلی !



کبنا ؛ حاصل 90 دقیقه گفت وگوی مهدی مهدی قلی ، مجری نگاه یک ، با حسین امیرعبداللهیان را می‌توان در یک جمله توصیف کرد که اگر چه با این واژگان و صراحت نگفت و نخواهد گفت اما قابل برداشت بود : نه ظریف‌ام ، نه جلیلی ! به گزارش کبنا نیوز ، در یادداشتی در عصر ایران نوشته مهرداد خدیر ، روزنامه نگار ، امده است : « مهم‌ترین صدایی که از نخستین گفت وگوی تلویزیونی حسین امیرعبداللهیان ، وزیر جدید امور خارجه ایران و رییس دستگاه دیپلماسی در دولت سیدابراهیم رییسی ، شنیده شد این بود که « ما عمل‌گرا هستیم » و بدین ترتیب هم با دولت قبل مرزبندی می‌کرد و هم با ارمان گرایی چهره هایی چون سعید جلیلی ؛ هر چند که دولت روحانی و تیم ظریف هم بر عمل گرایی تاکید داشتند و کمتر سابقه داشته نیروهای ارزشی ، عمل گرایی را به مثابه یک ارزش مطرح کنند , این که هر بار از صادرات برق به عراق می‌گفت بلافاصله یاداور می‌شد البته پول ان را هم می‌گیریم ، یا از تسریع در واردات واکسن کرونا به عنوان دستاورد دستگاه دیپلماسی یاد می‌کرد و کاری نداشت به این که وعده تولید گسترده داخلی به کجا رسید یا طبیعی است که با اتمام واکسیناسیون در کشورهای تولیدکننده به فکر صادرات مازاد باشند ، نشانه‌های دیگر بود , عنوان « وزیر امور خارجه ایران » در هشت سال گذشته البته همواره نام محمدجواد ظریف را به ذهن متبادر می‌کرد و از این رو برای بیننده مقایسه یا خاطره اجتناب‌ناپذیر بود .

اقای امیرعبداللهیان نیز از این امر اگاه است ؛ کمااین که خود در سه سال اول وزارت ظریف ، معاون او بوده و سال‌ها در وزارت خارجه کار کرده است , بنا بر این ابایی از نام بردن از ظریف نداشت و گاه از او نام می‌برد تا نشان دهد سخنان او مستند است , مهم‌ترین پیام وزیر خارجه جدید در برنامه تلویزیونی « نگاه یک » در شامگاه دهم مهر 1400 خورشیدی را البته می‌توان امادگی برای بازگشت به میز مذاکره در عین « شتاب نداشتن » و « گره نزدن » دانست و این که منتظر دریافت نشانه‌های عملی‌اند و در حال مطالعه و هنوز اعضای تیم جدید چیده و نهایی نشده است .

10 برداشت این نویسنده به عنوان ناظر و نه الزاما نظر وزیر خارجه یا نقل مستقیم را می‌توان چنین فهرست کرد : 1, کلیدواژه 90 دقیقه گفت وگو قید زمانی « به زودی » بود که درباره موعد بازگشت به میز مذاکرات « برجام » به کار می‌برد و اعلام شد به طرف‌های خارجی هم منتقل شده است , اقای امیرعبداللهیان بر پیشرفت‌های هسته ای در دو - سه سال اخیر تاکید کرد و شاید می‌خواست بگوید : « معطل شما نمی‌مانیم و کار خودمان را می‌کنیم » یا اشتباه نکنید و زمان به زیان ما نیست و دنبال « پلان بی » نباشید .

2, از ازادسازی 10 میلیارد دلار پول بلوکه شده از جانب امریکا یا بدهی انگلیس از قرارداد نظامی پیش از انقلاب به عنوان نشانه‌های ملموس مورد انتظار یاد شد که به منزله اعلام عمل گرایی به جای ارمان گرایی است ؛ چرا که در نگاه ارمان‌گرا ، دشمنی ما با امریکا ذاتی است و با 10 میلیارد دلار حل و کم نمی‌شود و ما تا بینی استکبار جهانی را به خاک نمالیم ارام نمی‌نشینیم , در نگاه عمل‌گرا اما 10 میلیارد دلار یک علامت خوب است نه یک فریب کاری .

احتمالا با این فرض که از دو حال خارج نیست : یا امریکا این پول را می‌پردازد یا نه , اگر پرداخت دولت به زخمی می‌زند و از فشار شدید به مردم کم می‌شود و در وضعیت تحریمی و با انتظارات ایجادشده قابل توجه است و اگر نپردازد توجیهی است برای تاخیر در بازگشت به مذاکرات یا این که اگر به مذاکره برگشتیم ، اعلام کنیم بر سر دریافت ان گفت وگو می‌کنیم , 3.

هر چند اقای امیرعبداللهیان می‌کوشید یا به صورت طبیعی چنین به نظر می‌رسید که ادامه جواد ظریف نیست ولی لحن او با افرادی چون سعید جلیلی هم کاملا متفاوت بود , دشوارترین کار او همین است که هم ارمان گرایان داخلی را راضی کند و هم در مذاکرات خارجی واقع بینی و عمل گرایی را به نمایش گذارد , 4.

تعبیر « قهوه خوردن » اما از اصطلاحات خاص محمدباقر قالیباف است و یاداور مناظره‌های سال 92 که با واکنش تند دکتر ولایتی روبه رو شد , در این نگاه انگار دیپلمات‌ها در مذاکرات کاری جز حرف زدن و قهوه خوردن ندارند و دیگران در میدان می‌جنگند , به یاد اوریم که رییس کنونی مجلس در ان مناظره‌ها به طعنه گفت وقتی شما با میتران ( رییس جمهوری وقت فرانسه ) قهوه می‌خوردید ما در جنگ چه می‌کردیم که وزیر خارجه سال‌های جنگ به طعنه و با خشم پاسخ داد : ان دیدار که دو سال بعد از اتمام جنگ بود ! اقای امیرعبدللهیان در هشت سال گذشته هم با محمدجواد ظریف کار کرده هم دستیار دو رییس مجلس بوده : علی لاریجانی و محمدباقر قالیباف ولی به نظر می‌رسد از رییس خود در دو سال اخیر بیشتر تاثیر پذیرفته تا دو رییس قبلی ؛ کمااین که اصطلاح « قهوه خوردن » در توصیف « مذاکرات بی نتیجه » را به کار می‌برد .

همین تعبیر « مذاکرات بی نتیجه » هم البته طعنه به حسن روحانی و محمدجواد ظریف است که نتیجه مذاکرات را خروج ایران از ذیل بند هفتم منشور سازمان ملل به مثابه تهدید امنیتی می‌دانند و به دستاوردهای اقتصادی قبل از خروج ترامپ از برجام اشاره می‌کنند , 5, تعبیری چون « اقتصادمان را به برجام گره نمی‌زنیم » را پیش از این اقای رییسی هم به کار برده بود اما مشکل این است که بحث گره زدن نیست .

بحث گره گشودن است و خود اقای امیرعبداللهیان هم دریافته هر پالس منفی در قبال برجام تا چه اندازه بر قیمت ارز و به دنبال ان اقتصاد ایران تاثیر می‌گذارد وگرنه صریح و روشن می‌گفتند از برجام خارج می‌شویم و مذاکره بی مذاکره ؛ نه ان که از قید « به زودی » استفاده شود , 6, یکی از دلایل معطل نگاه داشتن طرف‌های غربی می‌تواند سیاست نگاه به شرق در دولت جدید باشد و این که ببینند از شانگهای و روسیه و چین ابی گرم می‌شود یا نه .

در دولت روحانی شرقی‌ها را معطل نگاه می‌داشتند چون ترجیح شان اروپایی‌ها بود و حالا ترجیح ، روسیه و چین است ؛ هر چند گفته شد اقتصادمان را به انها هم گره نمی‌زنیم , 7, این احتمال که بخواهند تجربه رژیم حقوقی دریای خزر را در قبال برجام هم تکرار کنند نیز در حد یک احتمال ضعیف وجود دارد .

به این معنی که دولت جدید نه می‌تواند از برجام خارج شود و نه مایل است مانند دولت روحانی برای احیای ان امتیاز بدهد یا مایل هم باشد ، اختیار ان را ندارد , بنابراین به وقتی دیگر موکول می‌کند یا بلاتکلیف بودن را بهتر از تکلیف قطعی می‌داند , 8.

از سخنان وزیر خارجه جدید برنمی‌امد که قرار باشد پرونده هسته ای به شورای عالی امنیت ملی بازگرد و پیدا بود که خود او هم دوست دارد نزد وزارت خارجه باقی بماند ؛ اگرچه بر تبعیت از نهادهای بالادستی تاکید کرد تا با سخنان ظریف درباره « دخالت‌های میدان » هم مرزبندی کرده باشد اما بعید نیست که کار را به دبیر شورای عالی امنیت ملی بسپارند و منتظر ابقای دبیر کنونی یا انتصاب فرد جدیدند , 9, ساعاتی قبل از این برنامه تلویزیونی ، عباس عراقچی ، مرد شماره دو مذاکرات هسته ای در دولت روحانی ، به عنوان دبیر شورای عالی راهبردی سیاست خارجی منصوب شد و این یعنی سیاست‌های راهبردی جمهوری اسلامی ایران در قبال برجام ادامه دارد .

بافت شورای راهبردی با حضور چهره هایی چون خرازی ، ولایتی و عراقچی کاملا برجامی است و تنها جای محمدجواد ظریف خالی است , از این رو می‌توان دریافت که چرا امیرعبداللهیان که تا قبل از این کمتر درباره فرجام برجام سخن می‌گفت بخش قابل توجهی از سخنان خود را به ان اختصاص داد که البته به خاطر تحرکات و تحریکات مرزها هم هست که با انگاره انزوای ایران شکل گرفته و اعلام بازگشت به مذاکرات برای ابطال این تصور هم می‌تواند باشد , 10.

حاصل 90 دقیقه گفت وگوی مهدی مهدی قلی ، مجری نگاه یک ، با حسین امیرعبداللهیان را می‌توان در یک جمله توصیف کرد که اگر چه با این واژگان و صراحت نگفت و نخواهد گفت اما قابل برداشت بود : نه ظریف‌ام ، نه جلیلی ! نه دیپلماسی بما هو دیپلماسی و نگاه به دیگران به چشم رقیب نه دشمن ؛ چنان که ظریف این گونه شناخته می‌شد و نه ارمان گرایی ایدئولوژیک و به تعبیر دکتر ولایتی ، اشتباه گرفتن میز مذاکره با کلاس فلسفه ,».