هشدار درباره عواقب دست کاری در حریم پاسارگاد

۱۴۰۰/۰۸/۱۹ ۱۲:۰۱:۰۹


اسکان نیوز : عزت الله ضرغامی ، وزیر میراث فرهنگی ، گردشگری و صنایع دستی شامگاه پنجشنبه 22 مهرماه در جلسه شورای اداری استان فارس ، اظهاراتی داشت که واکنش‌های مختلفی را در پی داشته است ، از جمله این که گفت : همه جای استان در خصوص ساخت وساز در بخش حریم‌ها دچار مشکل است ، امروز مردم شهر پاسارگاد به خاطر مقبره کوروش و قوانین ما نمی‌توانند ساختمان دوطبقه بسازند ، درست کشاورزی کنند ، چاه بزنند ، دکل بزنند , من باید این مشکل را حل کنم , یک مقدار انقباض قوانین حریم‌ها را بردارم و انبساطی کنم .

از جناب اقای رییسی هم خواهش می‌کنم اجازه بدهند هم در شورای عالی انقلاب فرهنگی و هم در دولت این موضوع را با اولویت مطرح کنیم ، چون این تصمیم یک تصمیم ویژه و مثل حرکت روی لبه تیغ است , پاسارگاد مجموعه ای از سازه‌های به جامانده از دوران هخامنشیان است که ارامگاه کوروش ، کاخ دروازه ، کاخ بارعام ، ارامگاه کمبوجیه ، ساختارهای دفاعی تل تخت ، کاروانسرای مظفری و تنگه بلاغی در ان واقع شده است که تیرماه 1383 به عنوان پنجمین اثر تاریخی ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو با صددرصد رای موافق ثبت شد , سال 98 گزارشی از اداره منابع اب شهرستان پاسارگاد منتشر شد که حاکی از حفر 1270 حلقه چاه در سراسر این شهرستان تا ان زمان بود .

از این تعداد ، 1100 حلقه چاه به منظور کشاورزی ، 50 حلقه چاه برای شرب و حدود 100 چاه با هدف صنعتی حفر شده است , علاوه بر این ، صدها حلقه چاه بدون مجوز نیز حفر شده است , با وجود این ، تا کنون گزارش رسمی از فرونشست زمین و اثار مخرب برداشت بی رویه اب در دشت و محوطه پاسارگاد بیرون نیامده است .

هرچند ، امار سازمان زمین شناسی ایران نشان می‌دهد استان فارس از جمله مناطقی است که پدیده فرونشست در ان به حالت بحران درامده است , سال 98 مدیر ابفای استان فارس نیز گفته بود : برداشت‌های بی رویه اب از منابع زیرزمینی موجب شده استان فارس با بحران فرونشست‌های اراضی روبه رو شود و این بحران به حدی است که این استان را در رده اول فرونشست زمین در جهان قرار داده است , به طوری که استاندارد فرونشست در سال چهار میلی متر است ، اما در استان فارس میزان فرونشست سالانه میانگین بین شش تا هشت سانتی متر گزارش شده است .

با ان که اداره منابع اب پاسارگاد گزارش کرده است ، از سال 1395 پاسارگاد به عنوان دشت ممنوعه شناخته شده و مجوز جدید برای حفاری چاه در ان صادر نشده است ، اما سال 98 حفر یک چاه عمیق در نزدیک‌ترین فاصله از محوطه میراث جهانی پاسارگاد ، نگرانی‌ها را تشدید کرد ؛ چاهی که مسولان پایگاه پاسارگاد گفتند پروانه ان به 20، 30 سال پیش برمی‌گردد ، اما اخیرا (1398) مجوز کف شکنی چاه گرفته است , برداشت بی رویه از ذخایر اب زیرزمینی ، نبود مدیریت منابع ، کشت محصولات کشاورزی پراب بر و حفر چاه‌های غیرمجاز از جمله عوامل است که وضعیت را در فارس بحرانی کرده و زنگ خطر را در برخی مناطق ان از جمله مرودشت که میراث جهانی تخت جمشید در ان واقع شده به صدا دراورده است , کارشناسان زمین شناسی و اب نیز بارها هشدار داده‌اند باید کشاورزی در این استان کم شود و تا حدامکان ، برداشت اب از سفره‌های زیرزمینی کاهش یابد و چاه‌های غیرقانونی پلمب شوند .

شهرام زارع ، باستان شناس و سردبیر مجله « باستان پژوهی » در ارتباط با اثار مخرب برخی فعالیت‌های کشاورزی در دشت‌های پاسارگاد و مرودشت و اظهارنظر وزیر میراث فرهنگی ، گردشگری و صنایع دستی درباره مشکلات کشاورزان به خاطر حریم مقبره کوروش و قوانین میراث فرهنگی ، به ایسنا گفت : در دهه‌های گذشته فعالیت‌ها و اتفاقات بسیاری که تناسبی با ذات محیط ­ زیست فلات ایران ندارد ، نه فقط در استان فارس که در بیشتر مناطق فلات ایران رخ داده که شامل برداشت بی رویه اب از سفره‌های زیرزمینی و فرونشست زمین است و مشکلاتی جدی برای محوطه‌های تاریخی نیز به وجود اورده است , وقتی وزیر تازه منصوب شده میراث فرهنگی ، گردشگری و صنایع دستی عواقب اظهارنظرهای خود در اولین بازدیدها از میراث جهانی ایران را در نظر نمی‌گیرد ، قطعا نگرانی‌های اهالی این حوزه بیشتر می‌شود , او افزود : البته منظور ایشان به درستی مشخص نیست که ایا کشاورزی در عرصه و حریم محوطه پاسارگاد مدنظر بوده یا خارج از ان .

اگر منظورشان کشاورزی در خارج از حریم و عرصه بوده باشد که موضوع ان به وزارت میراث فرهنگی ، گردشگری و صنایع دستی ارتباطی پیدا نمی‌کند , اگر هم منظورشان در حریم و عرصه بوده که بهتر است مدیر محوطه میراث جهانی پاسارگاد درباره ان صحبت کند , اما ان چه نگرانی را تشدید کرده استفاده وزیر میراث فرهنگی ، گردشگری و صنایع دستی از تعبیر « انقباض حریم » است که به لحاظ حقوقی و علمی ، می‌­ تواند ابعاد نگران کننده ای داشته باشد .

زارع با اشاره به برخی اظهارنظرهای پیش تر مطرح شده ، اظهار کرد : مجموع ان‌ها نشان می‌دهد سال‌های ارامی پیش رو نخواهیم داشت و اهالی میراث فرهنگی باید با دقت بیشتری مسائل این حوزه را رصد کنند , این که میراث فرهنگی مدتی به اشتباه زیرمجموعه وزارت فرهنگ و ارشاد بوده و اقای ضرغامی هم گفته ­‌اند مدتی در این وزارتخانه مسولیت داشتند دلیل بر اگاهی از میراث فرهنگی نمی‌شود ؛ دو حوزه « فرهنگ » و « میراث فرهنگی » تفاوت ­ هایی با یکدیگر دارند که برای مدیران ما به درستی فهم نشده و با یکدیگر خلط شده است , این باستان شناس درباره این که با توجه به اظهارنظر مطرح شده درباره انقباض حریم پاسارگاد ، ایا می‌توان به راحتی حریم میراث جهانی را تحت تاثیر قرار داد و منقبض کرد ؟ گفت : این اظهارنظر به معنی تعرض به نظام علمی و حقوقی محوطه میراث جهانی پاسارگاد است و باعث به هم خوردن نظم می‌شود .

به علاوه ، نمی‌توان بدون اجازه کمیته حرائم ملی و کمیته میراث جهانی یونسکو در عرصه و حریم پاسارگاد دست برد و مثلا درصدی از 1400 هکتار عرصه ان را بذل و بخشش کرد , این کار صراحتا به معنی تخریب اگاهانه میراث ملی و جهانی است و یکی از پیامدهای ان خروج از فهرست میراث جهانی یا قرار گرفتن ذیل میراث درخطر جهانی می‌­ تواند باشد , پیامدهای بسیار نامطلوبی هم در گردشگری خواهد داشت .

او این تهدید را درباره میراث ملی ، بزرگ تر و جدی تر دانست و افزود : در سال‌های گذشته و در زمان روسای پیشین شاهد بودیم که اظهارنظرهایی از سوی برخی مسولان سازمان وقت میراث فرهنگی و گردشگری همچون اقای بقایی مطرح می‌شد که ریشه در نااگاهی داشت و همچنین بی تاثیر از منافع افردی که در افکار و اذهان روسا اثر می‌گذاشتند ، نبود , به واسطه همان نگرش‌ها و اظهارنظرها اکنون امار بزرگی از تخریب و تسطیح محوطه‌های باستانی و اثار تاریخی وجود دارد , بسیاری از محوطه ­‌ها و اثاری که حتی برخی از ان‌ها در فهرست میراث ملی ثبت بودند ، مثلا در همان مرودشت یا دشت شوشان در خوزستان و جاهای دیگر به کلی تخریب شده‌اند .

این اتفاق‌ها رخ نمی‌دهد مگر در شرایطی که حساسیت و پیگیری از طرف مقامات مسول وزارت میراث فرهنگی ، مقامات قضایی و مدیران کشور نباشد , ایسنا نوشت ، زارع با اشاره به نگرانی هایی که از تفکر « انقباض حرایم میراث تاریخی » ناشی شده است ، گفت : محوطه‌ها و اثاری که در فهرست میراث جهانی ثبت نشده‌اند و فقط در فهرست میراث ملی ثبت شده‌اند ، حتی با وجود ابلاغ عرصه و حریم ، مثلا محوطه ارگان / ارجان در بهبهان ، در معرض چنین خطراتی قرار دارند , در مورد محوطه ­‌های میراث جهانی دست کم پایگاه هایی وجود دارند که پیگیری و اطلاع‌رسانی نصفه و نیمه ای انجام می‌دهند و افکار عمومی هم نسبت به ان‌ها حساسیت بیشتری دارد که تا حدی باعث صیانت می‌شود ، هرچند بیشتر این اثار در جایگاه واقعی خود قرار ندارند ، اما درباره اثار ملی این نگرانی بیشتر است ، حتی این نگرانی برای اثاری که هنوز در فهرست میراث ملی ثبت نشده‌اند و یا واجد شرایط ثبت ملی شناخته نمی‌­ شوند بزرگ تر است و به سادگی مورد تعرض ، تجاوز و تخریب قرار می‌گیرند .

بنابراین از وزیر میراث فرهنگی انتظار می‌­ رود در درجه اول مدافع مصالح و منافع میراث فرهنگی کشور باشد و به اساسنامه وزارتخانه میراث فرهنگی متعهد بماند ,.