احمدی‌نژاد کار را برای اقتصاد ایران سخت کرد

۱۴۰۰/۰۴/۳۰ ۱۸:۱۴:۴۸

احمدی‌نژاد از نظر خودش درست عمل می‌کرد ولی از نظر یک نظام اقتصادی طولانی مدت اقتصاد ایران را منحرف کرد و این انحراف اقتصادی مربوط به تحریم نیست . این دقیقا نتیجه مدیریت داخلی خود دولت بود .



به گزارش گروه بررسی مطبوعات اقتصاد انلاین " همشهری اقتصاد " گفت و گویی با محمدهاشم پسران اقتصاددان ایرانی که کاندیدای نوبل اقتصاد امسال شده بود انجام داده است : محمدهاشم پسران طی هفته‌های گذشته به یک باره سر زبان‌ها افتاد و شهرت این اقتصاددان سرشناس ایرانی دوچندان شد , دلیل این شهرت انی قرار گرفتن نام یک ایرانی در کنار شانس‌های نوبل اقتصاد سال 2013 بود , موسسه تامسون رویترز در 27 سپتامبر 2013، محمدهاشم پسران را یکی از برندگان احتمالی نوبل اقتصاد در سال 2013 دانست .

هرچند درنهایت نوبل اقتصاد در سال 2013 به این اقتصاددان نرسید ، اما عده بسیاری او را همچنان از شانس‌های اصلی نوبل اقتصاد طی سال‌های اینده می‌دانند , دکتر پسران دارای دکترای اقتصاد از دانشگاه کمبریج و استاد بازنشسته از همین دانشگاه است , دکتر پسران اینک صاحب کرسی عالی اقتصاد جان الیوت در دانشگاه کالیفرنیای جنوبی است .

طی گفتگویی با این اقتصاد دان ایرانی نظرات وی را درباره مسائل مختلف اقتصاد جهان و بخصوص ایران جویا شدیم , - چه شد که اسم شما در کنار جایزه نوبل اقتصاد مطرح شد و به یکباره توجه عمومی را متوجه شما کرد ؟ بیشتر کدام بخش از فعالیت هایتان باعث شد که نام شما کنار نوبل قرار بگیرد ؟ من کارهای زیادی در زمینه مدل‌های اقتصادسنجی کار کرده کردم که قابل استفاده است به خصوص برای تعیین روابط بین کشورها و این که به چه شکل یک شوک اقتصادی از یک کشور به یک کشور دیگر منتقل می‌شود و چه طوری این شوک متقابلا در ان کشوری که شوک از ان شروع شده تاثیر می‌گذارد , مسائلی هم که در زمینه مدلینگ این روابط اقتصادی است که به خصوص در زمینه بانک‌های مرکزی در اروپا ، در امریکا لاتین و خیلی جاهای دیگر مورد استفاده قرار می‌گیرد .

در نتیجه این تحقیقات مورد توجه قرارگرفته به ویژه برای این که واقعا در اقتصاد کاربرد داشته است , - یکی از مباحثی که شما درباره‌اش مطالب زیادی مطرح کرده‌اید بحث دخالت دولت در اقتصاد است , به صورت کلی گویی این امر به عنوان یک اصل همیشگی پذیرفته شده که دولت نباید در اقتصاد دخالت کند اما واقعیت این است که گاهی تحت شرایط خاصی چون تحریم‌های امروز ایران چنین امری اجتناب‌ناپذیر به نظر می‌رسد ؟ بله .

همیشه دخالت دولت امری لزوما منفی نیست , به خصوص بیشتر در زمان هایی که بحران‌های اقتصادی است چنین امری قابل قبول است اما نه دخالت دولت برای ارایه کارها و خدماتی که بخش خصوصی می‌تواند به خوبی از عهده انها بربیاید , - ایا منظور شما همین بحث‌های دخالت‌های دولت در زمینه‌های بحث‌های سیاست‌های اقتصادی است یا زمان‌های خاص است ؟ یا این که به صورت کلی مثلا احساس می‌کنید بعضی از دولت‌ها لازم است یک سری جاها دخالت هایی را داشته باشند ؟ اگر ممکن است در مورد این موضوع توضیح کاملی بدهید من فکر می‌کنم این مورد خوبی باشد برای این که مخاطب در جریان نظر شفاف شما قرار بگیرد ؟ نظام اقتصادی ، نظام خیلی پیچیده ای است که همان طور که می‌دانید تعداد زیادی از افراد ، موسسات دولتی و غیردولتی در ان تحت روابط ویژه ای رقابت می‌کنند ، تجارت می‌کنند .

ارتباطات خیلی پیچیده ای بین اینهاست , دولت نمی‌تواند در واقع به طور کارا تعیین کند که کدام کالا در کجا مورد احتیاج جامعه است و کدام بخش به چه شکل رونق یابد , بخش خصوصی با نظام غیرمتمرکز بهتر می‌تواند از عهده تعیین خواسته‌ها و تامین نیازهای اقتصادی جامعه بربیاید .

دولت باید شرایطی را فراهم کند که بخش خصوصی بتواند به طور موفق و بدون ایراد زیادی فعالیت داشته باشد , باید شرایط طوری باشد که رقابت اسان بین افراد و بخش خصوصی و دیگران اتفاق بیافتد , اما بعضا یک شرایط خاصی پیش می‌اید که بحران هایی ایجاد می‌شود .

چون نظام اقتصادی با این که معمولا خوب عمل می‌کند ولی این که اگر یک بحران مالی به خصوص پیش بیاید همانطور که دیدید در 2008-2007 در امریکا و بعد در تمام دنیا بحران مالی ایجاد شد در ان شرایط درواقع بخش خصوصی تک به تک درست عمل می‌کنند ممکن است تصمیم بگیرند پولشان را از بانک بیرون بیاورند برای این که فکر می‌کنند به بانک‌ها اطمینان کامل نمی‌شود کرد و چون تک ، تک این کار را می‌کنند در مجموع ممکن است بانک کاملا از بین برود ، ورشکست شود و خیلی از ان‌ها که سپرده دارند در نزد بانک‌ها نتوانند به پولشان برسند , با این که افراد به طور تک تک در شرایط بحرانی درست عمل می‌کنند در واقع ممکن است در مجموع عمل شان درست نباشد , از این رو دولت لازم است که در این شرایط دخالت کرده و از ورشکستی بانک‌ها موسسات مالی جلوگیری بکند .

مثل این است که فرض کنید در سینما هستید مردم می‌دانند در شرایط عادی فیلم که تمام می‌شود یا تئاتر که تمام می‌شود باید بیرون بیایند بدون انکه مساله ای ایجاد بشود ولی اگر خدایی ناکرده یکی فریادی بزند که مثلا جایی اتش گرفته یک دفعه می‌بینید رویه مردم عوض می‌شود در این شرایط ممکن است یک عده زیادی کشته بشوند , در مسابقات فوتبال این اتفاق‌ها را دیده‌ایم که می‌افتد , نظام اقتصادی هم همین است مردم تک به تک برای رسیدن به امیالشان کارهایی می‌کنند که براساس معیار شخصی است ولی در بعضی از اوقات مجموع این حرکت‌ها در واقع به نفع جامعه نیست و اینجا است که نقش دولت و دخالت دو ? ت را صحیح می‌دانم .

من فکر می‌کنم حتی اقتصاددانانی که در بازار ازاد فعال هستند وقتی شرایط را بدین شکل ببینند با حرف من موافق و هم عقیده باشند , در همین دوران اقای اوباما ، ایشان در اقتصاد دخالت کرد حتی با دخالت دولت سازمان‌های مالی به کارخانه هایی که تولید اتومبیل می‌کنند کمک کردند , همان طور که می‌دانید کمک‌های عمده ای از سوی دولت شکل گرفت و این خیلی موثر بود و در نهایت موفق بود .

برای این که اگر دولت دخالت نمی‌کرد ممکن بود این کارخانه‌های اتومبیل‌سازی در امریکا کاملا از بین بروند , در حالی که الان خیلی موفق شدند و امروز رقابت خوبی هم با کارخانه‌های اتومبیل‌سازی موفق دنیا در ژاپن و کره و المان دارند , پس به طور کلی می‌بینیم که بعضی از شرایط‌ها دخالت دولت را می‌طلبد ولی در شرایط عادی من لزومی نمی‌بینم دولت دخالت بکند .

مگر مسائل خاصی باشد مثلا در زمینه اموزش بخواهد اموزش فراگیر بدهد یا در زمینه بهداشت ، بهداشت فراگیر مد نظر باشد , این هاست که خب بازهم مربوط می‌شود به این که در یک شرایطی مردم به تنهایی نمی‌توانند از عهده زندگیشان بربیایند , یعنی وقتی می‌بینیم که در جامعه برخی وسع کافی برای این که از یک سطح حداقلی از بهداشت و یا اموزش برخوردار باشند را ندارند و این شرایط به دلایلی است که ممکن است تقصیر خودشان نباشد باز دولت باید دخالت کند .

بنابراین بازهم دولت می‌تواند یک نوع پوشش اجتماعی بدهد و عملا جای بخش خصوصی را بگیرد , الان از این نقطه نظر می‌بینید که دولت دو وظیفه دارد ، تعیین شرایطی که بازار می‌تواند خوب عمل کند و وظیفه دیگر این که در یک سطح معقولی پوشش عمومی بدهد که این خیلی پیچیده تر می‌شود گاهی اوقات باید تصمیم بگیرد که ان سطح معقول چی هست ؟ سطح معقول در سوئد ممکن است سطح معقول در ایران نباشد , این بستگی به وسع اجتماع دارد که ایا بتواند این کار را بکند یا نه واقعا هم در شرایط بحرانی دولت به نظر من بایستی تعیین بکند که چه موقعی لازم است که دخالت بکند و چه موقعی نباید .

بدین ترتیب دولت می‌تواند گاهی کاری بکند که در واقع لطمات زیادی به اجتماع نخورد , - اقای دکتر در همین زمینه مثلا در کشورمان ایران شما مطالعاتی نیز داشتید و در اقتصاد ایران هم کارهای زیادی انجام دادید , ما می‌بینیم که اقتصادی داریم که خیلی وابسته به دولت است .

اقتصادی که از فضای تولیدمحور فاصله گرفته و در ان فضاهای واسطه‌گری پررنگ شده‌اند , در چنین شرایطی فکر می‌کنید چقدر شانس این را اقتصاد ایران دارد با توجه به وضعیت کنونی که تحریم‌ها بتواند واقعا خصوصی‌سازی و عدم دخالت دولت را به ان شکل واقعی تجربه کند ؟ خب می‌دانید در هر نظامی به خصوص در ایران یک پیش فرض هایی وجود دارد ، روابط تاریخی ای ایجاد شده که از ان بیرون امدن ساده نیست , باید جهت روشن باشد یعنی اگر این حرف را شما بزنید و ما قبول بکنیم بگوییم چون دولت نقش عمده ای در اقتصاد داشته و خیلی مشکل است که این نقش را کاهش بدهد پس بنابراین کاری نکنیم خب ده سال دیگر هم که با هم صحبت کنیم مساله حادتر از امروز خواهد شد .

بنابراین بایستی همیشه جهت‌یابی شود , یعنی باید گفته شود در عرض 5 سال ، ده سال دولت در کدام جهت دارد می‌رود ، که بخش خصوصی بداند به اصطلاح وظیفه‌اش و مسئولیت هایش و اهدافش در این زمینه چه باید باشد ، پس می‌بینید حتی در شرایط اقتصاد بحرانی ایران هم باید خصوصی‌سازی را جدی بگیریم , البته بحران اقتصادی ایران تنها مربوط به بحران مالی نیست .

بیشتر همان طور که شما گفتید مساله تحریم است ، مساله ساختاری است ، مساله سیاست‌های تک کالایی است که ما باید مثلا سیاستی داشته باشیم که به طرف صادرات غیرنفتی بیشتر برویم من اینها را بارها گفته‌ام ، دیگران هم گفته‌اند , 50 سال است که ما در ایران می‌دانیم که باید اقتصاد ایران از اقتصاد وابسته به نفت و گاز بیرون بیاید و به صورتی باشد که بتواند کالاهای مختلفی را در سطح کیفیت بالا در دنیا ارایه بدهد که مورد قبول کشورهای همجوار یا اروپایی باشد , بعد ما باید اقتصاد خود را طوری تغییربدهیم که به این هدف برسیم .

حالا ممکن است که در کوتاه مدت مسائلی که شما به ان اشاره کردید عملی نباشد ولی باید در بلندمدت به ان سمت برویم , البته به مساله تحریم هم باید توجه بکنید که من برعکس گفته‌ام تحریم موقعیتی است که ایران بیشتر به بخش خصوصی‌اش اهمیت بدهد ، بلکه تحریم‌ها همانطور که می‌دانید بیشتر جنبه ای دارد که نظام‌ها و ساختارهای دولتی را هدف قرار می‌گیرد پس بنابراین می‌بینیم این تحریم یک موقعیتی ایجاد می‌کند تا ایران بتواند دو کار را انجام دهد که به نظر من پیشتر از این باید می‌کرد , اول باید صادرات غیرنفتی را که در بخش خصوصی انجام می‌گیرد بیشتر گسترش بدهد ، و این مسائل منابع کمبود ارز را که از تحریم زاده شده و بر نفت ما اثر گذاشته‌اند را جبران کند .

دوم به واسطه این که بخش خصوصی دارد فعالیت می‌کند و کمتر می‌تواند تحت تاثیر تحریم قرار بگیرد صادرات غیر نفتی بخش خصوصی را درباره کالاهای مختلف تقویت کنند , باید بر صادرات غیرنفتی که توسط بخش خصوصی انجام می‌گیرد تاکید بشود و برنامه ریزی بشود ، درواقع بخش خصوصی بداند که دولت هدفش تقویت انها است ، بیاید جلو و اشتغال ایجاد بکند , بدین ترتیب شرایط جدید ایجاد می‌شود ، تخصص‌های جدید ایجاد می‌شود و روابط تجاری ما را در منطقه گسترش می‌دهند .

شما اگر همان 8 سال پیش می‌گفتید که ما می‌خواهیم با دنیای غرب مقابله کنیم ، می‌خواهیم جلوی تحریم غرب بایستیم و نظام اقتصادی خود را تبدیل کنیم به یک نظامی که بتواند با تحریم مقابله کند , ما چه کار می‌کردیم بایستی می‌رفتیم بخش خصوصی را به طور واقعی تشویق می‌کردیم ، شرایطی را برایش ایجاد می‌کردیم که بتواند صادرات غیرنفتی ایران را گسترش بدهند به دلایلی که عرض کردم , پس ما اگر 8 سال پیش این کار را می‌کردیم به جای این که نظام اقتصادی پوپولیستی را در پیش بگیریم این مسائلی که الان با ان روبه رو هستیم پیش نمی‌امد .

خیلی ? اده است ، البته ادم وقتی این حرف‌ها را می‌زند می‌گویند نه اینها حرف‌های اقتصادی است و ربطی به زندگی واقعی ندارد و شما نمی‌فهمید ! به طور کلی چون مسائل اقتصادی به شکل انی اثر نمی‌کند فکر می‌کنند ما نمی‌دانیم که در واقعیت چه اتفاق هایی بر اثر سیاست‌های اقتصادی رخ می‌دهد , ولی برای ما خیلی ساده است خیلی روشن است ، سیاست اقتصادی پوپولیستی مسائل عمده ایران بوده است , واقعیت این نیست که احمدی‌نژاد نمی‌فهمیده یا اشتباه کرده بلکه این سیاست بوده است که به این نتیجه رسیده است .

- پس از نظر شما عوام زدگی ای که دولت قبلی در مدیریت شخصی و سلیقه ای در بخش اقتصادی هم بزرگترین اشتباه اقتصادی دولت اقای احمدی‌نژاد محسوب می‌شد ، درست است ؟ بله من نمی‌گویم که احمدی‌نژاد صمیمت نداشت یا دلش برای مملکت نمی‌سوخت , من در این زمینه نظری ندارم , من فقط می‌گویم که از روز اولی که ایشان این کار را کرد من این نتیجه‌گیری را کردم که کار اقتصاد ایران سخت خواهد شد .

- یعنی شرایط کنونی اقتصادی کشور برایتان قابل پیش بینی بود ! مثل روز برای من روشن بود , من گفتم احمدی‌نژاد در نهایت باید جواب این موضوع را بدهد که ایا واقعا می‌خواهد به طور صمیمانه این کار را بکند یا خیر , اگر صمیمانه نمی‌کند که نمی‌تواند ادامه بدهد .

اگر صمیمانه می‌کند تمام شیرازه مملکت را به ان طرف می‌برد , که همین طور هم شد , - اقای دکتر یکی از میراث دولت اقای احمدی‌نژاد میزان بالای نقدینگی در کشور بود .

با این حجم بالای نقدینگی ، دولت جدید هر کاری بخواهد برای کاهش نقدینگی انجام دهد تورم زا نیست ؟ چون مثلا یک سری از نظریه‌های اقتصادی بر این باورند که برای کاهش نقدینگی لازم است که قیمت‌ها بیشتر شود ولی درامدها بیشتر نشود یا این که مثلا برخی از نظریه‌ها معتقدند که باید ارزش پول ملی پایین تر بیاید تا بتوانیم این حجم نقدینگی را جمع بکنیم , شما فکر می‌کنید الان با توجه به جایی که دولت جدید ایستاده است از نظر اقتصادی کشور چه راهکاری را بر ?‌ی مدیریت این حجم نقدینگی پیش رو خواهد داشت ؟ الان باید ببینید همانطور که خود شما گفتید این نقدینگی انباشته شده به دلایل همان سیاست هایی که در دولت قبلی ذکر کردم و به اضافه سیاست‌های درستی که احمدی‌نژاد دنبال کرد که بخواهد از نظر اصولی یارانه‌ها را کاهش دهد ، هست یا نه ؟ - پس یعنی شما با هدفمندی یارانه‌های احمدی‌نژاد موافق هستید ؟ نه , نگاه کنید هدف درست بود .

یارانه‌ها را ما گفتیم و همه اقتصاددانان همنظر بودند که باید به تدریج حذف شود , نظر من این بود که به طور خیلی سریعتری باید یارانه‌ها را برمی‌داشتند و اقتصاد این شکوفایی خود را برای تولید داشته باشد , ولی احمدی‌نژاد بازهم به واسطه پوپولیست بیشتر به این سمت رفت که مصرف کننده را حفظ کند همان طور که می‌دانید هم مصرف کننده تحت تاثیر حذف یارانه‌ها قرار می‌گیرد هم تولیدکننده .

ایشان هدفش این بود که مصرف کننده را از نتایج هدفمندی حفظ کند فشارهایی را که حذف یارانه‌ها ایجاد کرد متوجه تولید ساخت , بدین ترتیب احمدی‌نژاد تولید را درنظر نگرفت چون تولید در نظر گرفته نشده درواقع تورم بیشتر از ان چیزی که لازم است بالا می‌رود , حالا برای این که این سیاست برگشت پیدا کند باید برگردیم به روز اول .

از نو به هدفمندی یارانه‌ها نگاه کنیم که اجرایش به این سمت برود که تولید را کمتر تخریب کند , - یعنی باید برویم به سمت تولید بیشتر ؟ باید دولت بتواند انتظارات تورمی را کاهش دهد حالا چه طوری دولت می‌تواند این کار را بکند ؟ با سیاست‌های معمول اقتصادی , جهت‌یابی سیاست‌ها در کوتاه مدت به همراه برنامه بلندمدت .

اجرای برنامه هایی که تولیدکننده‌ها در زمینه به خصوص صادرات غیرنفتی تشویق شوند اینها همه با هم دست به دست هم می‌دهند که یک امید جدیدی در ایران ایجاد شود به خصوص روابطی که امروز با دنیای خارج دارد شکل می‌گیرد , روابطمان هم مهم است تمام اینها یک مجموعه ای را ایجاد می‌کند که در واقع اشخاص عادی یا سرمایه دارهایی که در داخل ایران مشارکت می‌کنند امیدوار بشوند که اگر دنبال تولید بروند به جای سفته بازی ، بازده مثبتی خواهند داشت و به این ترتیب درواقع اقتصاد و ان نقدینگی را تبدیل می‌کنند به یک نیروی تولیدی به جای نیروی مخرب سفته بازی ! - اقای دکتر این را که شما فرمودید کاملا درست ، ولی برخی معتقدند رفتن به سمت فضای تولیدی در شرایط کنونی نیازمند این است که در حقیقت در روابط بین‌المللی فضا بازشود که این تحریم‌ها برداشته شود تا بتواند کشور به سمت تولید برود درست است ؟ یعنی فکر می‌کنید اقتصاد کشور ما به شکل عجیبی دقیقا نیازمند ضمانت سیاسی است ؟ یک مقدار زیادی باید فضاهای سیاسی روشن تر ، شفاف تر و امیدوارتر باشد ولی من فکر می‌کنم امکان ندارد که تحریم‌ها به طور عمده در عرض یک سال عوض بشوند , بنابراین حتی اگر ما یک سیاست را اجرا می‌کنیم باید سیاست در داخل طوری باشد که فرض کنیم در این تحریم خواهیم ماند حال با توجه به شرایط جدیدی که دارد ایجاد می‌شود چگونه تولید را تشویق بکنیم که این نقدینگی‌ها به طرف تولید بروند .

بنابراین نباید بی جهت امیدوار بود که منتظر باشیم تحریم‌ها برداشته شود و بعد اقتصاد را راه بیانداریم این صحیح نیست من فکر می‌کنم بایستی در جهت گسترش شکوفایی اقتصاد که راجع به ان صحبت کردم پیش برویم ولی در عین حال نیز فضای سیاسی بین‌المللی را هم بهتر کنیم , اگر اینها دست به دست هم بدهند و بتوانیم ارام ارام مسیر درست را در پیش بگیریم خود به خود اقتصاد شکوفا می‌شود , چون قوه اقتصادی ایران زیاد است از نظر نیروی انسانی ، از نظر کیفیت‌های کاری و .

,, می‌توانیم به مرور شرایط را عوض کنیم .

اگر ما شرایط را در داخل عوض بک ? یم و اجازه بدهیم که بخش خصوصی کار بکند خودبه خود یک جوششی از داخل ایجاد می‌شود , - خب اقای دکتر دولت جدید هدفمندی را ادامه خواهد داد با این وصف یکی از این عواملی که ذکر کردید همچنان ادامه خواهد داشت , چرا اگر به سمت تولید بروند یعنی در واقع تولید را گسترش بدهند عرضه کالا در داخل کشور زیاد می‌شود .

از طرفی تورم فقط مربوط به تغییر قیمت نیست مربوط به میزان کالای موجود در بازار نیز هست , پس اگر همان طور که عرض کردم به طرف تولید برویم این خود به خود یک مقداری حجم تورمی را می‌پوشاند و از فشار کمبود کالا و تورم می‌کاهد , به هر روی همان طور که گفتم این مسائل در اقتصاد ایران چیزی نیست که در عرض دو ، سه ماه اتفاق بیافتد .

ولی من از دو یا سه سال اینده صحبت می‌کنم , طی دو ، سه ماه چیزی اتفاق نمی‌افتد از نظر فضای سیاسی ممکن است مثبت باشد ولی از نظر اقتصادی دوره‌های طولانی‌تری لازم است که اثرات این سیاست‌های جدید و این جهت‌یابی جدید روشن شود , همانطوری که از پوپولیست بیرون امده و به طرف اقتصاد عقلایی حرکت می‌کنیم .

سیاست‌های علمی در زمینه بازار ازاد و نقش دولت و سیاست‌های خارجی و ,,.

همگی در کنار هم مجموعه ای را تشکیل می‌دهند و اینها در ارتباط با همدیگر عمل می‌کنند ، در نتیجه سیاستی که بتواند همه مسائل ایران را حل بکند تک بعدی نیست باید چندبعدی به مسائل نگاه بشود , من فکر می‌کنم اقتصاد ایران می‌تواند طی سال‌های اتی در جهت مثبت حرک ? بکند البته نباید فراموش کرد که در منطقه ای مثل خلیج فارس هر اتفاقی ممکن است بیافتد ، نمی‌شود پیش بینی کرد ولی براساس روندهایی که در حال حاضر شاهد هستیم این روند را مثبت ارزیابی می‌کنم , - اقای دکتر شما قایل به الگوهای توسعه هستید در حقیقت برای کشورهای در حال پیشرفت و جهان سوم درست است ؟ بله .

من همین صحبت هایی را که کردم دقیقا یک الگو بود , - با توجه به تکیه شما بر الگو توسعه بازار ازاد مشتاقم که درباره مباحث بین‌المللی نظرتان را بدانم , یکی از مباحثی که امروز دستکم در کتاب‌های اقتصادی موجود در ایران بیشتر بحث برانگیز است همین روشها و الگوهای توسعه برای کشورهای دیگر در حال توسعه است این که برخی‌ها معتقدند این الگوها با توجه به این که از طرف اقتصادهای بزرگ دنیا طراحی و توصیه می‌شود به نفع اقتصادهای بزرگ است و برای اقتصادهایی که می‌خواهند رشد کنند شاید خیلی بازدهی نداشته باشد .

نظر شما در اینباره چیست ؟ دنیایی که امروز ما در ان هستیم تفاوت‌های زیادی با گذشته دارد , اولا این صحبت‌ها مربوط به دهه 1360 است , یعنی زمانی که من وقتی دانشجو بودم این صحبت‌ها می‌شد .

دنیای امروز با چهل سال گذشته فرق می‌کند , متاسفانه کتاب هایی که مردم می‌بینند و دانشجوهای ایران می‌خوانند برمی‌گردد به عقب و گذشته تقریبا دور ! باید به اینده نگاه کنیم , نگاه کنید دنیای امروز دنیای ارتباطات است دیگر هیچ کشوری حتی امریکا هم نمی‌تواند به تنهایی در دنیا فعالیت کرده و به طور موثر رقابت کند .

به اروپا نگاه کنید ، مثلا کشورهایی که مصرف کننده دارند مثل یونان ، ایتالیا ، پرتغال ، اسپانیا و ,,.

اینها تمام کشورهایی هستند که نتوانستند رقابت کنند , المان با کارایی و ساماندهی بهتر توانست در ان شرایط رقابت داشته باشد و هم بیشتر در اروپا موفق شود , یعنی اینها الگو نیست اینها واقعا عمل کردن به یک سری سیاست‌های اقتصادی است که در نهایت ما برای این که بتوانیم اقتصاد ایران را گسترش بدهیم بایستی فناوری ، علم و تجربه بخش خصوصی و بخش دولتی را گسترش دهیم که بتواند کسانی که فعالیت سازنده در تولید و خدمات کالا دارند را در سطح منطقه و جهان وارد رقابت کند .

رقابت نیز بدین معنایست که کالایی تولید شود که دیگران ان را بخواهند و با قیمت مناسب عرضه شود - یعنی از نظر شما اقتصاد سالم یعنی قدرت رقابت ! من الگوی پیچیده ای ندارم که مثلا نقش دولت‌های خارجی و یا تفکر سرمایه داری در ان موثر باشد , باید متوجه باشیم که در نهایت کمک کردن به بخشی خاص یا به یک گروه‌های خاصی در ایران که تولیدی نداشته و تنها در ظاهر کار می‌کنند توانایی رقابت را از ما می‌گیرد و در نهایت موفق نخواهیم بود , البته کمک می‌کنیم به ان گروه که در نتیجه ان گروه پولدارتر می‌شود .

- خب این رقابت در چه سطحی و در چه زمینه هایی باید باشد ؟ نه این که ایران با ا لمان و اروپا رقابت داشته باشد بایستی کالاهایی را درست کند که در منطقه بتواند رقابت داشته باشد مثل پسته , اگر ایران بتواند در زمینه‌های توریستی شرایط مناسبی را فراهم کند ، می‌تواند با کشورهای دیگر رقابت کند بنابراین خیلی چیزها داریم که می‌توانیم در ان زمینه‌ها رقابت کنیم , لزومی ندارد که در همه زمینه هایی که موجود است توانمند باشیم .

بعضی‌ها فکر می‌کنند که ما باید در همه زمینه‌ها موفق باشیم ، نمی‌شود ,, ما باید زمینه هایی را که داریم گسترش دهیم که به این برتری نسبی می‌گویند و برتری مطلق در اقتصاد وجود ندارد .

هیچکس در دنیا در همه زمینه‌ها برتری مطلق ندارد , عبارت « برتری نسبی » را باید در ایران تثبیت کنیم دولت و افراد باید بدانند که ما برتری نسبی داشته و باید از ان استفاده درست کنیم , ولی امروز نگاه کنید که ما چه کار باید بکنیم ؟ مثلا به بانک‌های دولتی یا موسسات دولتی بیشتر کمک کنیم ؟ درست است که من می‌گویم دولت بایستی در بعضی شرایط بحرانی دخالت کند ولی صحیح نیست از ان طرف یک عده ای بتوانند منفعت‌های عمده از طریق رانت ببرند .

دقیقا باید زمینه‌های برتری و در حقیقت بازار رقابتی خودمان را پیدا کرده و بر اساس ان سرمایه‌گذاری و سیاست‌گذاری کنیم , الگوی لازم برای اقتصاد ما همین است ,.