ایا امار رسمی ایران درباره کرونا نادرست است ؟

۱۴۰۰/۰۸/۱۹ ۲۲:۳۰:۵۸


پاسخ قطعی این سوال معلوم نیست , در واقع بستگی به تعریف ما از « امار موجود » و « واقعیت » دارد , در حال حاضر سندی مبنی بر دستکاری امار وجود ندارد .

مدرک قطعی که ثابت کند وزارت بهداشت ایران ، اطلاعات و اعداد و ارقامی متفاوت از انچه در اختیار دارد را منتشر می‌کند , مراجع معتبر بین‌المللی نیز بعضا گفته‌اند که دلیل یا سندی محکم مبنی بر اعلام امار غیر واقعی از سوی ایران وجود ندارد , اما در عین حال شواهد و قرائن قابل توجهی هست که نشان می‌دهد در واقعیت ، میزان ابتلا به ویروس کرونای جدید و بیماری covid-19 و حتی امار مرگ و میر بر اثر ان بیش از اعداد و رقم هایی است که به عنوان « امار » از سوی وزارت بهداشت ایران اعلام و از سوی رسانه‌ها و مراجع رسمی بین‌المللی منتشر می‌شود .

فکت نامه پیش تر در مقاله ای با عنوان « چرا افکار عمومی به گزارش‌های رسمی ایران درباره کرونا بی اعتماد است ؟ » به دلایل بی اعتمادی عمومی به مراجع رسمی در ایران پرداخته بود , اما سوال اینجا است که چقدر امار رسمی اعلام شده قابل اعتماد است ؟ تدروس ادهانون ، دبیر کل سازمان جهانی بهداشت ، روز یکشنبه 11 اسفند 1398 در پاسخ به سوالی درباره تردیدها نسبت به صحت امار ایران گفت : « سازمان جهانی بهداشت سازوکار خود را برای بررسی صحت اطلاعات دارد و تا الان مشکلی با گزارش‌های ایران نداشته است ,» در گزارش‌های روزانه سازمان جهانی بهداشت امارهای ایران عینا مشابه امارهایی است که رسانه‌های رسمی در ایران به طور روزانه منتشر می‌کنند .

به عنوان مثال در گزارش شماره 43 این سازمان که وضعیت جهان را در روز سوم مارس 2020 (13 اسفند ) تشریح کرده ، امار ابتلای تایید شده 1501 مورد و تعداد جان باختگان 66 نفر اعلام شده است , این امار عینا برابر امار رسمی ایران ، در روز 12 اسفند است , سندی وجود ندارد که نشان دهد امار دیگری به جز این امار ، در دست مقام‌های ایران است و به دلایلی امار واقعی را پنهان می‌کنند و چیز دیگری را به عنوان امار واقعی مقابل مخاطب - چه مردم عادی و رسانه‌ها و چه سازمان‌های بین‌المللی - می‌گذارند .

اما این به ان معنی نیست که امار رسمی در قیاس با واقعیت دقیق و کامل باشد , شواهد و قرائنی وجود دارد که نشان می‌دهد به احتمال زیاد ، تعداد افراد مبتلا به ویروس کرونا covid-19 بیش از امار رسمی است , یعنی واقعیت متفاوت و بزرگ تر از امار رسمی یا به عبارتی « امار موجود » است .

واقعیت یا امار رسمی بر اساس گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی ، ایرنا به نقل از وزارت بهداشت تا ساعت 2 بعد از ظهر روز چهارشنبه 14 اسفند 1398، تعداد افراد مبتلا به ویروس کرونا covid-19 به 2992 نفر رسیده که از این میان ، 92 تن جان باخته و 552 نفر بهبود یافته‌اند , 2922 نه تعداد کل افراد مبتلا بلکه تعداد موارد شناسایی و تایید شده است , یعنی کسانی که ازمایش‌های تخصصی ، ابتلا به کرونا را در انها به طور قطعی تایید کرده است .

با توجه به محدودیت‌های ازمایشگاهی در روزهای گذشته امار واقعی به طور قطع این است , به عنوان مثال می‌توان به گفته‌های علیرضا رییسی ، معاون بهداشت وزارت بهداشت اشاره کرد , او روز 13 اسفند 1398 اعلام کرد : « از ابتدا تاکنون بیش از 8 هزار و 532 نفر به علت ابتلا به این ویروس بستری شدند که برای 5 هزار و 737 نفر تست انجام شده و دو هزار و 336 نفر به طور قطعی به ویروس کرونا مبتلا شده‌اند .

» طبق این گفته ، فقط روی 67 درصد افرادی که به دلیل ظن ابتلا به این ویروس در بیمارستان بستری شده‌اند ، ازمایش انجام شده است , یعنی نه فقط موارد مشکوک سرپایی با علائم عمومی ابتلا به ویروس مانند تب ، سرفه ، بلکه یک سوم کسانی که به خاطر وضعیتشان در بیمارستان بستری شده‌اند ازمایش نشده‌اند , این در حالی است که گزارش‌های میدانی زیادی ( از جمله این گزارش که روز 10 اسفند در خبرگزاری ایرنا منتشر شده ) وجود دارد که نشان از مراجعه افراد با علائم مشکوک برای انجام ازمایش دارند که از همه انها ازمایش گرفته نمی‌شود .

مسعود پزشکیان ، نایب رییس مجلس و وزیر پیشین بهداشت ایران نیز روز 13 اسفند در گفت وگویی مدعی شد امار واقعی ابتلا به کرونا خیلی بیشتر از امارهای رسمی است , « عدد و رقم‌ها واقعی نیست ، چون یک تعداد از این بیماران اصلا علامت ندارند که ما تست کنیم , 95 نفر را پیدا می‌کنیم و دو نفر می‌میرند ، بعد هم می‌گوییم از 100 نفر اینقدر نفر ادم مرده در حالی که از 100 نفر نیست ؛ شاید از ده هزار نفر دو درصدش مرده باشد .

وزارت بهداشت راست می‌گوید که امارش اینقدر است ، اما این امار تمام انهایی نیستند که گرفتارند ؛ چون امار انها را نمی‌تواند داشته باشد و تست شان را نگرفته , ما خیلی‌ها را نشناختیم و تست نکردیم اما مریض هم هستند ,» پیش از این سایت بی بی سی فارسی هم در گزارشی که روز 8 اسفند منتشر شده به بازخوانی گزارش رسانه‌های امریکایی درباره شیوع کرونا در ایران پرداخت .

عدم تناسب میان امار ابتلا با نرخ مرگ و میر موضوع اغلب این گزارش‌ها بود , پدیده ای که از نگاه کارشناسان دلایل مختلفی می‌توانست داشته باشد ، از جمله این دلیل که احتمالا ایران « در شناسایی و جمع اوری امار مبتلایان عقب تر از امار مرگ و میر است ,» یکی از این کارشناسان به شبکه ان بی سی گفته بود : « مشخص نیست که ایا ایران ظرفیت و توان شناسایی دقیق همه مبتلایان را دارد یا نه .

چنین کاری نیازمند مراجعه مستقیم به افراد در شهرها و روستاها است تا برای جمع اوری امار تنها به گزارش بیمارستان‌های بزرگ که بیماران مشکوک را پذیرش می‌کنند متکی نبود ,» یکی دیگر از شواهدی که نشان می‌دهد امار رسمی در ایران کامل نیست ، تغییراتی است که در نرخ مرگ و میر یا بهبودی ثبت شده است , این تغییرات نشان می‌دهد همزمان با افزایش موارد ابتلای قطعی ( شناسایی شده ) نرخ مرگ و میر کاهش پیدا می‌کند .

مقایسه امارهای روزانه نشان می‌دهد ، در دو هفته نخست پس از اعلام و تایید رسمی کرونا در ایران ، نرخ مرگ و میر کرونا در ایران به مرور پایین امده است , در روزهای نخست ، این نرخ چند برابر متوسط جهانی بود ، اما در اخرین امار ارائه شده در روز 14 اسفند ، چند دهم درصد کمتر از متوسط دنیا است , در محاسبات زیر از اطلاعات گزارش‌های روزانه سازمان جهانی بهداشت ( گزارش شماره‌های 32 تا 43) و برای روزهای 13 و 14 اسفند از امار رسمی وزارت بهداشت ایران استفاده شده است .

چنانکه پیدا است نرخ مرگ و میر کرونا از 40 درصد در روز نخست به 3,1 درصد در روز 14 اسفند رسیده است ، در حالی که بر اساس امار نقشه زنده کرونا در جهان در نخستین دقایق بامداد 15 اسفند 1398 از مجموع 95 هزار و 113 ابتلای قطعی 3 هزار و 254 مورد مرگ ثبت شده , یعنی نرخ مرگ و میر کرونا در کل جهان 3/4 درصد بوده که حدود 3 دهم درصد بیشتر از امار ایران است .

به طور متوسط روزانه تعداد موارد ابتلای قطعی 66 درصد افزایش یافته است و امار مرگ و میر هر روز 34 درصد بیشتر شده است , با این همه وضعیت در همه روزها یکسان نبوده ، در بعضی از روزها (8 اسفند ) امار ابتلا تا 74 درصد زیاد شده و در برخی روزهای دیگر (4 اسفند ) نرخ مرگ و میر 60 درصد افزایش یافته است , چنین نوسان شدیدی در هیچکدام از کشورهای دیگر دیده نمی‌شود .

اغلب نرخ مرگ و میر ثابت و نزدیک به میانگین جهانی است و منحنی رشد شیوع ویروس و مرگ و میر ناشی از ان ، به نسبت ایران منظم است , اما چرا در ایران نوسان بالا است ؟ اگر فرض دستکاری امار را کنار بگذاریم ، به نظر می‌رسد عدم شناسایی موارد ابتلا به کرونا ، به خصوص در مورد کسانی که تازه علائم ابتلا در انها خفیف است یا تازه پدیدار شده ، عامل وضعیت غیرعادی در ایران است , به اذعان مقام‌های ایرانی امکان انجام ازمایش حتی برای همه بیماران بستری هم وجود نداشته است ، بنابراین می‌توان با اطمینان گفت تعداد افراد مبتلا بیشتر از افرادی است که ابتلای قطعی انها از راه ازمایش تایید شده است .

اختلاف میان واقعیت و امار موجود پدیده ای منحصر به ایران نیست ، اما میزان اختلاف میان واقعیت و امار موجود ، در اعتبارسنجی امار موجود تعیین کننده است , در حال حاضر هیچ تخمین و براورد رسمی از واقعیت وجود ندارد ، اما ان طور که به نظر می‌رسد فاصله میان واقعیت و امار موجود در ایران زیاد است , کارشناسان وزارت بهداشت ، یا حتی کارشناسان امنیت عمومی و مدیریت بحران می‌توانند با توجه به فکت‌های موجود ، براوردی علمی از وضعیت ارائه کنند و شدت و گسترش شیوع کرونا در ایران را از طریق مدل‌سازی بر اساس فرضیات ، تخمین بزنند .

اما این کار تا الان در ایران انجام نشده است , مقام‌های ایرانی حتی تلاش نکرده‌اند تا با توضیح و تشریح وضعیت و ارائه گزارش شفاف درباره امکانات موجود ، افکار عمومی و رسانه‌ها را قانع کنند که اختلاف نه ناشی از امارسازی یا پنهان کاری بلکه نتیجه فرایند تدریجی و کند شناسایی موارد ابتلا است , جمع بندی در مقام جمع بندی ، می‌توان این مقاله را در این سه سوال و جواب خلاصه کرد که : 1- ایا امار رسمی کرونا در ایران واقعیت را بازگو می‌کنند ؟ خیر .

شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهند دایره شیوع کرونا در ایران گسترده تر از امار رسمی است , امار رسمی فقط تعداد افرادی را که ابتلای انها به ویروس کرونا از طریق ازمایش قطعی شده ، در برمی‌گیرد ,، حال انکه به اذعان مقام‌های ایرانی ، تا کنون فقط دو سوم افرادی که به ظن کرونا در بیمارستان بستری شده‌اند ازمایش داده‌اند .

2- ایا امار رسمی کرونا در ایران دستکاری شده است ؟ هیچ سندی وجود ندارد که نشان دهد امار دستکاری شده است , « امار رسمی » تنها امار موجود و مبنا و مرجع اماری سازمان‌های معتبر بین‌المللی و سازمان جهانی بهداشت است , این سازمان می‌گوید « سازوکار راستی ازمایی » خودش را برای تایید امار کشورها دارند .

با این همه فرضیه پنهان کاری و دستکاری امار در ایران مسبوق به سابقه و همواره یک فرضیه ممکن است , 3- فاصله واقعیت با امار موجود چقدر است ؟ پاسخ قطعی این سوال معلوم نیست , ایران نه از نظر امکانات و نه از نظر مدیریت بحران ، برای رویارویی با کرونا امادگی نداشته است .

مدیریت عمومی بحران بعد از ورود ویروس کرونا به ایران ، ابتلای جمعیتی قابل توجه و مرگ چند نفر اغاز شده است , تا اینجا امار عقب تر از واقعیت شیوع کرونا است و ان طور که از شواهد و قرائن پیدا است ، این فاصله چندان کم هم نیست , اندازه‌گیری و تخمین این فاصله غیرممکن نیست .

روش‌های علمی وجود دارد که کارشناسان وزارت بهداشت و البته کارشناسان امنیت عمومی می‌توانند با استفاده از انها مدل هایی از وضع موجود ترسیم کنند , این مدل‌ها هم ابزاری مفید برای مدیریت بحران است و هم می‌تواند بی اعتمادی به امار رسمی را کم کند ,.