افزایش ظرفیت پزشکی ، راه حل کمبود پزشک است ؟ + جدول

۱۴۰۰/۰۴/۲۹ ۱۱:۲۰:۳۴

فارغ از پایین بودن سرانه پزشک کشورمان نسبت به دیگر کشورها و تعداد کم پزشک در کشور ، دسترسی همه مناطق کشور به پزشک یکسان نیست و این سرانه را نمی‌توان به تمام کشور تعمیم داد . لذا پراکندگی پزشکان در سطح کشور خود عامل دیگری است که نیاز کشور را به پزشک بیش از پیش نمایان می‌کند .



به گزارش سرویس صنفی - اموزشی « خبرنامه دانشجویان ایران »؛ در این چند روز که ماجرای خوزستان بالا گرفته و تعطیلات 6 روزه تهران خیلی از خبرها را تحت تاثیر قرار داده ، اما بازهم خبر افزایش ظرفیت دوره‌های پزشکی صدای « عده ای » را دراورده ! اخیرا شورای عالی انقلاب فرهنگی در مصوبه وزارت بهداشت را ملزم کرده است با افزایش ظرفیت پذیرش دانشجو در سه رشته مهم پزشکی ، دندانپزشکی و داروسازی ، بخشی از این ظرفیت را به پذیرش از دانش اموختگان دوره کارشناسی اختصاص دهد , همین موضوع مجددا بحث کمبود یا اضافه بودن پزشک‌ها مورد بررسی قرار گرفته است , موافقین و مخالفین استدلال‌های خود را دارند ، موافقین معتقد هستند که الان در کشور کمبود پزشک وجود دارد و افراد مخالف ، به واسطه همین کمبود دارای یک رانت بزرگی در این حوزه شده‌اند .

روزنامه فرهیختگان اخیرا در گزارشی اماری به این موضوع پرداخته است , با اینکه امار دقیقی از پزشکان فعال کشور در دسترس نیست ، اما با محاسباتی می‌توان به حدود این عدد دست یافت که چیزی حدود 98 هزار پزشک است , همچنین با توجه به جمعیت ایران که حدود 84.

5 میلیون نفر است ، سرانه پزشک کشور چیزی حدود 11,7 پزشک به ازای هر 10 هزار نفر براورد می‌شود که سهم پزشکان متخصص تنها 5,7 پزشک به ازای هر 10 هزار نفر و باقی سهم پزشکان عمومی است .

اما نکته ای که باید توجه داشت ان است که 34 درصد کل پزشکان کشور و 45 درصد پزشکان متخصص در شهر تهران حضور دارند ، درحالی که تهران دارای 11 درصد جمعیت کشور است , این نشان دهنده ان است که سرانه پزشک کشور خصوصا برای پزشک متخصص بسیار پایین تر از این مقدار است , به این صورت که بیش از 50 درصد جمعیت کشور با سرانه ای کمتر از 5 گذران زندگی می‌کنند .

اما این سوال مطرح است که ایا همین سرانه 11,7 پزشک به ازای هر 10 هزار نفر در کشور کم است یا تعداد پزشکان مناسب است و تنها در توزیع پزشک در کشور ضعف وجود دارد ؟ در جواب ان باید گفت با نگاهی گذرا به سرانه پزشکان در کشورهای مختلف جهان و منطقه می‌توان تفاوت اشکار بین سرانه ایران و انان را دید , مقایسه سرانه پزشک ایران و کشورهای منطقه همان طور که مشاهده شد ، جایگاه ایران در نمودار از بسیاری از کشورهای جهان پایین تر است و این مساله بین کشورهای منطقه بیشتر به چشم می‌خورد تا جایی که ایران بین این کشورها در جایگاه بیستم از بیست وهفت کشور اسیای میانه و اسیای غرب قرار دارد .

قابل توجه انکه وضعیت سرانه پزشک متخصص از این هم فاجعه بارتر است , به طوری که از سرانه کشورمان یک چهارم کشور مغولستان است و نام کشورمان بعد از ارمنستان و عربستان سعودی به چشم می‌خورد , علاوه بر این ، سرانه دندانپزشک در کشورمان چیزی حدود 3.

29 دندانپزشک به ازای هر 10 هزار نفر است , در این حوزه هم کشورمان از جایگاه مناسبی در جهان برخوردار نیست و پایین تر از کشورهایی چون لبنان و قزاقستان قرار دارد , کمبود دندانپزشک در شهرهایی چون تهران نیز قابل لمس است و حتی پایتخت نشینان در دسترسی به دندانپزشک با مشکل روبه رو هستند .

اما فارغ از پایین بودن سرانه پزشک کشورمان نسبت به دیگر کشورها و تعداد کم پزشک در کشور ، دسترسی همه مناطق کشور به پزشک یکسان نیست و این سرانه را نمی‌توان به تمام کشور تعمیم داد , لذا پراکندگی پزشکان در سطح کشور خود عامل دیگری است که نیاز کشور را به پزشک بیش از پیش نمایان می‌کند , سرانه پزشک در ایران بسیار پایین تر از کشورهای پیشرفته با نگاهی گذرا به سرانه پزشک کشورهای جهان در سایت سازمان جهانی بهداشت (who) می‌توان دریافت وضعیت کشورمان در مقایسه با دیگر کشورهای جهان اسفناک است .

سرانه پزشک در کشورمان 11,7 پزشک به ازای هر 10 هزار نفر است ، درحالی که اکثر کشورهای اروپایی سرانه ای بین 30 تا 50 دارند , همان طور که مشاهده می‌شود ، سرانه ایران از کشورهایی همچون استونی و بلغارستان بسیار پایین تر است .

همچنین در نمودار زیر می‌توان مقایسه سرانه پزشک ایران و کشورهایی با درامد ناخالص ملی (gdp) را مشاهده کرد , نمودار زیر نشان می‌دهد سرانه کشورهایی چون بوسنی و مقدونیه نیز از ایران وضعیت بهتری دارد , وضعیت کشورمان در سرانه پزشک متخصص نیز مانند سرانه کل پزشکان خوب نیست و با سرانه 5.

9 پزشک متخصص به ازای هر 10 هزار نفر در کشور پایین تر از شمار زیادی از کشورهاست , همان طور که در نمودار قابل مشاهده است ، سرانه پزشک متخصص در کشورهای اروپایی بین 20 تا 50 پزشک است , پراکندگی کشوری پزشکان همان طور که قابل پیش بینی است ، پراکندگی پزشکان در کشور یکسان نیست و برخی مناطق از پزشکان بیشتری برخوردار هستند .

لکن بسیاری از مناطق سرانه پزشکی بسیار پایینی دارند , به طور مثال 34 درصد کل پزشکان کشور و 45 درصد پزشکان متخصص در شهر تهران با 11 درصد جمعیت کشور مشغول طبابت هستند اما در استان سیستان و بلوچستان سرانه پزشک کمی بیشتر از 6 پزشک به ازای هر 10 هزار نفر است , همان طور که مشهود است ، سرانه شهر تهران بسیار بیشتر از دیگر شهرهای کشور است و نشان از ان است که پایتخت نشینان دسترسی بهتر و راحت‌تری به پزشک عمومی و متخصص دارند .

همچنین از نمودار زیر می‌توان دریافت که حدود نیمی از جمعیت کشور در دسترسی به پزشک متخصص با مشکل شدید مواجهند و تنها 2,4 پزشک به ازای هر 10 هزار نفر از انان وجود دارد , همچنین نکته ای که قابل توجه است اینکه وجود دانشگاه علوم پزشکی در شهرها باعث شده است دسترسی مردم به پزشک در ان شهر نسبت به شهر مشابه بدون دانشگاه علوم پزشکی بهتر و مناسب تر باشد .

پراکندگی سنی پزشکان یکی از جنبه‌های بررسی مساله کمبود پزشک که کمک به اینده اندیشی در این حوزه می‌کند ، بحث پراکندگی سنی پزشکان کشور است , با توجه به افزایش جمعیت سالمندان کشور در 20-10 سال اینده بی شک نیاز کشور به پزشک افزایش می‌یابد , همچنین باید توجه داشت در همین بازه زمانی بیش از 50 هزار نفر از پزشکان فعلی از چرخه خدمت خارج می‌شوند .

با نگاهی گذرا به این نمودار می‌توان فهمید اکثر پزشکانی که امروزه درحال ارائه خدمت هستند ، پزشکانی در سنین 60-45 سال را تشکیل می‌دهند , پزشکانی که با یک حساب سرانگشتی می‌توان فهمید فارغ التحصیلان سال‌های ابتدای انقلاب و دهه 60 هستند که اکنون در استانه بازنشستگی قرار دارند , اثار و اسیب‌های کمبود پزشک در کشور کمبود پزشک در کشور اثار و اسیب‌های فراوانی در پی خواهد داشت که به اختصار به چند مورد از انها می‌پردازیم .

فشار کاری کادر درمان در مناطق محروم کمبود پزشک در مناطق مختلف ، خصوصا مناطق محروم ، باعث می‌شود پزشکان تعداد مراجعان بسیار زیادی داشته باشند , این مساله باعث می‌شود پزشک مجبور باشد تا 60 بیمار در روز ویزیت کند و باعث تحمیل فشار کاری فراتر از توان به پزشکان می‌شود که حاصل ان فرسودگی همین تعداد پزشک محدود در این مناطق است , تاخیر در شروع سیکل درمان یکی دیگر از اسیب‌های کمبود پزشک ان است که به دلیل تعداد بالای مراجعان به پزشکان ، نوبت‌دهی برای چند ماه اینده است .

افزایش خطاهای پزشکی بیمارانی که برای درمان درد خود به پزشک مراجعه می‌کنند ؛ اما سهوا دردی به دردهایشان اضافه می‌شود , تحمیل بیش از حد فشار کاری بر پزشکان و خستگی دائمی انها احتمال وقوع خطاهای پزشکی را بالا می‌برد که این مساله نیز می‌تواند جان بیماران را بیشتر به خطر بیندازد , کاهش کیفیت ارائه خدمات میانگین زمان ویزیت در کشورهای مختلف تفاوت چشمگیری با کشورمان دارد که در نمودار زیر نیز مشهود است .

با وجود انکه طبق قانون در کشورمان حداقل زمان ویزیت برای پزشک عمومی ، متخصص و فوق تخصص به ترتیب 15، 20، 25 دقیقه است اما در واقعیت به دلیل کمبود پزشک و حجم کاری زیاد پزشکان و تعداد زیاد مراجعان ، میانگین زمان ویزیت پزشک در کشور ایران به زیر 5 دقیقه رسیده است , کم بودن زمان ویزیت پیامدهای ناگواری در پی خواهد داشت ؛ که به عدم تشخیص بیماری یا تشخیص اشتباه بیماری ، عدم اطلاع از تاریخچه پزشکی بیمار ، تجویز اشتباه و اختلالات دارویی می‌توان اشاره کرد , سفر درمانی و شیوع بیماری اگر از کنار بیمارستان‌های بزرگ شهرهایی مثل تهران گذر کرده باشید ، قطعا همراهان بیمار را مشاهده کرده‌اید که در ماشین یا چادر گذران شب و روز می‌کنند و مجبور به خیابان خوابی کنار بیمارستان‌ها شده‌اند .

مساله ای که در عدم دسترسی مناسب به پزشک و کمبود پزشک ریشه دارد و انان را مجبور به سفر به شهرها با فاصله چند صد کیلومتر و بعضا در استان‌های مرزی به کشورهای دیگر می‌کند , کنکور یکی از نقاط عطف زندگی نوجوانان و جوانان کشور ، کنکور است , سالیانه بیش از 600 هزار نفر در کنکور رشته تجربی با ارزوی قبولی در رشته پزشکی شرکت می‌کنند .

اما شرایط به گونه ای است که کمتر از یک درصد داوطلبان به مراد خود می‌رسند و این رقابت را بین دانش اموزان بسیار سخت می‌کند , عدم قبولی در رشته مطلوب ، اسیب‌های فراوانی را برای دانش اموزان به همراه دارد , بااین حال هرساله چند صد هزار نفر از داوطلبان به انتظار کنکور سال بعد ، پشت کنکور می‌مانند .

عدم قبولی در کنکور سراسری پیامدهای بسیار ناگواری برای جوانان کشور دارد ؛ از جمله سرخوردگی دانش اموزان ، اتلاف عمر یک ساله خود در انتظار کنکور سال بعد ، ورود دیرتر به بازار کار و سرمایه و تاخیر در تشکیل زندگی و رخداد بحران‌های جمعیتی تابعه , با افزایش ظرفیت پزشکی در دانشگاه‌ها می‌توان از این دست مسائل پیشگیری کرد , پذیرش محدود دانشگاه‌ها ، علت اصلی بروز کمبود پزشک ظرفیت پذیرش دانشجوی پزشکی مهم‌ترین عامل در تعیین سرانه در درازمدت است .

به رغم سرانه بسیار پایین پزشک در ایران در مقایسه با کشورهایی همچون استرالیا ، فرانسه ، المان و انگلستان هم اکنون سرانه پذیرش دانشجوی پزشکی در ایران هم در مقایسه با این کشورها پایین تر است , جالب انکه پذیرش رشته پزشکی از سال 73 تا 83 با توجیه اشباع بودن جامعه از پزشک روند کاهشی داشته است , ظرفیت پزشکی نیز طی پنج سال اخیر تقریبا ثابت مانده است .

همان طور که اشاره شد ، متوسط سرانه پزشک در کشورهای پیشرو حدود 30 پزشک به ازای هر 10 هزار نفر است , با ادامه روند فعلی پذیرش دانشجویان پزشکی (6500 نفر در سال )، رسیدن به وضعیت مطلوب بیش از 30 سال به طول می‌انجامد , ضمن اینکه در دهه‌های اینده جمعیت سالخورده کشور و به تبع ان نیاز به خدمات درمانی افزایش قابل توجهی خواهد داشت .

قریب به اتفاق داوطلبان گروه تجربی به امید رسیدن به ردای پزشکی دست به انتخاب این گروه می‌زنند ، حال انکه بنابر اعلام مسئولان ، تنها حدود یک درصد از انان به هدف خود می‌رسند , لذا نیاز است بازنگری جدی و اساسی در پذیرش رشته پزشکی در دانشگاه‌ها داشته باشیم , پذیرش دانشجوی پزشکی در سال‌های اخیر روند پذیرش دانشگاه‌ها از کنکور سراسری در رشته پزشکی فراز و نشیب بسیاری از سال‌های بعد انقلاب داشته است .

در سال‌های ابتدایی با توجه به خروج پزشکان هندی از کشور و تشدید نیاز کشور به پزشک ، ظرفیت پذیرش دانشجوی پزشکی در سال‌های ابتدایی دهه 60 افزایش یافت , اما پس از مدتی و با روی کار امدن دولت سازندگی ، روند نزولی پذیرش دانشجوی پزشکی اغاز شد , به طوری که در سال‌های 84-80 که دکتر پزشکیان متولی وزارت بهداشت بود ، این میزان به حداقل رسید .

اگر ظرفیت دانشگاه‌ها در ان سال‌ها ان قدر کم نبود ، امروز شاهد تعداد بسیار بیشتری از پزشکان جوان 40-35 ساله در کشور بودیم , نکته دیگر که در نمودار قابل مشاهده است انکه علی رغم توسعه گسترده زیرساخت‌های نظام سلامت پذیرش سال‌های اخیر تفاوت چندانی با 30 سال پیش ندارد , به طوری که سال 67 با 27 دانشکده پزشکی و 82 هزار تخت بیمارستانی ، 4640 دانشجوی پزشکی پذیرش داشتیم و سال 90 نیز با 50 دانشکده پزشکی و 130 هزار تخت بیمارستانی ، 4638 نفر پذیرش دانشگاه‌ها در رشته پزشکی بوده است .

به عبارت دیگر با دوبرابر شدن امکانات و زیرساخت‌ها ظرفیت اموزش پزشک کشور ثابت مانده است , افزایش پذیرش دانشجویان تعهدی دانشجویان تعهدی دانشجویانی هستند که در ابتدای پذیرش خود در دانشگاه ، متعهد می‌شوند سه برابر طول تحصیل خود را در مناطق محروم مشغول خدمت‌رسانی به مردم ان مناطق شوند , طبق قانون ( قانون اصلاح بند (3) ماده واحده قانون برقراری عدالت اموزشی در پذیرش دانشجو در دوره تحصیلات تکمیلی و تخصصی ) وزارت بهداشت 30 درصد ورودی‌های رشته‌های پزشکی عمومی ، دستیاری تخصصی پزشکی را از طریق این دانشجویان پذیرش کند .

قانونی که هیچ گاه اجرایی نشد , با نگاهی گذرا به روند پذیرش دانشجویان پزشکی کنکورهای سراسری سال‌های اخیر می‌توان دریافت که این میزان هیچ گاه به 30 درصد نرسید و در بهترین حالت خود به 18 درصد در سال 94 رسید , اجرایی شدن این قانون به طور مستقیم در رفع محرومیت مناطق محروم در حوزه بهداشت و درمان اثر خواهد داشت ؛ چراکه استقرار تمام وقت پزشک در این مناطق به مدت حداقل 21 سال ، از نتایج این قانون خواهد بود .

پزشکی پزشک کنکور تجربی ظرفیت پزشکی سازمان سنجش شورای عالی انقلاب فرهنگی دانشگاه‌های علوم پزشکی مرتبط ها ازمون ارشد را پس از واکسیناسیون دانشجویان برگزار کنید / ستاد کرونا چه تصمیمی می‌گیرد ؟ بازار کار و اینده شغلی رشته‌های « دامپزشکی » و « رادیولوژی » واگذاری ماموریت اصلی مراکز تربیت معلم به سازمان‌های دیگر / بهره کشی در انتظار معلمانی که استخدام نشده اند اموزش و پرورش تبدیل به یک بنگاه اقتصادی شده است / ماجرای تصویب یک ایین نامه پرحاشیه ! + عکس و فیلم سهمیه‌های کنکور بزودی تعیین تکلیف می‌شود / اجرای سیاست‌های جدید سهمیه‌ها از کنکور 1402.