دولت در مرز افتادن از حدنصاب

۱۴۰۰/۰۷/۱۰ ۱۰:۲۷:۳۱

دنیای اقتصاد - زینب موسوی :



گرچه رحمانی در نامه ای به حسن روحانی از تهدید شدن از سوی محمود واعظی رییس دفتر رییس جمهوری در صورت مخالفت مجلس با طرح تشکیل وزارت بازرگانی خبر داده بود ، اما دفتر رییس جمهوری در جوابیه خود به این موضوع ، پرده از ماجرایی دیگر برداشت ؛ موضوعی که پیش از این هم در زمره احتمالات برکناری رحمانی مطرح شده بود , دفتر رییس جمهوری برکناری رحمانی را بیش از همه ، به فعالیت و رایزنی‌های فشرده سه نفر از نزدیکان او در مجلس و رسانه‌ها علیه لایحه دولت مربوط دانست , این جوابیه « نامه رضا رحمانی » را حاوی « طرح برخی ادعاهای خلاف واقع در خصوص رییس دفتر رییس جمهور که به منظور گمراه‌سازی و تشویش اذهان عمومی بیان شده » دانسته است .

همچنین در بخشی از این جوابیه ، ادعای رحمانی درباره ماموریت برای لابی با نمایندگان به ویژه نمایندگان اذری زبان برای کسب موافقت مجلس درباره تشکیل وزارت بازرگانی رد شده و امده است : « به هیچ وجه از جناب اقای رحمانی خواسته نشده از لایحه دولت حمایت کند ، بلکه تاکید شده از فعالیت‌ها و رایزنی‌های فشرده سه نفر از نزدیکان شان - که در صورت لزوم نام انها اعلام خواهد شد - در مجلس و رسانه‌ها علیه لایحه دولت ، ممانعت به عمل اورند ؛ همچنین از طرف رییس جمهور به ایشان گوشزد شد که تداوم این روند تخلف است و قطعا با این تخلف برخورد خواهد شد ,» البته دلیل دیگری که برای این برکناری در جوابیه دفتر رییس جمهوری دیده می‌شود ، « تلاش وزیر سابق برای رد لایحه دولت در مجلس » است , از سوی دیگر تاکید شده که تصمیم رییس جمهور به تغییر در وزارت صمت ، نه فقط منحصر به تلاش وزیر سابق برای رد لایحه دولت در مجلس ، بلکه مربوط به موارد متعدد دیگری نیز بود که افکار عمومی ، فعالان اقتصادی ، صاحبان کسب و کار و تجارت به خوبی از ان اگاهند .

جوابیه دفتر رییس جمهوری می‌افزاید که بر خلاف انچه از سوی رضا رحمانی ادعا شده ، از ایشان خواسته نشده استعفا دهند ، بلکه تصمیم رییس جمهور برای جایگزینی به ایشان اطلاع‌رسانی و از وی درباره نحوه اعلام این خبر استمزاج شد که درخواست ملاقات حضوری داشتند و نهایتا نامه مذکور را منتشر کردند , در نخستین دقایق اعلام رسمی برکناری رضا رحمانی از وزارت صمت ، دلایل این برکناری در دو سناریو گمانه زنی می‌شد ؛ نخست انکه بسیاری این برکناری را به اشفتگی بازار خودرو و عدم کنترل قیمت خودرو در بازار مربوط دانستند ؛ دلیلی که به نظر پوششی برای دلیل اصلی بود , دومین دلیل مطرح اما عدم همراهی وزیر صمت در به نتیجه رسیدن طرح تفکیک از یکسو و قرار گرفتن در جبهه مخالفان تجزیه صمت از سوی دیگر بوده است ؛ دلیلی که جوابیه دفتر رییس جمهوری می‌تواند صحت ان را تایید کند و به نظر می‌رسد این موضوع اصلی‌ترین دلیلی بوده که در کنار دلایل دیگر ، روحانی را بر ان داشت تا حکم برکناری رحمانی را صادر کند .

دولت در استانه افتادن از حد نصاب در میانه حواشی ای که درباره این برکناری مطرح است ، یک نکته مهم قابل توجه است ؛ انکه فاصله دولت با افتادن از حد نصاب به حداقل رسیده است , حدود یک سال از عمر دولت باقی مانده و احتمالا یک تغییر دیگر دولت دوم روحانی را از حد نصاب بیندازد , با برکناری رضا رحمانی از وزارت صمت ، تعداد تغییر و تحولات در دولت دوازدهم تا امروز به عدد 8 رسیده است ؛ دو استیضاح ، پنج استعفا و یک برکناری ! طبق اصل 136 قانون اساسی ، در صورتی که پس از رای اعتماد مجلس به دولت نیمی از هیات وزیران تغییر کند ، باید مجددا از مجلس شورای اسلامی برای هیات وزیران تقاضای رای اعتماد شود .

تعداد وزارتخانه‌ها در دولت دوم روحانی با توجه به تشکیل وزارت گردشگری ، صنایع دستی و میراث فرهنگی به 19 وزارتخانه رسیده و مشخص نیست نیم کابینه دقیقا چه عددی است و ایا همان 9 نفر در نظر گرفته می‌شود یا 10 نفر ؛ البته در این زمینه مجلس شورای اسلامی تصمیم می‌گیرد , حال اگر نیم کابینه را 9 تغییر در نظر بگیریم ، اگر یک وزیر دیگر ، با برکناری ، استعفا یا استیضاح از دولت خارج شوند ، نیمی از کابینه تغییر کرده و حسن روحانی باید برای ماه‌های پایانی ریاست جمهوری خود ، دوباره از مجلس برای هیات وزیران جدید رای اعتماد بگیرد , کناره‌گیری ها سابقه کناره‌گیری ها از دولت دوم روحانی نشان می‌دهد که اولین استعفا در این دولت را حسن قاضی زاده هاشمی کلید زد و در دی ماه 97 از تصدی وزارت بهداشت ، درمان و اموزش پزشکی کناره‌گیری کرد .

پس از او حسن روحانی استعفای دو وزیر دیگر را در مهر 97 پذیرفت , محمد شریعتمداری با پذیرش استعفایش از وزارت صنعت ، معدن و تجارت برای وزارت تعاون ، کار و رفاه اجتماعی به مجلس معرفی شد , همچنین استعفای عباس اخوندی نیز از وزارت راه و شهرسازی پذیرفته شد .

از سوی دیگر ، چهارمین وزیر مستعفی دولت دوم روحانی ، سید محمد بطحایی بود که خرداد 98 به منظور حضور در انتخابات مجلس شورای اسلامی ، از ادامه کار در این وزارتخانه عریض و طویل کناره‌گیری کرد ، اما نکته جالب ان بود که 22 تیرماه امسال ، یعنی یک ماه پس از کناره‌گیری از وزارت اموزش و پرورش ، با حکم طهرانچی رییس دانشگاه ازاد اسلامی ، به معاونت اموزش‌های عمومی و مهارتی ( سازمان سما ) این دانشگاه منصوب شد , استیضاح ها البته در تغییرات دولت دوازدهم دو استیضاح نیز ثبت شده است ؛ علی ربیعی در 17 مرداد 97 و مسعود کرباسیان در 4 شهریور 97 با رای موافق نمایندگان به استیضاح و با عدم کسب رای اعتماد از مجلس ، از « وزارت تعاون ، کار و رفاه اجتماعی » و « وزارت امور اقتصادی و دارایی » کنار گذاشته شدند , رقابت روحانی با احمدی‌نژاد البته پیش از حسن روحانی ، دولت اول محمود احمدی‌نژاد در استانه افتادن از حد نصاب قرار گرفت و با رضایت محمدحسین صفارهرندی به ادامه کار در این دولت ، خطر از سر محمود احمدی‌نژاد گذشت .

صفار هرندی در اعتراض به انتصاب اسفندیار رحیم مشایی به سمت معاون اول رییس جمهوری استعفا داده بود , البته احمدی‌نژاد نیز قصد عزل او را داشت ؛ اما به خاطر پابرجا ماندن کابینه از این عزل عقب‌نشینی کرد , محمدحسین صفار هرندی امسال در سخنانی در جمع طلاب و روحانیون در سالن اجتماعات مدرسه فیضیه قم ماجرای عزلش از هیات دولت را این گونه روایت کرد : « در ان زمان من و اقای اژه ای جزو اخراجی‌های دولت بودیم که عزل ما حدود هشت روز مانده به پایان کار دولت نهم بود .

وقتی دولت فهمید که با عزل من و اقای اژه ای دولت از نصاب خود می‌افتد از ما خواستند همچنان به عنوان وزیر بمانیم و ما هم فهمیدیم باید به دولت و نظام کمک کرد و این درست نیست که دوباره کل دولت به مجلس برود تا اعتبارنامه وزرا به تصویب نمایندگان برسد و با این شرط موافقت کردم که برگردم که دیگر در جلسات شرکت نکنم و به وزارتخانه بازنگردم ,» این سرنوشتی است که حسن روحانی نیز به ان نزدیک شده و اگر تا یک سال اینده میزان تغییرات کابینه در سطح وزیران به عدد 9 برسد ، او باید برای کل کابینه دوباره از مجلس شورای اسلامی رای اعتماد بگیرد ,.