چرخش 6 هزار میلیاردی یارانه به نفع ثروتمندان

۱۴۰۰/۰۹/۰۹ ۰۷:۵۳:۲۵

در روزهای اخیر خبری با عنوان « افزایش یارانه نقدی در سال 1399 به رقم 72 هزار تومان در ماه به ازای هر نفر » منتشر شد که خیلی زود مسئولان سازمان برنامه و بودجه صحت ان را رد کردند .



به گزارش اقتصادانلاین به نقل از فرهیختگان ، به گفته مسئولان سازمان برنامه وبودجه موضوع از این قرار است که یارانه نقدی نه تنها از 45 هزار و 500 تومان به 72 هزار تومان نرسیده ، بلکه با تصمیم کمیسیون تلفیق مجلس شورای اسلامی ، دو یارانه پرداختی یعنی یارانه نقدی موضوع ماده (7) قانون هدفمند کردن یارانه‌ها مصوب سال 1388 و یارانه طرح حمایت معیشتی خانوارها ناشی از اجرای طرح مدیریت سوخت ، با هم تجمیع شده و مقرر شده از سال اینده 72 هزار تومان درمجموع به هرفرد شامل 78 میلیون نفر یارانه بگیر کشور داده شود , بررسی‌های اماری نشان می‌دهد این تصمیم با هر هدفی هم اتخاذ شده باشد ، در صورت اجرایی شدن ان ، فلسفه و اهداف اولیه هر دو تصمیم دولت ( یعنی یارانه نقدی مصوب سال 1389 و یارانه معیشتی ( بنزینی ) سال جاری ) که کمک معیشتی به گروه‌های کم درامد بود ، زیر سوال خواهد رفت , علاوه بر این با پرداخت یارانه یک سال به همه افراد در دهک‌های درامدی ، علاوه بر عدم دستیابی به اهداف اولیه ، بازهم شاهد افزایش شکاف طبقاتی خواهیم بود .

این موضوع از این منظر دارای اهمیت است که طرحی همچون یارانه معیشتی سال جاری ( طرح بنزینی ) هزینه‌های امنیتی - سیاسی جبران ناپذیری هم برای کشور به همراه داشته که در صورت پرداخت یارانه یکسان به همه 78 میلیون یارانه بگیر کشور ، دولت هیچ توجیهی برای طرح سهمیه بندی بنزین نخواهد داشت که هزینه‌های اجرای ان عملا گروه‌های کم درامد را مورد هدف قرار داده است , همچنین با اجرای این طرح جدید ، دولت موظف خواهد شد نزدیک به 6 هزار میلیارد تومان مازاد از یارانه کم درامدها کاسته و به پردرامدها اختصاص دهد , 6 هزار میلیارد به نفع ثروتمندان پس از اجرای طرح سهمیه بندی بنزین در ابان ماه سال جاری ، براساس تصمیم دولت از 78 میلیون یارانه بگیر کشور ، 60 میلیون نفر در ردیف مشمولان دریافت طرح حمایت معیشتی ( یارانه بنزینی ) قرار گرفته و 18 میلیون فاقد شرایط دریافت یارانه معیشتی تشخیص داده شدند .

طبق اعلام دولت ، یارانه معیشتی هر نفر حدود 55 هزار تومان مقرر شد که مجموع این یارانه و یارانه نقدی 45 هزار تومان ، ماهانه برای هر فرد به 100 هزار و 500 تومان می‌رسید ، اما با تصمیم و تجدیدنظر اخیر ستاد بودجه و کمیسیون تلفیق بودجه مجلس ، مقرر شده یارانه نقدی موضوع ماده «7» قانون هدفمندکردن یارانه‌ها مصوب سال 1388 و یارانه طرح حمایت معیشتی خانوارها ناشی از اجرای طرح مدیریت سوخت در ابان ماه سال 1398، با هم تجمیع شده و به تمامی مشمولان دریافت یارانه نقدی ( یعنی 78 میلیون نفر ) ماهانه یارانه 72 هزار تومان پرداخت شود , البته ذکر این نکته الزامی است که در هر صورت اجرایی شدن طرح مذکور درنهایت به تصمیم نهایی در جلسه علنی مجلس وابسته است , اما درصورت تجمیع دو یارانه نقدی ( یارانه نقدی هدفمندی سال 1389 و یارانه معیشتی سال 1398) شاهد یک اتفاق عجیب خواهیم بود که این اتفاق جدید عبارت است از کاهش سهم کم درامدها در دریافت یارانه نقدی و افزایش سهم ثروتمندان از طرح یارانه نقدی دولت .

به این صورت که براساس انچه در جدول امده است ، با اجرایی شدن طرح مذکور و تجمیع دو یارانه نقدی به ماهانه 72 هزار تومان برای هر فرد ، 78 میلیون یارانه بگیر خواهیم داشت که به طور مساوی یارانه نقدی دریافت می‌کنند , نتیجه این تصمیم به این شکل است که 60 میلیون نفری که اکنون هر دو یارانه را دریافت می‌کنند با کاهش رقم دریافتی مواجه می‌شوند ، اما 18 میلیون نفری که فقط یارانه 45 هزار و 500 تومانی می‌گرفتند ، علاوه بر ان یارانه 45 هزار و 500 تومانی ، با طرح جدید 26 هزار و 500 تومان هم به مبلغ قبلی اضافه خواهد شد , اما در مقابل ، تغییرات در خانوارهای 60 میلیون نیازمند نیز به این شکل است : در طرح قبلی یارانه یک نفری که دو یارانه را دریافت می‌کرد 100 هزار و 500 تومان بود که در طرح جدید 28 هزار و 500 تومان کاهش خواهد یافت ، خانوار دونفره در طرح قبلی درمجموع 194 هزار تومان دریافت می‌کرد که در طرح جدید درامد انها 40 هزار تومان کاهش خواهد یافت .

خانوار سه نفره قبلا 274 هزار و 500 تومان دریافت می‌کرد که حالا درامد انها 58 هزار و 500 تومان کاهش خواهد یافت , خانوار چهارنفره در طرح قبلی 354 هزار تومان دریافت می‌کرد که درامد این خانوار با کاهش 66 هزار تومانی مواجه می‌شود , خانوار پنج نفره نیز در طرح قبلی 432 هزار و 500 دریافت می‌کرد که در طرح جدید 72 هزار و 500 تومان از درامد انها کاسته می‌شود .

اما در مقابل این کاهش درامد کم درامدها ، بررسی‌ها نشان می‌دهد اگر طرح مذکور اجرا شود ، با اجرای ان یارانه نقدی 18 میلیون نفری که یارانه معیشتی دریافت نمی‌کردند ، نفری با افزایش 26 هزار و 500 تومان از 45 هزار و 500 تومان به 72 هزار تومان خواهد رسید که از محل همین افزایش یارانه ، دولت سالانه پنج هزار و 724 میلیارد تومان بیش از طرح قبلی به گروه‌های پردرامد پرداخت خواهد کرد که عملا مخالف فلسفه طراحی و اجرای هر دو طرح هدفمندی یارانه‌های مصوب سال 1389 و طرح معیشتی سال جاری است , ما نبودیم مجلس بود ! تا قبل از اجرای طرح یارانه معیشتی ، یارانه نقدی سال 1389 مهم‌ترین و بزرگ‌ترین تجربه پرداخت یارانه نقدی توسط دولت در ایران بود , در طرح یارانه نقدی سال 1389 پیش بینی شده بود از محل منابع هدفمندی ، 50 درصد ان صرف یارانه نقدی و غیرنقدی و نظام جامع تامین اجتماعی ، 30 درصد ان صرف کمک به تولید و افزایش بهره وری واحدهای تولیدی و بهینه‌سازی مصرف انرژی شود و 20 درصد بابت افزایش هزینه‌های دولت اختصاص یابد ؛ اما بررسی عملکرد سازمان هدفمندی یارانه‌ها نشان می‌دهد از سال 1389 تا سال 1396 به طور میانگین بین 90 تا 94 درصد از منابع هدفمندسازی یارانه‌ها صرف پرداخت یارانه نقدی و غیرنقدی شده است .

بر این اساس ، دولت علاوه بر سهم 50 درصدی یارانه‌های نقدی و غیرنقدی ، 40 درصد از سهم بخش‌های تولیدی و ,,.

را صرف پرداخت‌های نقدی و غیرنقدی کرده بود , اگرچه در سال 1397 با شفاف شدن منابع هدفمندی سهم منابع غیرنقدی بیش از منابع یارانه نقدی شد ، با این حال طی نزدیک به 10 سال تجربه پرداخت یارانه نقدی ، یکی از انتقادهای مطرح شده درمورد این طرح ، پرداخت یکسان یارانه نقدی به همه دهک‌های درامدی است که این طرح را عملا به ضد اهداف اولیه خود تبدیل کرده است ، به طوری که بررسی‌های اماری نشان می‌دهد تعداد یارانه بگیران کشور از 64 میلیون نفر در سال 89 به 78 میلیون نفر در فروردین ماه سال 1398 رسیده است , در این زمینه همواره بحث بر سر این موضوع بوده که با چه منطقی باید دولت به همه دهک‌های درامدی یارانه نقدی یکسان بدهد .

همچنین اگرچه در دولت احمدی‌نژاد تکالیف قانونی برای حذف یارانه نقدی دهک‌های پردرامد تصویب نشده اما در دولت روحانی تقریبا در همه قوانین بودجه سال‌های 92 تا 97 دولت مکلف به حذف یارانه نقدی دهک‌های پردرامد بوده که عملا از اجرای این تکالیف طفره رفته است , برای مثال براساس تکالیف قانون بودجه سال 93، دولت طبق بند « و » تبصره «21» مکلف شد یارانه نقدی را صرفا به سرپرستان خانوارهای متقاضی که به تشخیص دولت نیازمند دریافت یارانه باشند ، پرداخت کند مشروط بر اینکه مجموع درامد سالانه انها کمتر از رقم تعیین شده توسط دولت باشد , در همین راستا دولت اعلام کرد افرادی که نیازمند یارانه نقدی 45 هزار تومانی نیستند ، در طرح جدید از دریافت یارانه نقدی انصراف داده و ثبت نام نکنند .

اما پس از اتمام زمان ثبت نام مشخص شد تنها حدود سه میلیون نفر از یارانه بگیران کشور برای دریافت یارانه ثبت نام نکرده‌اند , نکته جالب توجه هم اینکه برخی از انان به دلیل مشکلات مربوط به مدارک شناسایی و تنها عده ای معدود با رضایت شخصی از دریافت یارانه انصراف داده‌اند , در سال 1394 قانون بودجه طبق تبصره «20» دولت را مکلف به قطع یارانه خانوارهای پردرامد کرده بود که دولت از اجرای این تبصره قانونی نیز طفره رفت ، چنانکه در پایان سال 94 تعداد یارانه بگیران کشور همچنان 74.

6 میلیون نفر ماند , در سال 1395 نیز طبق بند « الف » تبصره «14» قانون بودجه ، دولت مکلف شد یارانه تمامی تجار و صاحبان مشاغل ازاد ، نمایندگان ، قضات و اعضای هیات علمی دانشگاه‌ها و موسسات اموزشی و پژوهشی دولتی و غیردولتی ، پزشکان و دندان پزشکان ، تمامی کارکنان دولت و قوای سه گانه و شهرداری‌ها و تمامی موسسات عمومی و غیردولتی و تمامی کارکنان نیروهای مسلح و بازنشستگان کشوری و لشکری و تمامی حقوق بگیران و مستمری بگیران مشمول تامین اجتماعی و همه دریافت کنندگان حقوق و مستمری بخش دولتی و غیردولتی که دریافتی سالانه انها بیش از 35 میلیون تومان بود قطع کند ، اما این بار هم دولت از عمل به تکالیف قانونی طفره رفت , در بودجه سال 96 نیز تبصره یا بندی قانونی درمورد قطع یارانه ثروتمندان وجود نداشت .

در بودجه سال 97 نیز براساس تبصره «14» قانون بودجه ، سازمان برنامه و بودجه مکلف شده بود یارانه سه دهک پردرامد را حذف کند ، اما بررسی اماری نشان می‌دهد تعداد یارانه بگیران کشور از 77 میلیون نفر در سال 96 به 78 میلیون نفر تا خرداد سال جاری رسیده است , در لایحه بودجه سال 1398 دولت طرحی برای حذف یارانه سه دهک هشتم ، نهم و دهم را به مجلس ارائه داد و مقرر شد دولت یارانه نقدی سه دهک بالای درامدی را که شامل حدود 25 میلیون نفر می‌شدند حذف کند اما اگرچه دولت از حذف یارانه 200 تا 300 هزار نفر خبر می‌دهد ، براساس اخرین امارهای ارائه شده ، بازهم تعداد یارانه بگیران کشور تا مهرماه سال جاری 78 میلیون نفر بوده است , با اعلام شرایط دریافت یارانه معیشتی که برمبنای ان 18 میلیون از یارانه بگیران سابق از دریافت یارانه معیشتی حذف شده بودند ، امید می‌رفت دولت یارانه نقدی 45 هزار تومانی این 18 میلیون را که در دهک‌های پردرامد قرار داشتند حذف کند ، با این حال همان طور که گفته شد ، با تصمیم اخیر دولت و مجلس مقرر شده یارانه نقدی مصوب سال 1389 و یارانه معیشتی سال جاری با هم تجمیع شده و به همه 78 میلیون نفر یارانه بگیر کشور ماهانه مبلغ 72 هزار تومان یارانه به صورت یکجا پرداخت شود .

لازم به ذکر است اگرچه دولت در سال‌های گذشته به کمک درامدهای نفتی خود را بی نیاز از حذف یارانه نقدی ثروتمندان می‌دید ، اما در سال جاری با عدم پرداخت یارانه معیشتی به 18 میلیون نفر قدم مثبتی برداشت که تصمیم جدید یارانه 72 هزار تومانی همه ان امیدها را برای اصلاح شیوه پرداخت یارانه نقدی از بین برد , در این زمینه براساس انچه مژگان خانلو ، سخنگوی ستاد بودجه سازمان برنامه و بودجه اخیرا گفته است ، یارانه 72 هزار تومانی تصمیم کمیسیون تلفیق مجلس شورای اسلامی بوده و دولت مخالف ان است ,.