دولت سیزدهم در حوزه دیپلماتیک بر چه مداری حرکت می‌کند ؟

۱۴۰۰/۰۷/۱۷ ۱۹:۱۵:۱۶

قرن نو :



حسین امیرعبداللهیان ، وزیر امور خارجه نیز روز چهارشنبه (14 مهرماه ) در جریان سفر به مسکو گفت : به وزیر خارجه کره جنوبی گفتم بچه‌های ما در خانه سریال کره ای می‌بینند و از ما می‌پرسند کره ای‌های مهربان در این سریال‌ها همان کسانی هستند که پول‌های ما را نمی‌دهند ؟ ممکن است اگر پول مان را ندهید ، دیگر سریال‌های کره ای را پخش نکنیم , این دو اظهارنظر چقدر در قبال ماهیت اصلی تحریم‌ها و تاثیر ان‌ها بر وضعیت ایران ، واقع بینانه هستند و چه تصویری از سیاست دولت رییسی برای عبور از این مرحله نشان می‌دهند ؟ صنعت نفت ایران ؛ از رویای وزیر تا واقعیت موجود تنها یک روز قبل از انکه وزیر نفت مدعی امکان حل بحران انرژی جهان توسط ایران در صورت لغو تحریم‌ها شود ، عبدالرضا چراغعلی معاون استاندار تهران گفته بود که یکی از مشکلات اساسی استان تهران کمبود 150 میلیون متر مکعبی گاز برای پاییز و زمستان امسال است , خود جواد اوجی هم در نشست 5 شهریور با مدیران صنعت نفت تامین سوخت زمستانی نیروگاه‌ها را از جمله دغدغه‌های اساسی وزارت نفت خوانده بود .

وزیر نفت ، نوزدهم شهریور ماه هم از کمبود روزانه 200 میلیون متر مکعب گاز در زمستان خبر داده بود , زمستان سال گذشته ناتوانی در تامین سوخت گازی نیروگاه‌ها موجی از خاموشی و قطعی برق را ایجاد و دولت را واردار به استفاده از مازوت به عنوان سوخت نیروگاه‌ها کرد , سوختی که نه تنها باعث بهبود اوضاع قطعی برق نشد بلکه موجی شدید از الودگی شهرهای بزرگ را هم در پی داشت .

ایران به عنوان دومین دارنده منابع گازی جهان بعد از روسیه در اثر تحریم‌های خارجی هم اکنون در وضعیتی قرار دارد که از توان تامین نیاز گازی داخلی خود هم برخوردار نیست , شورای عالی انرژی کشور در فروردین ماه رسما اعلام کرد که « تراز منفی گاز کشور حتی با فرض اعمال سیاست‌های بهینه‌سازی مصرف گاز در دولت سیزدهم ادامه خواهد داشت و باید منتظر قطعی گاز در زمستان سال‌های 1400 تا 1404 باشیم ,» بر اساس این براورد در بهترین حالت تراز گازی کشور در سال 1410 مثبت خواهد شد .

همه ماجرا مربوط به یک چیز است ؛ عدم سرمایه‌گذاری در صنعت گاز ایران به دلیل تحریم‌ها , سال قبل وزارت نفت اعلام کرد که ایران فقط برای « حفظ تولید » خود نیازمند 50 میلیارد دلار سرمایه‌گذاری است , ان هم در شرایطی که کل صنعت نفت و گاز ایران برای بازگشت به میدان رقابت نیاز به بیش از 600 میلیارد دلار سرمایه‌گذاری خارجی دارد .

حتی درصد کوچکی از این سرمایه‌گذاری هم به دلیل تحریم‌ها انجام نمی‌شود و در این شرایط بود که سال گذشته ایران به عنوان دومین دارنده ذخایر گاز جهان به دلیل افت تولید خود نه تنها صادرات گاز به عراق و ترکیه را قطع کرد بلکه مجبور به افزایش واردات از ترکمنستان هم شد , اوضاع در حوزه نفت هم تقریبا همینطور است , حوزه ای که ایران طی سال‌های گذشته به دلیل تحریم‌ها نه تنها سهم خود از تولید اوپک و مشتری‌های ثابتش را از دست داده بلکه با دو مشکل دیگر هم مواجه شده ؛ یکی عم بازگشت پول نفت‌های صادراتی و دیگری عقب ماندن پی در پی صنعت نفت به دنیال عدم جذب سرمایه‌گذاری لازم .

فقط در یک مورد ، کشور عراق با جذب سرمایه‌گذاری های پی در پی خارجی بر روی میادین نفتی مشترک خود با ایران توانست تولید روزانه‌اش را نزدیک به 2 و نیم میلیون بشکه در روز افزایش دهد , تولیدی که در این سو خبری از ان نیست , حالا به فرض اینکه تصور وزیر نفت از انچه که بحران انرژی در دنیا خوانده درست باشد ، ایا صنعت نفت و گاز ایران با این وضعیت و چشم اندازی که دارد می‌تواند حلال ان بحران باشد ؟ نکته مهمتر اما اینکه با این وضعیت ایا خود ایران بیشتر نیازمند رفع تحریم است یا طرف‌های غربی ؟ تحریم سریال‌های کره ای ؛ اب نبات در برابر در غلطان ؟ همین منطق نگاه به تحریم‌ها و اثار ان به شکل برجسته تر در سخنان حسین امیرعبداللهیان هویدا بود که پای سریال‌های کره ای را برای تنبیه این کشور به دلیل عدم بازپرداخت بدهی نفتی ایران باز کرد .

ایا منطقی است اقتصادی با حجم اقتصاد کره که تولید ناخالص داخلی ان بیش از هزار و 700 تریلیون دلار در سال است را با پخش نکردن سریال‌های کره ای تهدید کنیم ؟ نکته اینکه حتی به فرض قطع کلیه مراودات تجاری اعم از صادرات و واردات با کره جنوبی ، چه ضربه ای به اقتصاد این کشور می‌خورد ؟ کافی است اشاره کنیم که حجم صادرات سالانه این کشور به تنهایی کمی بیش از کل تولید ناخالص داخلی ایران است , اقا واقعا فکر می‌کنیم که بازار ایران با حجمی که دارد تا این اندازه برای کره ای‌ها مهم است که برای بازپرداخت پول نفت ما و نگه داشتن تجارت اندک خود با ایران زیر بار تحریم‌های امریکا و در افتادن با این کشور بروند ؟ خبرگزاری یونهاپ کره جنوبی در گزارشی در دی سال گذشته مجموع بدهی کره جنوبی به ایران را 9 میلیارد و 200 میلیون دلار اعلام کرد , ایا اختلاف بر سر چنین مبلغی را می‌توان با توسل به عدم پخش سریال‌های کره ای و سیاست هایی نظیر اینها حل و فصل کرد ؟ زمانی علی لاریجانی عبارت « اب نبات در مقابل در غلطان » را برای توصیف خواسته‌های کشورهای غربی در مذاکرات هسته ای با ایران به کار می‌برد .

حالا باید پرسید در برابر « در غلطان » طلب نفتی ایران ، « اب نبات » سریال‌های کره ای چه ارزشی دارد ؟ خیلی‌ها فکر می‌کردند دولت سیزدهم با رسیدن به زمین سخت واقعیت در خصوص مسئله تحریم‌ها ، رویکردی واقع بینانه در پیش بگیرد , هم وضعیت ایران بر اثر این تحریم‌ها مشخص است و هم تجربه بیش از ده سال دست و پنجه نرم کردن با ان که حالا اقتصادی با رشد منفی در طول بیش از یک دهه را برای ما به همراه داشته , واقعیت این است که ما تمام رویاپردازی‌های خود در مواجهه با تحریم‌ها را انجام داده و تجربه کرده‌ایم و در چنین شرایطی معلوم نیست این دست رویاپردازی‌های تازه مبنی بر اینکه غرب باید برای رفع بحران انرژی خود تحریم ایران را لغو کند یا تهدید کره ای‌ها به عدم پخش سریال‌های ان‌ها ، قرار است ما را به کدام نقطه برساند ؟ موضوع وقتی نگران کننده تر می‌شود که حتی دوستان بین‌المللی ایران هم هشدار می‌دهند که زمان برای احیای برجام در حال اتمام است .

حتی اگر عزم دولت سیزدهم بر احیای برجام باشد جای نگرانی است که ببینیم با این جنس نگاهی که در موضع‌گیری های وزرای امورخارجه و نفت مطرح شده ، چطور این احیا عملی خواهد بود ؟.