ایا جریان حاکم بر ایران می‌تواند خود را با تحولات زمانه منطبق کند

۱۴۰۰/۰۴/۲۷ ۰۳:۴۹:۱۰


به گزارش خبرگزاری مهر ، عبدالله شهبازی که از تاریخنگاران نامدار انقلاب اسلامی ایران است در اخرین یادداشتی که در کانال تلگرامی خود منتشر شده به طرح پرسش هایی پرداخته که اینده انقلاب به انها بستگی دارد , این یادداشت را در ادامه بخوانید : انقلاب اسلامی ایران در سال 1357 در فضایی منجر به استقرار نظام سیاسی جدید شد که انگاره مهندسی اجتماعی با اهرم دولت تام و قاهر authoritative نگاه رایج و غالب در میان روشنفکران بود , یعنی این نگاه مقبول بود که با به دست گرفتن قدرت سیاسی می‌توان جامعه را به شکل مطلوب و ارمانی بازسازی کرد .

پیشگام این رویکرد در غرب نظام‌های سیاسی تمامیت‌گرا و قاهری بودند که به « استبداد روشنگرانه » enlightened absolutism شهرت یافته‌اند مانند فردریک کبیر در پروس و پطر کبیر و کاترین کبیر در روسیه , اندیشمندانی چون ولتر در سده هیجدهم و جان استوارت میل در سده نوزدهم ، برای جوامع « عقب مانده » یا « بربر » به تعبیر میل ، یعنی جوامع غیر اروپای غربی ، استقرار چنین نظم سیاسی « خیرخواهانه » benevolent despotism را توصیه می‌کردند , این نگاه به نقش « دولت » در مهندسی اجتماعی در نیمه سده نوزدهم ( نامه 5 مارس 1852 به جوزف ویدمیر ) در پایه انگاره « دیکتاتوری پرولتاریا » در اندیشه کارل مارکس قرار گرفت .

کارکرد این نظم سیاسی قاهر بازسازی جامعه با هدف گذار به « جامعه بی طبقه »، جامعه ارمانی مارکس ، بود , استفاده از اقتدار دولت (= نظم سیاسی ، حکومت ) برای ایجاد جامعه ارمانی را می‌توان تداوم انگاره کهن « شاه - فیلسوف » در جامعه ارمانی افلاطون موسوم به « شهر زیبا » kallipolis دید , « استبداد روشنگرانه » در نمونه‌های پطر و کاترین معطوف به بازسازی جامعه روسیه بود طبق مدل اروپای غربی ان عصر .

انگاره « استبداد روشنگرانه » از زمان فتحعلی شاه هوادارانی در میان الیت سیاسی ایران یافت به تاسی از الگوهای حکومت‌گری سلطان محمود دوم در عثمانی و محمدعلی پاشا در مصر , در زمان انقلاب مشروطه این راهکار برای جبران سریع « عقب ماندگی ایران از غافله تمدن » مقبولیت بیشتری یافت بویژه با ارائه نمونه حکومت میجی ، امپراتور ژاپن ، که به دلیل اصلاحاتش و نیز پیروزی در جنگ با روسیه (1904- 1905) در ایران شهرت یافته بود , پس از جنگ داخلی ایران و سقوط محمدعلی شاه و بحران‌های ناشی از ان ، که با جنگ جهانی اول به اوج رسید و مصایب عظیمی چون قحطی بزرگ و همه‌گیری انفلوانزا را پدید اورد ، انگاره « استبداد روشنگرانه » در قالب « دیکتاتوری مصلح » مقبولیت نسبی یافت .

این فرایند به استقرار حکومت رضا شاه انجامید , دیکتاتوری رضا شاه نمونه ای مثال زدنی بود از بکارگیری اهرم دولت (= حکومت ) برای مهندسی اجتماعی و تحقق ارمان‌های بخشی از الیت سیاسی ان روز , در ان زمان این فرایند در همسایه قدرتمند ایران ، روسیه ، نیز اغاز شده و الیت سیاسی ان کشور راهکار مهندسی اجتماعی از طریق استقرار دیکتاتوری پرولتاریای مارکس را دنبال می‌کردند که در نظام نوظهور « شوراها » ( اتحاد شوروی ) تحقق یافت .

فرایند گسترش و اقتدار روزافزون دولت قاهر و تمامیت‌گرا بمنظور تحقق اهداف ارمانی الیت سیاسی حاکم بر ایران در دوران محمدرضا شاه ، برغم وقفه هایی ، از دهه 1340 و با طرح « انقلاب سفید » تداوم یافت و در سال‌های پایانی سلطنت پهلوی به اوج رسید , عامل مهمی که نقش دولت (= حکومت ) را در مهندسی جامعه ایران به شدت افزایش داد تامین بخش عمده درامدهای ان از طریق فروش نفت بود , این عامل ایران را به نمونه ای کلاسیک از دولت رانتیه rentier state بدل کرد که برخلاف برخی کشورهای همسایه و همسنگ ، ترکیه و پاکستان ، به دلیل ارتزاق از درامدهای نفتی با جامعه پیوند ارگانیک نداشت .

ماروین زونیس ، جامعه شناس امریکایی و استاد متوفی دانشگاه شیکاگو ، در تحقیق منتشرنشده مورخ دسامبر 1977/ دی 1356 با عنوان « نظام‌های سیاسی و اجتماعی ایران در سال 1990» (52 صفحه ) کوشیده تصویری از اینده ایران ارائه دهد , او رابطه دولت و مردم را در جامعه ایرانی اینگونه توصیف کرده است : « از انجا که درامد حاصل از انرژی بخش مهمی از تولید ناخالص ملی را تشکیل می‌دهد ، در اینده در ایران انگیزه اندکی برای توسعه ساختار مالیاتی کشور وجود خواهد داشت و این امر سبب می‌شود که احساس مسئولیت شهروندی ناچیزی در قبال سیستم سیاسی یا جامعه شکل گیرد , احتمالا تهدیدامیزترین گرایش برای اینده درازمدت ایران احساس مسئولیت اندک متقابلی است که در دولت نسبت به مردم وجود دارد .

از انجا که مردم ایران از نظر مالی به شکل چشمگیری در عملیات دولت دخالت ندارند ، دولت نیز برای تنظیم سیاست‌های خود توجه اندکی به ان‌ها دارد , مشروعیت دولت در ایران بر هیچ نوع ایدئولوژی یا احساس مسئولیتی مبتنی نیست و تنها بر توزیع درامد نفتی در جامعه اتکا دارد ,» این وضعیت بویژه از اواخر سال 1352/ 1973 شدت یافت ؛ زمانی که قیمت جهانی نفت به سرعت رو به افزایش گذارد و از بشکه ای 3- 4 دلار به 12 دلار و بیشتر رسید .

از این زمان بلندپروازی‌های شاه اوج گرفت , او در 14 فروردین 1353 اعلام کرد که ایران تا ده سال اینده به قدرت نظامی همطراز با بریتانیا بدل خواهد شد , افزایش درامدهای نفتی ایران در سال 2008/ 1387 به اوج رسید ؛ زمانی که قیمت جهانی نفت به بشکه ای 91.

48 دلار افزایش یافت , در سال نخست دولت احمدی‌نژاد (2005/ 1384) نفت بشکه ای 50,04 دلار و در سال پایانی دولت او (2013/ 1392) بشکه ای 91.

17 دلار بود , گفتیم که انقلاب ایران در دورانی به استقرار نظام جمهوری اسلامی انجامید که انگاره استفاده از اهرم دولت برای مهندسی بنیادین جامعه ، با هدف تحقق ارمان‌های الیت حاکم ، در جهان معمول بود , در ایران نیز این سنت از زمان رضا شاه وجود داشت و تا پایان دوران پهلوی تحولات عمیق و جدی در جامعه ایرانی پدید اورد .

دوران 42 ساله پس از انقلاب مصادف شد با تحولاتی بزرگ در جهان که هم کارکردهای دولت و هم جایگاه نفت را در اقتصاد جهانی دگرگون کرد , انقلاب سایبری از اوایل هزاره سوم میلادی یکی از مهمترین ابزارهای انحصاری حاکمیت دولت را از چنگش خارج کرد و از اینطریق بر فرهنگ جامعه تاثیرات عمیق بر جای نهاد , تحولات دنیای انرژی ، بویژه استخراج نفت و گاز شیل در امریکا ، اهمیت پیشین نفت و گاز ایران ، و خاورمیانه ، را به شدت کاهش داد و دولت رانتیه معتاد به درامدهای نفتی را با بحران‌های فزاینده مواجه کرد .

ایا الیت سیاسی حاکم بر ایران می‌تواند خود را با تحولات زمانه منطبق کند و روش هایی نو ، بجز انچه به دوران سپری شده تعلق دارد ، برای تعامل با جامعه بیابد یا همچنان مصر است با روش‌های گذشته و با اهرم دولت جامعه را به سمت تحقق ارمان‌های خود مهندسی کند ؟ ایا این الیت سیاسی توانمندی ان را دارد که ابزارها و راهکارهایی جدید برای پیشگیری از فرایند رو به تعمیق بیگانگی دولت - ملت بیابد ؟ اینده جامعه ایران به این پرسش‌ها بستگی دارد , کد خبر 5258698 محمد اسیابانی عضویت در کانال تلگرام خبربان منبع : مهر کلیدواژه : عبدالله شهبازی انقلاب اسلامی ایران تاریخ معاصر تازه‌های نشر ترجمه تجدید چاپ کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی کتاب و کتابخوانی مسابقه کتابخوانی انتشارات سروش انتشارات معین پیام تسلیت موسسه خانه کتاب و ادبیات ایران طالبان فلسفه نقد کتاب مهندسی اجتماعی جامعه ایران اهرم دولت لیت سیاسی بشکه ای درخواست حذف خبر : « خبربان » یک خبرخوان هوشمند و خودکار است و این خبر را به طور اتوماتیک از وبسایت www,mehrnews.

com دریافت کرده است ، لذا منبع این خبر ، وبسایت « مهر » بوده و سایت « خبربان » مسئولیتی در قبال محتوای ان ندارد , چنانچه درخواست حذف این خبر را دارید ، کد 32543252 را به همراه موضوع به شماره 100010022100 پیامک فرمایید , لطفا در صورتی که در مورد این خبر ، نظر یا سئوالی دارید ، با منبع خبر ( اینجا ) ارتباط برقرار نمایید .

با استناد به ماده 74 قانون تجارت الکترونیک مصوب 1382/10/17 مجلس شورای اسلامی و با عنایت به اینکه سایت « خبربان » مصداق بستر مبادلات الکترونیکی متنی ، صوتی و تصویر است ، مسئولیت نقض حقوق تصریح شده مولفان در قانون فوق از قبیل تکثیر ، اجرا و توزیع و یا هر گونه محتوی خلاف قوانین کشور ایران بر عهده منبع خبر و کاربران است , کاوه فرزانه بر اثر کرونا درگذشت قیمت 25 کالا 2 تا 5 برابر شد کار اخلاقی یحیی ؛ تبریک به سیدحسین ( عکس ) ثبت نام 10 هزار بازنشسته تامین اجتماعی برای دریافت وام رکب عجیب دختر 8 ساله به پدرش / پلیس مشهد تعجب زده شد خبر بعدی : رایزنی مقام‌های ارشد ترکیه و امریکا در خصوص اخرین تحولات سوریه و افغانستان مقام‌های ارشد دولت ترکیه و امریکا در خصوص اخرین تحولات منطقه از جمله اوضاع در افغانستان ، سوریه و مدیترانه گفت وگو کردند , به گزارش مشرق ، مقام‌های ارشد ترکیه و امریکا تلفنی در خصوص اخرین تحولات منطقه رایزنی کردند .

به گزارش خبرگزاری « اناتولی » در بیانیه دفتر ریاست جمهوری جمهوری ترکیه امده است که مقامات ارشد ترکیه و امریکا روز جمعه تلفنی در مورد روابط دو جانبه و موضوعات مختلف منطقه ای رایزنی کردند , در این بیانیه امده است : « درجریان تماس تلفنی " ابراهیم کالین " سخنگوی ریاست جمهوری ترکیه و " جیک سالیوان " مشاور امنیت ملی امریکا اخرین تحولات افغانستان ، سوریه ، شرق مدیترانه و قبرس مورد بحث قرار گرفت ,» در این ادامه بیانیه امده است ، دو طرف توافق کردند که پس از نشست " مثبت " ماه گذشته بین « رجب طیب اردوغان » رییس جمهور ترکیه و « جو بایدن »، رییس جمهور امریکا در حاشیه نشست ناتو در ماه گذشته ، طرفین به همکاری سازنده و راهبردی بین دو کشور ادامه دهند .

دفتر ریاست جمهوری ترکیه اعلام کرد ، انکارا مصمم است که به تلاش‌های خود با همکاری با جامعه بین‌المللی برای اطمینان از صلح و ثبات در مسائل منطقه ای و جهانی ادامه دهد , درخصوص تحولات افغانستان ، « مولود چاوش اوغلو » وزیر امور خارجه ترکیه پنجشنبه با « اشرف غنی » رییس جمهور افغانستان دیدار کرد , چاوش اوغلو طی این دیدار که در تاشکند ، پایتخت ازبکستان انجام شد ، از تلاش‌ها برای ایجاد صلح پایدار در افغانستان و اتمام جنگ چند ده ساله در این کشور حمایت کرد .

وی درباره گفت وگوهای خود با غنی گفت : « ما درباره تلاش‌ها برای ایجاد صلح پایدار در افغانستان صحبت کردیم , حمایت ما از کشور دوست و برادر افغانستان ادامه می‌یابد », بر اساس این گزارش ، وزیر خارجه ترکیه همچنین با « محمد حنیف اتمر » همتای افغانستانی خود دیدار و رایزنی کرد .

دولت ترکیه پیشنهاد داده که بعد از خروج نظامیان امریکایی و ناتو از افغانستان ، مدیریت و حفاظت از فرودگاه بین‌المللی کابل را به شرط حمایت‌های مالی ، سیاسی و لجستیک متحدانش مخصوصا واشنگتن ، برعهده بگیرد , منبع : فارس.
ایران پروس پطر کبیر اروپای غربی kallipolis عثمانی امریکا مصر کشور ایران افغانستان سوریه مدیترانه شرق مدیترانه تاشکند پایتخت ازبکستان خبرگزاری مهر دولت تام روسیه ایران حکومت میجی امپراتور ژاپن حکومت رضا شاه شوروی دولت قاهر دولت رانتیه rentier state ترکیه پاکستان دانشگاه شیکاگو ایرانی بریتانیا نظام جمهوری اسلامی خاورمیانه کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی کتاب و کتابخوانی مسابقه کتابخوانی انتشارات سروش انتشارات معین موسسه خانه کتاب و ادبیات ایران طالبان پلیس مشهد امریکا سوریه افغانستان دولت ترکیه مشرق خبرگزاری اناتولی دفتر ریاست جمهوری جمهوری ترکیه قبرس ناتو دفتر ریاست جمهوری ترکیه انکارا امریکایی فرودگاه بین المللی کابل واشنگتن عبدالله شهبازی فردریک کبیر ولتر جان استوارت میل جوزف ویدمیر کارل مارکس مارکس پطر کاترین فتحعلی شاه هوادارانی سلطان محمود دوم محمدعلی پاشا محمدعلی شاه رضا شاه محمدرضا شاه پهلوی ماروین زونیس احمدی نژاد کاوه فرزانه یحیی سیدحسین ابراهیم کالین جیک سالیوان رجب طیب اردوغان جو بایدن مولود چاوش اوغلو اشرف غنی چاوش اوغلو وگوهای محمد حنیف اتمر سخنگوی ریاست جمهوری ترکیه مشاور امنیت ملی امریکا رییس جمهور ترکیه رییس جمهور امریکا وزیر امور خارجه ترکیه رییس جمهور افغانستان وزیر خارجه ترکیه همتای افغانستانی انقلاب اسلامی ایران انقلاب انقلاب مشروطه جنگ جهانی اول انقلاب ایران