ایجاد دانشگاه محیط زیست اشتباه راهبردی بود

۱۴۰۰/۰۴/۲۸ ۲۲:۱۸:۴۵

سخت‌ترین خاطره این سال‌ها نحوه انحلال دانشگاه و اموزش‌های محیط بانی در این محل بود . این محل امکانات فراوانی داشت . ما سرمایه فیزیکی و انسانی فراوانی را از دست داده‌ایم . مجموعه بین‌المللی اکو را از دست دادیم و جایگزین کردن انها مشکل و در حقیقت غیرممکن است .



زیست بوم / فروغ فکری *: خبر انحلال دانشگاه محیط زیست از ابتدای امسال برای دغدغه مندان محیط زیست جانکاه بود , دانشکده ای که راهی طولانی برای دانشگاه شدن را طی کرد و محیط بانان فراوانی را اموزش داد ، حالا ساختمان بزرگ و پرامکاناتش در کرج به دفتر استانی سازمان محیط زیست البرز بدل شده و از سویی دانشجویان و اساتید این دانشگاه را دل نگران کرده و از سویی اموزش محیط بانان که در این محل انجام می‌گرفت را در هاله ای از ابهام فرو برده است , این مرکز که 49 سال قبل ساخته شده بود و پس از انقلاب چندین سال در تعطیلی به سر می‌برد از دهه هفتاد بار دیگر به چرخه فعالیت برگشت و پس از کش و قوس‌های فراوان توانست از دانشکده به دانشگاه تغییر ماهیت دهد ؛ اما بر اساس مصوبه سال 1398 شورای عالی اداری که دستگاه‌های اجرایی کشور را از داشتن واحدهای اموزش عالی مستقل منع کرد از ابتدای امسال منحل شد .

تغییر این دانشکده به دانشگاه در زمان ریاست اصغر محمدی فاضل رخ داد و حالا فاضل که چهار دوره ریاست این مرکز را بر عهده داشته می‌گوید تلاش برای ساخت دانشگاه محیط زیست زیر نظر سازمان اشتباهی راهبردی بود , او می‌گوید کاش می‌شد به گذشته برگردد و دیگر برای تبدیل دانشکده به دانشگاه تلاشی انجام ندهد و تمام تمرکزش را صرف اموزش محیط بانی و پژوهش بگذارد , با او درباره این اتفاق و چشم اندازش به اموزش‌های محیط بانی به گفت وگو نشستیم .

اقای فاضل ، در ابتدا کمی از روند شکل‌گیری دانشگاه محیط زیست و فعالیت هایش بگویید , در سال 1351 برای نخستین بار « اموزشکده محیط زیست » برای تامین و تربیت نیروی انسانی متخصص و ماهر مورد نیاز عرصه محیط زیست کشور وارد عرصه کار شد اما ان زمان اموزشکده به طور سنتی برای تربیت محیط‌بان طراحی شده بود و بعد به تدریج این ماموریت دستخوش تغییرات شد , حدودا نزدیک بیست و چند سال قبل برای نخستین بار مسئولیت انجا را برعهده گرفتم و مجموعه اموزشکده ابتدا به دانشکده ارتقا پیدا کرد و بعد از ان دانشگاه شد که این روند هم در نوع خودش ماجرای عجیبی داشت .

شما چهار دوره ، یکبار در زمان اقای خاتمی ، دو دوره در زمان ریاست جمهوری احمدی‌نژاد و یک دوره هم در دولت یازدهم ریاست دانشکده محیط زیست را بر عهده داشتید , کار در کدام دوره مسیر متفاوتی را طی کرد ؟ بله , اولین بار در دولت خاتمی مسئول بودم و بعد در دولت نهم و دهم شاهد رشد قارچ گونه موسسات اموزشی بودیم که نهایتا همین موج در دولت دهم به فضای دانشکده ما هم رسید و فضای تبدیل دانشکده محیط زیست به دانشگاه ایجاد و در زمان مسئولیت من این پیشنهاد داده شد .

اوایل سال 89 وقتی کار را تحویل گرفتم بر اساس مصوبه شورای عالی اداری اموزشکده منحل شده بود , یعنی من رییس اموزشکده ای منحل شده بودم اما از فروردین تا دی 89 اتفاقات عجیبی رخ داد که در نتیجه ان ، در دی ماه توانستیم مجوزی از هیات دولت بگیریم و فعالیت انجا به دانشگاه تغییر کاربری داده شد , چطور این امکان را عملی کردید ؟ ان هم در حالی که قرار بود خود اموزشکده محیط زیست هم نباشد .

استدلال من ان زمان این بود که در دولتی که مرکز فنی حرفه ای به دانشگاه تبدیل می‌شود چرا ما چنین کاری برای محیط زیست انجام ندهیم , شما فکر کنید هنرستانی دارید و افتخار زیادی هم داشته اما ناگهان دانشگاه می‌شود , همه انها که پیش از این درس می‌دادند دیگر نمی‌توانند باشند و افراد دانشجو باید از سد کنکور بگذرند و ازادی عمل در اموزش هرچیز هم دیگر وجود نخواهد داشت .

اما با این حال تلاش کردیم این اتفاق عملیاتی شود چون گمان می‌کردیم به نفع محیط زیست است , ما در همان مصوبه دی ماه 89 توانستیم با روابط گسترده ای که برقرار بود ابتدا از پژوهشکده به پژوهشگاه و بعد دانشگاه ارتقا دهیم و در این میان جلسات و روابط کمک کرد , این اتفاق از نظر شما برای حوزه محیط زیست از سویی و برای اموزش‌های محیط بانی که در این محل برگزار می‌شد تا چه میزان خوشایند بود ؟ ان زمان فکر می‌کردیم خوب است اما خطای راهبردی بزرگی بود و امروز به راحتی می‌خواهم بگویم ارتقای دانشکده به دانشگاه را جزو افتخاراتم نمی‌دانم .

دلیلش هم این است که وقتی هنوز مغزها در این حوزه توسعه پیدا نکرده بود ، من دیوارها را توسعه دادم و اگر تبدیل شدن به دانشگاه اتفاق نمی‌افتاد ما حالا شاهد انحلال و از بین رفتن کل ان میراث ارزشمند پنجاه ساله نبودیم , بنابراین اگر برگردید به ان روزها هرگز برای تبدیل شدن پژوهشکده محیط زیست به دانشگاه تلاش نمی‌کنید ؟ خیر , هرگز برای این کار تلاش نمی‌کردم .

گلایه من در حال حاضر این است که انتظار داشتم دستگاه‌های بالادستی به این اقدام سیستم واکنش نشان دهند و اجازه تبدیل شدن پژوهشگاه به دانشگاه را ندهند , وزارت علوم ، مرکز پژوهش‌های مجلس و سازمان بازرسی در ان زمان چه می‌کردند ؟ اگر در چنین جزیره کوچکی خطا شده و مقابلش کسی نایستاده یعنی در کل کشور خطاهای بزرگی رخ می‌دهد و کسی هم با ان مقابله نمی‌کند , البته همان زمان در جلساتی که می‌رفتیم افراد عاقلی در وزارت علوم بودند و می‌گفتند این کار را نکنید .

ظرفیت علمی و عملی برای این کار نیست و اصلا چرا سازمان باید دانشگاه داشته باشد اما متاسفانه جدی نبودند و اتفاق افتاد , خبر انحلال دانشگاه را که برای نخستین بار شنیدید چه حسی داشتید ؟ تعجب نکردم , تنها متاسف شدم چرا که توقع عملکرد خردمندانه نداشتم .

هیات دولت مصوب کرد سازمان‌ها نباید دانشگاه داشته باشند و افراد را بورسیه کنند , اما هنوز هم می‌بینیم بعضی ارگان‌ها دانشگاه دارند و با لابی هایی سر کار مانده و قرار هم نیست از بین بروند , نباید دانشگاه محیط زیست را اینطور منحل می‌کردند .

روش انحلال و از بین بردن ان میراث و نیروی انسانی و تلاش‌ها اصلا درست نبود , کاش امکان برگشت به زمان قبل و حفظ این فضا وجود داشت , چقدر برای حفظ این فضا تلاش کردید ؟ اجازه دهید راجع به این پرسش صحبت نکنم چون برایم ناراحت کننده است .

در سال‌های اخیر در سازمان حفاظت محیط زیست به حدی بی اعتمادی و سوتفاهم وجود داشت که هر جا قدم می‌گذاشتی ، از طرف مدیران سازمان به طور مستقیم یا غیرمستقیم پیام می‌امد که اینطور نکن و این بی اعتمادی انقدر زیاد بود که عملکرد درست و دلیل کاری که می‌خواهم انجام دهم مهم نبود و فقط این پیام می‌امد که « اصرار نکنید », برگردیم به مسئله محیط بانان , تبدیل شدن پژوهشگاه محیط زیست به دانشگاه چه اثراتی بر اموزش‌های محیط بانی داشت و دلیل افتتاح مرکز اموزشی محیط بانی در سال 92 چه بود ؟ در سال 91-1390 وضعیت به نحوی بود که کلا محیط بانی و اموزش هایش کنار گذاشته شده بود .

وضعیت سختی بود و من هم در ان زمان به اشتباهات راهبردی‌ام پی برده بودم و از طرفی ان زمان معاون محیط طبیعی سازمان محیط زیست بودم و می‌دیدم که محیط بانان می‌گویند اموزش‌های دانشگاه به دردشان نمی‌خورد , همین هم دلیلی بود که وقتی برای اخرین بار در سال 92 به این دانشگاه برگشتم نخستین اقدام احیای محیط بانی بود , یکی از نشانه‌های این کار افتتاح مرکز اموزش محیط بانی بود و بعد هم تلاش برای ملحق شدن به انستیتوی « اکو » که از طریق ان برای اموزش و اشنایی ، از ده کشور محیط‌بان به کشور اوردیم .

ما به صورت راهبردی متوجه ایراد کار شده بودیم اما عمل جراحی انجام گرفته بود و تبعات و ایرادهای این تصمیم مشخص شده بود و نمی‌شد کاری برای ان کرد , اما بسیاری فعالیت اکادمیک در این حوزه را مهم می‌دانستند و شاید به همین دلیل حامی شدند و حتی شاهد حضور کارشناسی ارشد در این زمینه هم بودیم , بله .

خطای راهبردی بعدی ما جذب دانشجوی کارشناسی ارشد بود , وقتی دانشجوی کارشناسی ارشد می‌گیرید یعنی قرار است دکترا هم داشته باشید , تعداد دانشجو هم بسیار زیاد شد و گرایش‌ها بالا رفت .

بعد که متوجه اشتباه این اتفاق شدم در همان دوره اخر که مدیریت را در سال 92 برعهده داشتم سعی کردیم وضعیت را تغییر دهیم و تعداد دانشجویان را کم کنیم , ما مسی داشتیم که میخواستیم طلا شود اما طلا نشد و مس هم کم ارزش تر از قبل شد , این وضعیتی بود که برای اموزشکده محیط زیست و اموزش‌های محیط بانی رخ داد .

با این تفاسیر اینده اموزش‌های محیط بانی را چطور می‌بینید ؟ درحال حاضر صحبت هایی درباره اموزش محیط بانان در شهرهای پایلوت مطرح می‌شود ، فکر می‌کنید تا چه میزان می‌تواند موفق باشد ؟ از نظر من سازمان حفاظت محیط زیست باید یک مرکز اموزش محیط بانی داشته باشد و این برای سازمان ضروری است , این مرکز اموزشی باید مدرکی دهد که ارزش حقوقی و استخدامی داشته باشد , نه اینکه محیط‌بان تلاش کند اما فردی با مدرک کارشناسی یا کارشناسی ارشد غیرمرتبط بیاید و چون مدرک دارد حقوق و اعتبارش بیشتر باشد .

این مدرک باید رسمی باشد , یک مرکز محیط بانی چند سرمایه دارد , یکی از انها سرمایه فیزیکی است که در حال حاضر وجود ندارد و سرمایه دیگر اعتبار معنوی است که این میراث به میلیو ن‌ها ایرانی و بشریت تعلق دارد و حالا هم میزان قابل توجهی از این سرمایه از بین رفته .

با این همه این نکته را نباید فراموش کنیم که نسل اموزش دیده در دانشکده در حال حاضر در بسیاری از شهرهای کشور در حال خدمت هستند , افرادی با علم و علاقه و در نتیجه می‌توان به حضور انها برای اموزش‌ها امید داشت , دوره‌های طولانی فعالیت شما در این سمت چه تلخی‌ها و شیرینی هایی را برایتان به جا گذاشته ؟ سخت‌ترین خاطره این سال‌ها نحوه انحلال دانشگاه و اموزش‌های محیط بانی در این محل بود .

این محل امکانات فراوانی داشت , ما سرمایه فیزیکی و انسانی فراوانی را از دست داده‌ایم , مجموعه بین‌المللی اکو را از دست دادیم و جایگزین کردن انها مشکل و در حقیقت غیرممکن است .

شیرین‌ترین تجربه هم مربوط به زمان هایی است که مسئولیت اجرایی داشتم و وقتی می‌رفتم پیش محیط بانان و می‌دیدم این اموزش‌ها تا چه میزان باعث حفظ جانشان شده خوشحال می‌شدم , انها می‌گفتند ما مدیریت خشم را بلد نبودیم و نمی‌دانستیم در شرایط سخت باید چه کنیم و این اموزش‌ها وضعیت ما را بهتر کرد , دیدن انها و صحبت هایشان در این سال‌ها برایم ارامش بخش بوده است .

* خبرنگار محیط زیست و میراث فرهنگی روزنامه پیام ما.