7 چهره ای که از دست شان دادیم

۱۴۰۰/۰۴/۳۰ ۰۹:۴۰:۰۳


روزنامه هفت صبح : این 7 چهره ، بزرگانی هستند که در فاصله سال‌های 56 تا 60 شهید شده‌اند و هفت چهره تاثیرگذار ، تحصیلکرده و ممتاز با مجموعه ای از صفات و خصلت‌های استثنایی , هفت نفری که معماران انقلاب بودند اما نتوانستند در معماری جامعه پس از ان حضور فعالی داشته باشند , اگر این هفت تن زنده بودند شاید برخی جریان‌های پنهان در همه جناح‌های سیاسی نمی‌توانستند این گونه عرض اندام کنند .

این هفت نفر نشانه‌های فرهیختگی و شجاعت در سطح اول انقلاب ایران بودند , رهبر انقلاب ایت الله خامنه‌ای و ایت الله هاشمی رفسنجانی تنها بازماندگان نسل رهبران انقلاب ایران هستند , امام موسی صدر یکی از جذاب‌ترین چهره‌های انقلابی شیعه در دهه 40 و 50 شمسی ، مرد بلندبالا و خوش چهره ای که لبنان را به کانونی برای تجمع نیروهای انقلابی و تحصیلکرده بدل کرد .

دایی صادق طباطبایی و خواهرش که همسر سیداحمد خمینی شد ، مصطفی چمران ، یکی از یاران نزدیک او بود , نماینده رییس پارلمان کشور لبنان در سخنرانی خود در تهران ، به ذکر یک خاطره ای در مورد امام موسی صدر بسنده کرد که همین خاطره تصویر مناسبی از میزان تاثیرگذاری و اهمیت این شخصیت را به خوبی نشان می‌دهد , خلیل حمدان که پژوهش‌ها و کتاب‌های متعددی در مورد امام موسی صدر نیز نوشته است ، در یکی از سخنرانی‌های خود گفته بود : « سندی هست از امام خمینی (ره) که ایشان در این سند گفته‌اند بعد از اخراج از عراق اگر امام موسی صدر در لبنان بود ، من به لبنان می‌رفتم و نه به فرانسه .

,,».

در متون تاریخی نیز در مورد نقش امام موسی صدر نوشته شده : « در پی دستگیری امام خمینی و در اوایل تابستان 1342، امام صدر راهی اروپا و مصر شد ، تا از طریق واتیکان و الازهر ، شاه را برای ازادسازی امام تحت فشار قرار دهد , با ازادشدن امام در پایان این سفر ، ایت الله خویی تصریح کرد که این ازادی ، بیش از هر چیز مرهون سفر اقای صدر بوده است , امام موسی صدر در بهار سال 1344 گروهی از جوانان مومن شیعه را به مصر اعزام کرد تا در دوره ای شش ماهه ، فنون نظامی را فرا گیرند .

با بازگشت این جوانان که اولین کادرهای مقاومت لبنان بودند ، عملیات ایذایی مشترک رزمندگان فلسطینی - لبنانی در شمال فلسطین اشغالی اغاز شد , او در تابستان 1345 و پس از اجتماعات عظیم و چندروزه شیعیان لبنان در بیعت با ایشان ، رسما از حکومت وقت درخواست کرد تا همانند دیگر طوایف ان کشور ، مجلسی برای سازماندهی شیعه و پیگیری مسائل ان تاسیس شود , مجلس اعلای اسلامی شیعیان که اولین بخش از برنامه درازمدت امام صدر بود ، در اول خرداد 1348 تاسیس ، و خود او با اجماع ارا به ریاست ان انتخاب شد .

» در بخش دیگری از زندگی نامه او امده : « امام موسی صدر در دیدارهای مکرر سال 1357 خود با رهبران سوریه ، عربستان سعودی و برخی دیگر از کشورهای جهان عرب ، اهمیت انقلاب اسلامی ایران ، پیروزی قریب الوقوع ان و ضرورت هم پیمانی انان با این انقلاب را به انها گوشزد کرد , او در شهریور 1357 و یک هفته پیش از ربوده شدن خود ، با انتشار مقاله « ندای پیامبران » در روزنامه لوموند ، امام خمینی را به عنوان تنها رهبر انقلاب اسلامی ایران معرفی کرد , امام موسی صدر در 3 شهریور سال 1357 و در اخرین مرحله از سفر دوره ای خود به کشورهای عربی ، بنا بر دعوت رسمی معمر قذافی وارد لیبی شد و در روز 9 شهریور ربوده شد .

در این میان برخی قرائن حکایت از ان دارند که امام موسی صدر همچنان در قید حیات است , اما این اخبار هر روز از سندیت کمتری برخوردار می‌شوند , خبری که در 13 اردیبهشت 1380 توسط سایت « جبهه نجات ملی لیبی » روی اینترنت منتشر شد ، مدعی ان است که امام موسی صدر در اواخر سال 1376 توسط برخی زندانیان زندان ابومسلم شهر طرابلس مشاهده شده است .

اما شایعاتی هم وجود دارد که در همان سال 78 میلادی در دیدار با قذافی مجادله ای کلامی بین این دو شکل می‌گیرد که در نهایت به دستور قتل شهید بزرگوار ختم می‌شود , دکتر سید محمدحسین بهشتی چهره ای روشنفکر و معتقد به گفت و گو و تعامل , او هم مانند شهید موسی صدر تعاملات متفاوتی با جهان غرب داشت و اهل مناظره و مکالمه با مخالفان و دگراندیشان بود .

ارتباط او با شهید موسی صدر خود از بخش‌های دل انگیز تاریخ انقلاب است , او حتی در مناظره‌های تلویزیونی با حضور نمایندگانی از تفکرات مختلف شرکت می‌کرد و از این جهت برای بسیاری از جوانان و حتی سیاستمداران جالب توجه بود , پسر شهید بهشتی در مورد این موضوع گفته است : « دایره ارتباطات مرحوم بهشتی بسیار گسترده و تعجب اور است .

من بعد از شهادت ایشان تاکنون با افرادی در کشورهای مختلف مواجه شده‌ام که برخوردی به یادماندنی با ایشان داشته‌اند , از لبنان گرفته تا اردن ، سوریه ، عراق ، ترکیه ، المان ، افغانستان ، پاکستان ، هند ، مالزی و برخی کشورهای دیگر اروپایی و امریکا و در همان دیدار اول ، تاثیر مثبت بر ان افراد داشته است ,» او در اذرماه 1357 به فرمان امام خمینی شورای انقلاب را تشکیل داد و پس از پیروزی انقلاب اسلامی همواره به عنوان ایدئولوگ و لیدر در صحنه‌های سیاسی ، اجتماعی به فعالیت می‌پرداخت .

حزب جمهوری اسلامی را با هدف تربیت و شناسایی نخبگان سیاسی فرهنگی پایه‌گذاری کرد , در تدوین قانون اساسی به عنوان نایب رییس مجلس خبرگان نیز ایفای نقش کرد , پس از استعفای دولت موقت در سال 1358، مدتی هم به عنوان وزیر دادگستری و سپس ، از سوی امام به ریاست دیوان عالی کشور منصوب شد .

بهشتی به رغم حضوری بلندمدت در اروپا و تسلطش بر زبان‌های خارجی ، دیدگاه رادیکال در حوزه مسائل انقلاب و همین طور نسبت به امریکا داشت , مناقشات او با دولت موقت از یکسو و تندروهایی مثل محمد منتظری و مجادلات کلامی‌اش با ایت الله مصباح یزدی از سوی دیگر از خاطرات سال‌های ابتدایی انقلاب است , او در 7 تیر سال 1360 در زمان سخنرانی در تالار حزب جمهوری اسلامی بر اثر انفجار ساختمان حزب توسط منافقین به همراه کاروان 72 نفره خود به شهادت رسید .

دکتر مرتضی مطهری شهید ایت الله مطهری در 13 بهمن 1298 هجری شمسی در فریمان واقع در 75 کیلومتر شهر مقدس مشهد در یک خانواده اصیل روحانی چشم به جهان گشود , او پس از طی دوران طفولیت به مکتبخانه رفته و به فراگیری دروس ابتدایی پرداخت , او در سن دوازده سالگی به حوزه علمیه مشهد عزیمت کرد و به تحصیل مقدمات علوم اسلامی مشغول شد .

او سپس در سال 1316 برای تکمیل تحصیلات خود عازم حوزه علمیه قم شد , مطهری در سال 1331 با عالیه روحانی ، دختر یکی از روحانیون مشهد ازدواج کرد , حاصل این پیوند چهار دختر و سه پسر است .

علی مطهری و محمد مطهری دو تن از فرزندان او هستند , « مولف شهید » یکی از لقب هایی است که شهید مطهری به ان شهرت داشت و نقش بسزایی در تربیت دینی جامعه به عهده داشت , گفتمان او تفاوت گسترده ای با شهید بهشتی داشت .

تالیف کتاب در موضوعات مورد نیاز جامعه و ایراد سخنرانی رد دانشگاه‌ها ، اسلامی کردن محتوای نهضت اسلامی پزشکان ، مسجد هدایت ، مسجد جامع نارمک و غیره بخشی از فعالیت‌های او بود , به طور کلی استاد شهید به یک نهضت اسلامی معتقد بود نه به هر نهضتی , او برای دستیابی به این هدف برای اسلامی کردن محتوای نهضت ، تلاش‌های ایدئولوژیک بسیاری انجام داد و با کج روی‌ها و انحرافات مبارزه سرسختانه کرد .

در سال 1346 به کمک چند تن از دوستان اقدام به تاسیس حسینیه ارشاد کرد ,, شهید مطهری در زمان بازگشت امام خمینی به ایران ، مسئولیت کمیته استقبال از امام را شخصا به عهده گرفت و تا پیروزی انقلاب اسلامی و پس از ان همواره در کنار امام خمینی مشاور مورد اعتماد برای ایشان بود .

مطهری از مهم‌ترین چهره‌های انقلاب ایران بود و قرائتش از تشیع بیشترین قرابت را با اندیشه‌های امام خمینی داشت , او در اردیبهشت ماه سال 1358 در حالی که از یکی از جلسات فکری سیاسی بیرون امده بود با شلیک گلوله گروه فرقان به شهادت رسید , دکتر علی شریعتی علی شریعتی جزو نظریه پردازان انقلاب اسلامی است که از او به عنوان یک نویسنده و پژوهشگر دینی تاثیرگذار یاد می‌شود .

کسی که دوم اذر 1312 در روستای کاهک ، سبزوار به دنیا امد و به طرز مشکوکی در سن چهل و چهار سالگی یعنی 29 خرداد 1356 در انگلستان درگذشت , او وصیت کرده بود که در حسینیه ارشاد دفن شود ، اما هم اکنون در قبرستانی کنار حرم زینب کبری ، در شهر دمشق دفن شده است , شریعتی علاوه بر شهرت زیادش که در انقلاب اسلامی بی تاثیر هم نبوده به دلیل کارنامه فعالیت هایش برای احیای مذهب و سنت در جامعه و بیدارگری درباره سلطنت وقت نیز شهرت داشت .

این پژوهشگر دینی پس از قبول شدن در بورس تحصیلی ، برای مدتی دست از فعالیت‌های سیاسی کشید و برای ادامه تحصیلات عالیه به فرانسه رفت , اندکی بعد از رسیدن به پاریس به گروه فعالان ایرانی نظیر ابراهیم یزدی ، ابوالحسن بنی صدر ، صادق قطب زاده و مصطفی چمران پیوست و در سال 1341 سازمان نهضت ازادی ایران ( بخش خارج از کشور ) بنیان گذاشته شد , دکتر شریعتی نگاه نو و خاصی به دین اسلام و به ویژه مذهب تشیع داشت و براساس این نگاه ارایی مطرح کرد که موافقان و مخالفان فراوان داشته و بحث‌های فراوانی در نقد این ارا صورت گرفته است .

جریان‌های نزدیک به ایت الله مصباح نگاه او را حامل تحریف‌های مختلف نسبت به بنیان‌های شیعه دانسته‌اند , از ان سو نگاه‌های لیبرالی و پوپری به تشیع هم شریعتی را به دارا بودن دیدگاه‌های چپگرانه متهم کرده‌اند , این اتهام به خصوص از سوی هواداران سروش به شریعتی وارد شده است .

دکتر محمدجواد باهنر محمدجواد باهنر به عنوان دومین نخست وزیر ایران پس از انقلاب 1357 شناخته می‌شود و قبل از اینکه به سمت نخست وزیری برسد نیز به عنوان سومین وزیر اموزش و پرورش ایران مشغول به کار بود , او متولد 8 شهریور 1312 در شهر کرمان است , تا قبل از انقلاب به کار تحصیل و تدریس پرداخت به طوری که دارای فوق لیسانس علوم تربیتی و دکترای الهیات از دانشگاه تهران بود و پس از فارغ التحصیلی ، به حرفه معلمی روی اورد و در دوران پهلوی به تدوین کتب درسی دینی و قران پرداخت .

به همین دلیل باهنر را می‌توان از نخستین تدوینگران و مولفان کتب مذهبی مدارس ایران قبل و بعد از انقلاب اسلامی دانست , دومین نخست وزیر ایران بعد از انقلاب و هفتاد و هفتمین نخست وزیر تاریخ ایران ، پس از انقلاب ، به عنوان نماینده کرمان در مجلس خبرگان قانون اساسی و نماینده تهران در دوره اول مجلس شورای اسلامی انتخاب شد , با هنر به دنبال برکناری بنی صدر از مقام ریاست جمهوری و انتخاب محمدعلی رجایی به عنوان ریاست جمهوری بنا به پیشنهاد محمدعلی رجایی در سال 1360 به عنوان نخست وزیر به مجلس معرفی شد و مجلس نیز به او و وزرایش رای اعتماد داد .

باهنر به همراه محمدعلی رجایی در انفجار 8 شهریور 1360 توسط اعضای سازمان مجاهدین خلق ترور و شهید شد , محمدعلی رجایی محمدعلی رجایی ، دومین رییس جمهور ایران است که کوتاه‌ترین دوران ریاست جمهوری در ایران را نیز داشته است , او به مدت تنها 28 روز بر مسند ریاست دولت قرار داشت .

رجایی متولد خرداد سال 1312 در قزوین است که در 8 شهریور 1360 در یک بمب‌گذاری ترور و به درجه رفیع شهادت رسید , او دارای لیسانس ریاضیات از دانشسرای عالی بوده و پیش از انتخاب به عنوان رییس جمهور ، به حرفه معلمی و سپس وزارت اموزش و پرورش اشتغال داشته است , رجایی در 17 سالگی به اموزشگاه گروهبانی نیروی هوایی رفت و در حین تحصیل با احزاب و گروه‌های سیاسی مخالف شاه ( همچون فداییان اسلام ) اشنا شد و در جلسات سید محمود طالقانی شرکت می‌کرد .

او در این دوران از طرفداران طالقانی بود و در ضمن حضور در ارتش ، مخفیانه با فداییان اسلام فعالیت می‌کرد , رجایی با عضویت در نهضت ازادی ایرانی به فعالیت‌های سیاسی به خدمات فرهنگی از جمله تدریس در مدارس کمال و رفاه ، همکاری با بنیاد رفاه و تعاون اسلامی با همکاری ایت الله دکتر بهشتی و دکتر باهنر و ایت الله هاشمی رفسنجانی نیز مشغول بود , در سال 1353 حکومت شاه او را دستگیر کرد و به مدت چهارسال در زندان به سربرد و به همین جهت رجایی به عنوان باسابقه‌ترین زندانی سیاسی زمان خود شناخته می‌شود .

او درضمن سخنرانی در یکی از نشست‌های حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل متحد به نمایندگی از جمهوری اسلامی ، با نشان دادن جاهای شکنجه روی پاهایش ( از زندان‌های زمان شاه ) توجه بسیاری را به خود جلب کرد , بالاخره در سال 1357 با اوج‌گیری انقلاب همراه دیگر زندانیان سیاسی ازاد و بلافاصله وارد مبارزات سیاسی و فرهنگی شد , پس از روی کار امدن جمهوری اسلامی ، او سمت‌های مختلفی را به عهده گرفت .

پس از انقلاب به همراه مهندس عزت الله سحابی و 11 نفر دیگر از اعضای نهضت ازادی ایران به دلیل تفاوت دیدگاه هایشان با مهندس بازرگان و اعتقاد به برتر دانستن عدالت اجتماعی بر ازادی و دموکراسی ، از نهضت ازادی استعفا دادند , سال 1357 به وزارت اموزش و پرورش رسید ، سال 1358 به نمایندگی مجلس و در همان سال در کابینه ابوالحسن بنی صدر ، به عنوان نخست وزیر منصوب شد , او در دوره ای ضمن نخست وزیری ، وزارت امور خارجه را نیز به عهده داشت .

دکتر مصطفی چمران دکتر مصطفی چمران به عنوان فعال سیاسی - نظامی ایرانی و بنیانگذار ستاد جنگ‌های نامنظم در جنگ ایران و عراق شناخته می‌شود , این فعال سیاسی - نظامی سال 1311 در تهران به دنیا امد , او در تمام دوران تحصیل شاگرد اول بود و با دریافت بورس تحصیلی پس از اخذ مدرک مهندسی از دانشگاه تهران به دانشگاه تگزاس ای‌اند ام امریکا رفت و با وجود عدم تسلط به زبان انگلیسی در سال نخست ، در این رشته به عنوان دانشجوی ممتاز ، درجه کارشناسی ارشد را کسب کرد .

بعد از ان برای اخذ درجه دکتری در رشته پلاسما فیزیک به دانشگاه برکلی ایالت کالیفرنیا رفت و پیش از انقلاب 57 انجمن اسلامی دانشجویان امریکا را پایه ریزی کرد , سپس به لبنان رفته و در ان جا به همراه امام موسی صدر سازمان امل را تشکیل داد , چمران از نخستین اعضای انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه تهران بود .

در مبارزات سیاسی دوران مصدق ، از مجلس چهاردهم تا ملی شدن صنعت نفت شرکت فعال داشت , وی در روز 16 اذر 1332 در حمله گارد به دانشکده فنی دانشگاه تهران جزو معترضان به حضور نیکسون بود , چمران از مسئولان نهضت مقاومت ملی و عضو جهبه می‌در دانشگاه تهران به شمار می‌امد .

او به همراه تنی چند از هم فکرانش نهضت ازادی ایران در خارج از کشور را تاسیس کرد , با انقلاب در ایران پس از 21 سال به ایران برگشت و پس از اموزش نیروهای سپاه ، از سوی مهندس بازرگان به معاونت نخست وزیری دولت موقت در امور انقلاب منصوب شد , بعد از موفقیت در پاوه ، امام خمینی مسئولیت وزارت دفاع را به او سپرد .

از دیگر مسئولت هایش می‌توان به نمایندگی تهران در اولین دوره مجلس شورای اسلامی و نماینده امام در شورای عالی دفاع اشاره کرد , با شروع جنگ به اهواز رفت و ستاد جنگ‌های نامنظم را بنیان‌گذاری کرد , از دیگر کارها مهم او ایجاد هماهنگی بین نیروهای ارتش ، سپاه و نیروهای داوطلب مردمی بود که در منطقه حضور داشتند .

دکتر مصطفی چمران در سی و یکم خرداد ماه 1360 در مسیر دهلاویه - سوسنگرد بر اثر اصابت ترکش خمپاره به پشت سرش به شهادت رسید ,.