نفی جریان اصلاحات توسعه نارضایتی‌ها را متوقف نمی‌کند / مهمترین چالش اصلاح‌طلبان چیست ؟ / جبهه اصلاحات در انتخابات موفق نبود / رویکردهای رادیکال و تند چالش جدی رییسی

۱۴۰۰/۰۶/۲۴ ۱۳:۵۱:۲۱

جریان اصلاحات برای ادامه مسیر خود و تجدید نظر در رویکردهای اشتباه نیاز به اسیب شناسی دارد . این در حالی است که اصلاح‌طلبان در انتخابات ریاست جمهوری 1400 علی رغم شرایط یک طرفه و ناعادلانه ای که وجود داشت موفق به اتخاذ تصمیم‌های به هنگام و کلیدی نشدند . به همین دلیل فردای انتخابات ریاست جمهورس سال 1400 باید اغاز یک تحول بنیادین در رویکردها و سازوکارهای جریان اصلاحات باشد . اگر جریان اصلاحات قصد دارد همچنان به عنوان یک جریان موثر ، تفکر ساز و جریان ساز در سطح ملی نقش افرینی کند چاره ای به جز بازنگری در برخی رویکردها و استراتژی‌های گذشته خود ندارد .



کبنا ؛ جریان اصلاحات برای ادامه مسیر خود و تجدید نظر در رویکردهای اشتباه نیاز به اسیب شناسی دارد , این در حالی است که اصلاح‌طلبان در انتخابات ریاست جمهوری 1400 علی رغم شرایط یک طرفه و ناعادلانه ای که وجود داشت موفق به اتخاذ تصمیم‌های به هنگام و کلیدی نشدند , به همین دلیل فردای انتخابات ریاست جمهورس سال 1400 باید اغاز یک تحول بنیادین در رویکردها و سازوکارهای جریان اصلاحات باشد .

اگر جریان اصلاحات قصد دارد همچنان به عنوان یک جریان موثر ، تفکر ساز و جریان ساز در سطح ملی نقش افرینی کند چاره ای به جز بازنگری در برخی رویکردها و استراتژی‌های گذشته خود ندارد , مرتضی مبلغ فعال سیاسی اصلاح‌طلب در گفت وگو با ارمان ملی به اسیب شناسی وضعیت جریان اصلاحات و شرایط اینده کشور پرداخته و می‌گوید : جریان اصلاحات همواره به دنبال ان بوده که براساس گفتمان و اموزه‌های اصلاحی حرکت کرده و رهبری و نحوه مدیریت خود را با سازوکارهای دموکراتیک سامان دهد , وی در ادامه افزود : در این مسیر خاتمی و کاریزمای او نیز همواره موثر و راهگشا بوده است .

اقای خاتمی هرگز به دنبال استفاده از مقبولیت و کاریزمای خود برای انحصار رهبری اصلاحات در خویش نبوده است , ایشان همواره تلاش کرده و می‌کند جریان اصلاحات در مسیر ذکر شده حرکت کرده و سازوکارهای خرد جمعی و دموکراتیک در ان ارتقا پیدا کند , مبلغ گفت : در انتخابات 1400 اصلاح‌طلبان با دو مشکل بیرونی و یک مشکل درونی مواجه بودند .

مشکل اول معضلات حاد اقتصادی و معیشتی و نارضایتی‌های گسترده حاصل از ان بود که منجر به سرخوردگی و انفعال مردم و بی اثر انگاشتن رای خود شده بود , اسیبب شناسی شما از رفتار اصلاح‌طلبان در انتخابات ریاست جمهوری سال 1400 چیست ؟ چرا با توجه به قابل پیش بینی بودن شرایط شاهد تصمیم‌گیری ها به هنگا می‌از جریان اصلاحات نبودیم ؟ در انتخابات 1400 اصلاح‌طلبان با دو مشکل بیرونی و یک مشکل درونی مواجه بودند , مشکل اول معضلات حاد اقتصادی و معیشتی و نارضایتی‌های گسترده حاصل از ان بود که منجر به سرخوردگی و انفعال مردم و بی اثر انگاشتن رای خود شده بود .

مردم به این احساس رسیده بودند که جریان هایی در کشور اجازه ن می‌دهند رای انها به نتیجه مطلوب خود برسد , مشکل دوم هم محدودیت‌های بی رحمانه ای بود حاکمیت و شورای نگهبان به اصلاح‌طلبان تحمیل می‌کرد , از ماه‌های قبل از انتخابات هر حرکتی از سوی اصلاح‌طلبان برای به میدان اوردن چهره‌های رای اور و مورد اعتماد مردم را به انحاءمختلف خنثی می‌کردند .

در انتخابات نیز به نحو بی سابقه و مفتضحانه هایی صحنه ارایی کردند و حتی اجازه حضور یک چهره حداقلی از نامزدهای جبهه اصلاح‌طلبان را ندادند , به همین دلیل امکان تصمیم‌گیری به هنگام از اصلاح‌طلبان سلب شده بود , مشکل اساسی درونی نیز به اختلاف نظری باز می‌گشت که در این شرایط عسرت و سختی گریبانگیر اصلاح‌طلبان شد .

این سخن به این معناست که نحوه مواجهه انها با صندوق رای با چالش هایی همراه بود , مصوبات جبهه اصلاحات از پیش نحوه ورود به انتخابات و نامزدها را مشخص کرده بوداما به دلیل محدودیت هایی که از طرف حاکمیت اعمال شد هیچ کدام محقق نشد , در عین حال اختلاف جدی در جبهه و بیرون از جبهه بروز کرد مبنی بر اعلام نامزد انتخاباتی از بین نامزد‌های مورد نظر شورای نگهبان و یا نداشتن نامزد انتخاباتی .

این اختلافات نیز مشکلاتی در روند اجماع‌سازی موفق اصلاح‌طلبان ایجاد کرد , شما از نارضایتی‌های گسترده مردم صحبت کردید , مگر مشکلات اقتصادی در دولت روحانی که منتسب به اصلاح‌طلبان بود رخ نداد ؟ بله ؛ اما دلایل بروز مشکلات متنوع بود که بخشی از ان به دولت و ناکارامدی‌ها و ناتوانی‌های دولت باز می‌گشت .

دلایل عمده تر و گسترده تر از بیرون بردولت تحمیل شده بود , به عنوان مثال برخی سیاست‌ها و رویکردهای اشتباه و مشکل ساز در عرصه داخلی ، خارجی ، اقتصادی و فرهنگی که در حاکمیت دنبال می‌شد اثار زیان بار ان الزاما بر دولت هم تحمیل می‌شد , عملکرد و دخالت دستگاه‌های موازی در کار دولت که بخش عمده ای از اقتصاد کشور نیز دراختیار انهاست ، سیاه نمایی گسترده صداوسیما و دستگاه‌های تبلیغاتی عظیم مخالف دولت و از همه مهم تر خارج شدن غیرقابل پیش بینی ترامپ از برجام و بازگشت تحریم‌ها وبروز پدیده خانمان سوز کرونا از جمله چالش‌های پیش روی دولت روحانی بود .

این مسائل همه در بروز شرایط ناگوار موثر بود اما اتفاق ناجوانمردانه ای که رخ داد ان بود که رقبا و مخالفان دولت با امکانات عظیم عملیاتی و رسانه ای تلاش کردند همه مشکلات را در افکار عمو می‌متوجه دولت روحانی کنند و انها را در بدترین وضعیت در منظر افکار عمو می‌قرار بدهند , این امر به اصلاح‌طلبان در افکار عمو می‌اسیب جدی وارد کرد , مردم رییس جمهور و دولت را به نحوی منتسب به اصلاح‌طلبان می‌دانستند .

به عنوان یکی از ده‌ها نمونه می‌توان به موضوع مهم واکسن کرونا که علاوه براینکه بر اقتصاد و معیشت با جان مردم نیز سرو کار داشت اشاره کرد , در شرایط کنونی این موضوع روشن شده است که چه دست‌ها و دستگاه هایی و با چه انگیزه هایی با استدلال تولید فوری واکسن داخلی در عملیات وارد کردن گسترده واکسن از خارج مشکل ایجاد کرده‌اند وبه همین دلیل فاجعه پیک پنجم کرونا در کشور افریده شد , اگر چه در شرایط کنونی که مخالفان دولت روحانی به قدرت رسیده‌اند به شکل دیگری عمل می‌کنند هرچند بدون پاسخگویی نسبت به از دست رفتن جان بسیاری از انسان‌ها این اتفاقات صورت گرفته است .

نوع چینش و ترکیب جبهه اصلاح‌طلبان که تصمیم گیرنده نهایی در انتخابات بود متناسب با شرایط کشور بود ؟ ایا این ترکیب می‌تواند در اینده نیز وجود داشته باشد ؟ نهاد اجماع ساز اصلاح‌طلبان موثر و موفق بوده و در هر دوره اصلاحاتی در ان به وجود امده است , در دوره اخیر نیز به نظرم ترکیب مناسب تر و بهتری در جبهه ایجاد شد و نیروهای موثر و توانمندی به ان اضافه شدند , با این وجود برای اینده و سازو کار اجماع‌سازی اصلاح‌طلبان باید منتظر بررسی‌ها و اسیب شناسی باشیم که در حال انجام است تا با توجه به شرایط جدید در سپهر سیاسی کشور و روند تحولات و نتایج بررسی‌ها و اسیب شناسی‌ها تصمیم لازم گرفته شود .

چه نقدهایی به عملکرد جبهه اصلاحات وارد می‌دانید ؟ مهم‌ترین نقد ان است که توانستند در موضوع انتخابات به اجماعی برسند که عمدتا به خاطر ان جبهه این نهاد تشکیل شده بود , اگر چه شرایط تحمیلی بسیار سخت بود اما از جبهه انتظار بود که بتواند وظیفه اصلی خود را به درستی انجام دهد که متاسفانه موفق نبود , اصلاح‌طلبان که پس از انتخابات 1400 در بیرون از قدرت قرار دارد با چه چالش هایی مواجه خواهند بود ؟ به دلیل شرایط سختی که امروز رقم خورده وتصلبی که حاکمیت نسبت به اصلاح‌طلبان و برخی رویکرد‌های نادرست و بحران ساز از خود نشان می‌دهد کار اصلاح‌طلبان روز به روز سخت تر شده است و تعداد بیشتری از اعضای جامعه به تدریج به این نتیجه می‌رسند که اصلاحات امکان‌پذیر نیست و این روند برای نظام و جامعه بسیار مخاطره امیز است .

زیرا تنها راه برون رفت از مشکلات و بحران‌ها پیمودن راه اصلاحات وتن دادن حاکمیت به اصلاحات است , همه به ویژه حاکمیت باید به هر شکلی شده به این باور برسند که چاره ای جز تن دادن به اصلاحات جدی و واقعی ندارند , امروز در حوزه اصلاح‌طلبی و برای تدوام اصلاحات گفتمان‌های متنوعی مطرح می‌شود که ابعاد مختلفی از فرصت و تهدید را برای اصلاح‌طلبان فراهم کرده است .

برخی گفتمان اصلاحات ساختاری را چاره ساز می‌دانند ، برخی گفتمان اصلاحات نهادی و مدنی و توانمند‌سازی جامعه را ضروری قلمداد می‌کنند ، برخی گفتمان توانمند‌سازی توامان جامعه و حاکمیت را راه حل می‌دانند و برخی بر گفتمان تعامل و مذاکره با حاکمیت و دنبال کردن فرایند تفاهم و مصالحه برای برون رفت از مشکلات را پیشنهاد می‌دهند , البته برخی هم به نام اصلاح‌طلبی دنبال منافع و مطامع خود هستند و شیوه‌های خود را دنبال می‌کنند , هر یک از گفتمان‌های مذکور در درون خود فرصتها و اسیب هایی را دارد .

اسیب مهم تر ان است که هر گروه از اصلاح‌طلبان به تنهایی و بدون هماهنگی و هم افزایی بر یکی از گفتمان‌ها اصرار ورزیده و ان را دنبال کنند , مساله مهم این است که در بین اصلاح‌طلبان و صاحب نظران گفت وگو‌های موثر و مستمری جریان یابد تا یکی از گفتمان‌های مذکور یا گفتمان راهگشای جدیدی در نهایت غلبه پیدا کند و یا نوعی ائتلاف و هماهنگی سازنده و هم افزا بین گفتمان‌های مذکور با پرهیز از اسیب‌های هر یک فراهم شود , به نظر من راه حل دوم راه درست و اساسی است زیرا هر یک از گفتمان‌های مذکور فرصت‌ها و جنبه‌های سازنده ای دارد که بخشی از راه حل هاست .

در این زمینه نکته مهم پرهیز از اسیب‌های هر یک و نیز تکروی هر دسته از اصلاح‌طلبان است که منجر به بروز اختلاف‌ها و غلبه اسیب‌ها بر فرصت‌ها می‌شود , ایا بیرون بودن اصلاح‌طلبان از قدرت می‌تواند یک فرصت برای بازنگری در برخی رویکردها باشد ؟ بیرون بودن اصلاح‌طلبان از قدرت هم می‌تواند فرصت باشد هم تهدید , اگر اصلاح‌طلبان از فرصت به دست امده استفاده مطلوب و مناسب کرده و به تنظیم گفتمان‌ها و رویکردها و راهبردها و ارتقای تشکیلات و روابط سازنده با جامعه بپردازند حتما فرصت‌های مناسب و امیدوارکننده ای برای جامعه و خود فراهم خواهند کرد .

در شرایط کنونی حاکمیت و رقبای اصلاح‌طلبان دیگر بهانه چندانی برای تخریب و تهدید اصلاح‌طلبان ندارند و عملیات ناجوانمردانه تخریبی گذشته به تدریج خنثی و در عین حال متوجه خود انها خواهد شد , این موضوع فرصت مناسبی فراهم می‌کند تا اصلاح‌طلبان بتوانند اقدام به روشنگری و تبیین حقایق برای جامعه و حاکمیت کنند , البته انفعال و بی عملی اصلاح‌طلبان نیز منجر به اسیب‌های بیشتر به خود انها و جامعه خواهد شد .

جریان اصلاحات برای بازسازی خود نیازمند چه الزامات ورویکردهایی است ؟ چگونه می‌توان شرایط تغییر این رویکردها را به وجود اورد ؟ نخست اینکه باید تحلیل صحیح و واقع بینانه ای از شرایط کشور و تهدید‌ها و فرصت‌های موجود به دست اورد , پس از ان به ریشه‌یابی مشکلات و دسته بندی انها و تعیین عوامل اصلی پرداخت , در همین راستا باید مبادرت به انسجام گفتمانی نمود و راهبردهای اصلاحی مناسب را برای مواجه با جامعه و حاکمیت و در راستای کاهش مشکلات و الام جامعه تدوین کرد .

در کنار این انچه امروز جامعه و نظام را به صورت جدی تهدید می‌کند توسعه نارضایتی‌ها ، شدت یافتن خشم عمومی ، اوج گرفتن خشونت‌های کلا می‌است که می‌تواند به خشون‌های عملی گسترده منجر شود , بروز شکاف‌های عمیق و روزافزون بین حاکمیت و جامعه و بین جریان‌های رقیب از دیگر مسائل است , اصلاح‌طلبان به نوبه خود باید در این عرصه سخت اما ضروری تلاش وافر به عمل اوردند .

نخست در عرصه حاکمیت برای متوجه ساختن حاکمیت و رقبای سیاسی به مخاطرات پیش رو و متقاعد ساختن انان به درک واقع بینانه از شرایط و تجدید نظر در رویکردها و سیاست‌های نادرست و فرصت سوز و بحران ساز اقدام کنند , دوم در عرصه جامعه برای اگاهی بخشی و هیجان‌زدایی از پیگیری مطالبات و ارتقای رفتارهای مدنی و غیر خشونت امیز مبادرت ورزند , لازمه این کارها نیز ارتقا دادن ادبیات کلامی به ادبیان سازنده ، اعتماد ساز و همدلانه است .

ایا جریان اصلاحات اصلاحات در چنین شراطی تلاش می‌کند از ساحت سیاسی به ساحت اجتماعی نقل مکان کند و مسائل اجتماعی را به امر سیاسی تبدیل کند ؟ این نگاه که امر سیاسی را در برابر امر اجتماعی قرار می‌دهد و یکی را بردیگری اولویت می‌بخشد یا به طور کلی فعالیت در یک حوزه را بر دیگری ترجیح می‌دهد و یا برای اصلاح‌طلبان خارج شدن از امر سیاسی و وارد شدن به امر اجتماعی را تجویز می‌کنند اصولا نگاه درستی نیست و به نوعی ادرس اشتباه دادن است , امر سیاسی و امر اجتماعی از ضرورت‌های جامعه و حاکمیت و کنش گران سیاسی و اجتماعی به شمار می‌رود و مکمل و ملزوم یکدیگر هستند , غفلت از هر یک منجر به اسیب رساندن به هر دو می‌شود .

احزاب ، کنش گران ، فعالان سیاسی و صاحب نظران باید همزمان به ارتقای امر سیاسی و امر اجتماعی و اصلاح و توانمندسازی توامان جامعه و حاکمیت توجه داشته و تلاش کنند , غفلت از حاکمیت و نحوه عمل ان باعث تشدید اشتباهات و اغراق ان واسیب رساندن بیشتر به جامعه می‌شود , غفلت از امر اجتماعی نیز منجر به تشدید ناهنجاری‌ها و افزایش شکاف‌های اجتماعی و ناکارامد و ناتوان شدن حاکمیت می‌شود .

جریان اصلاحات چگونه می‌تواند از طیف سنتی و محافظه کار خود که اجازه تغییر در درون این گفتمان را ن می‌دهد و یا کمتر اجازه می‌دهد عبور کند ؟ به نظر من مشکل امروز اصلاح‌طلبان به این مسائل باز نمی‌گردد , امروز همه اعم از طیف سنتی و مدرن جریان اصلاحات به دنبال راه حل و تغییر شرایط موجود هستند , جالب است بدانید که گاهی تندترین و اوانگاردترین پیشنهادات و راه حل‌ها توسط برخی سنتی‌ها مطرح می‌شود و به عکس گاهی برخی راه حل و پیشنهادات محتاطانه و ارام توسط طیف مدرن جریان اصلاحات ارائه می‌گردد .

مساله مهم اصلاح‌طلبان در شرایط کنونی ضرورت رسیدن به وفاق گفتمانی و راهبردی و عملیاتی است , اصلاح‌طلبان برای رهبری این جریان در اینده چه تصمی می‌خواهد گرفت ؟ ایا همچنان کاریزمای خاتمی نقطه اتصال طیف‌های مختلف جریان اصلاحات خواهد بود ؟ جریان اصلاحات همواره به دنبال ان بوده که براساس گفتمان و اموزه‌های اصلاحی حرکت کرده و رهبری و نحوه مدیریت خود را با سازوکارهای دموکراتیک سامان دهد , در این مسیر خات می‌و کاریزمای او نیز همواره موثر و راهگشا بوده است .

اقای خاتمی هرگز به دنبال استفاده از مقبولیت و کاریزمای خود برای انحصار رهبری اصلاحات در خویش نبوده است , ایشان همواره تلاش کرده و می‌کند جریان اصلاحات در مسیر ذکر شده حرکت کرده و سازوکارهای خرد جمعی و دموکراتیک در ان ارتقا پیدا کند , یکدست شدن قدرت چه پیامدهایی برای کشور و جریان سیاسی دارد ؟ ایا جریان راست می‌تواند از این فضا برای گرفتن تصمیمات سخت استفاده کند ؟ یکی از مشکلات اساسی کشور نوع نگاه و رویکردی است که بخش‌های تندرو وراست حاکمیت و کشور نسبت به مدیریت و نحوه اداره کشور دارند .

این نگاه انقباضی و توام با توهم و غیر منطبق با واقعیت‌ها و نیازهای جامعه تاکنون چالش‌ها و عقب ماندگی‌های زیادی را برای کشور به وجود اورده است , اگر یکدست شدن قدرت منجر به تشدید و تقویت این نگاه‌ها و رویکردها شود واقعا برای کشور فاجعه امیز خواهد بود , با این وجود اگر کسانی که در واقع صحنه گردان این ماجراها هستند با یکدست کردن و در اختیار گرفتن تمام قدرت و راحت شدن خیالشان از رقبا تلاش کنند در رویکردها و رفتارهایشان تجدید نظر اساسی به عمل اوردند و از خیال پردازی و اعتماد به نفس غیر واقعی دست بردارند و به توصیه‌ها و هشدارهای صاحب نظران و کارشناسان واقع بین و مجرب کشور گوش فرا دهند می‌توان امیدوار بود که فرصت مناسبی برای انان و کشور فراهم شده است تا وارد فرایند سازنده ای از مدیریت کشور شوند .

متاسفانه تاکنون که رفتارهای انان چشم‌انداز روشنی را ترسیم نکرده است , تشکیل کابینه با نیروهایی که عمدتا کم تجربه و حتی بی تجربه هستند ، تجربه‌های ناموفق دارد و پیشینه ساده انگاری و شعارزدگی در انها محسوس است ، رفتارهای نمایشی و تبلیغاتی ، کوچک نمایی کاستی‌ها و مشکلات بزرگ و بزرگ نمایی کارهایی که هنوز انجام نشده و قرار است انجام دهند نمی‌تواند انسان را امیدوار کند , ما ارزو می‌کنیم که جریان راست از فرصتی که به دست اورده‌اند گرچه با تضییع کامل حقوق رقبا و استفاده از رانت‌های مختلف بوده بتواند واقع بینانه بر مشکلات فائق ایند و مشکلات را حل کند .

جریان راست باید بتواند این فرصت را به دستاوردی برای خود و اصلاح امور جامعه تبدیل کنند , این در حالی است که باید این نکته را در نظر گرفت که حرک‌های نمایشی ، رفتارهای احساسی ، اعتماد به نفس غیر واقعی و شعارهای به اصطلاح انقلابی و جهادی غیر منطبق باواقعیت و اقضائات جامعه و بزرگ نمایی‌های تبلیغاتی صداوسیما و رسان‌های حاکمیتی راهگشا نخواهد بود و به زودی به ضد خود تبدیل می‌شود , مواجهه با چالش‌ها و معضلات متعددی که کشور با ان مواجه است و خود انان نیز عمد‌ترین سهم را در پیدایش ان داشته‌اند نیاز به واقع بینی درک تحولات و نیازهای جامعه و تجدید نظر در رویکردها و سیاست‌ها و تعامل سازنده با جهان ، اشتی و انسجام ملی ، استفاده از علم و دستاوردهای علوم انسانی ، استفاده از نیروهای مجرب و کارازموده دارد .

چه چالش‌ها و فرصت هایی پیش روی دولت رییسی می‌بینید ؟ چالش‌های دولت چالش‌های موجود کشور است , انها که همه مشکلات را متوجه دولت قبلی کرده و با هزاران تبلیغ خود را منجی کشور معرفی کرده‌اند و وعده‌های انچنانی داده و می‌دهند اکنون بدون رقیب و بدون امکان فرافکنی مشکلات به دوش دیگران به شعارها و وعده هایی که داده‌اند عمل کنند , البته با چالش‌های جدی دیگری هم مواجه هستند که شامل رویکردهای رادیکال و تند می‌شود .

فرصت‌های انها شرایط یکدست بدون مدعی و رقیب است که به دست اورده‌اند , به ویژه اینکه دیگر نه بر سر راه انها کارشکنی وجود دارد و نه دستگاه‌های موازی انها را دور می‌زنند ، نه مجلس لوایح انان را نگه می‌دارد و یا معکوس می‌کند ، نه صداو سیما و رسانه‌های قدرتمند همسو برای انها سیاه نمای می‌کنند و نه دستگاه قضایی برای انها ایجاد دردسر می‌کند , در چنین شرایطی همه این ارکان و نهادها در خدمت دولت خواهد بود .

.