نگرانی " فرهیختگان " از میزان مشارکت در انتخابات 1400

۱۴۰۰/۰۳/۰۶ ۰۵:۰۹:۵۱


ایران پرسمان - فرهیختگان / متن پیش رو در فرهیختگان منتشر شده و انتشار ان به معنای تایید تمام یا بخشی از ان نیست مسعود فروغی / اسامی نامزدهای نهایی تایید صلاحیت شده انتخابات ریاست جمهوری ظهر دیروز اعلام شد , اسامی 7 نامزد نهایی که یک روز زودتر از اعلامیه رسمی وزارت کشور به طور غیررسمی دست به دست می‌شد ، شگفت انگیز بود , غیر از محمود احمدی‌نژاد و تاج زاده که از قبل برای ردصلاحیت شدن وارد کارزار شده بودند ، شورای نگهبان روی نام اسحاق جهانگیری ، علی لاریجانی ، مسعود پزشکیان ، محسن هاشمی ، عزت الله ضرغامی و .

,, خط قرمز کشید .

با نگاهی به ترکیب نهایی نامزدها شاید تمام تحلیل‌ها درباره اینکه انتخابات چگونه ارایش خواهد گرفت ، به هم ریخته باشد , 1 _ یک بار دیگر به ترکیب نهایی دقت کنید : ابراهیم رییسی ، محسن رضایی ، سعید جلیلی ، علیرضا زاکانی ، سیدامیرحسین قاضی زاده هاشمی ، محسن مهرعلیزاده و عبدالناصر همتی , حتی با تسامح هم نمی‌توان دو نفر اخر را جزء سبد رای اصلاح‌طلبان فرض کرد .

این افراد سبد رای جناح موسوم به اصولگرایی را برای مشارکت ترغیب می‌کند ولی طرف مقابل اصولگرایان گزینه جدی ای برای تحرک بدنه اصلی رای خود ندارد , سازوکار طبیعی انتخابات رقابت گروه‌های سیاسی در چارچوب‌های قانونی موجود برای جلب رای مردم است , انتخابات 28 خرداد نه اولین انتخابات جمهوری اسلامی است نه اخرین ان .

طبیعت انتخابات رقابت سلیقه‌های مختلف و سپردن نتیجه نهایی ان به مردم است ، ایا لیست نهایی نامزدهای انتخابات توانایی ایجاد یک رقابت بزرگ را دارد ؟ بعید است , 2 _ تمام سازوکار انتخابات در دو مساله خلاصه می‌شود ، اول میزان مشارکت عمومی ، دوم نتیجه نهایی , موضع رهبر انقلاب درخصوص مشارکت در انتخابات ان قدر واضح و روشن است که شاید نیاز به توضیح نداشته باشد .

در اخرین سخنرانی حضرت ایت الله خامنه‌ای که در دیدار رمضانی با دانشجویان بود ، رهبر انقلاب باز تاکید کردند مساله اول میزان مشارکت در انتخابات است , درحالی که ان روز هنوز ثبت نام کاندیداها هم شروع نشده بود , برای نشان دادن میزان اهمیت موضوع مشارکت برای رهبری ، موضع تاریخی ایشان در استانه انتخابات سال 94 قابل توجه است : « ممکن است افرادی نسبت به نظام مساله داشته باشند اما این افراد قاعدتا نسبت به امنیت ، پیشرفت و عزت کشور مساله ای ندارند و بر همین اساس اگر خواهان استمرار امنیت ملی ، افزایش عزت ملی و تضمین پیشرفت و حرکت روبه رشد کشور هستند ، باید در انتخابات شرکت کنند »، عبارت روشنی است و نیاز به توضیح ندارد .

دقیقا بعد از شایعات درباره ردصلاحیت‌ها ، سوال‌ها و ابهام‌ها درخصوص مساله مشارکت شکل گرفت , جریان اصلاحات دو دسته کاندیدا در صحنه داشت ؛ دسته اول با چهره شاخص مصطفی تاج زاده با هدف ردصلاحیت شدن به میدان امده بود , او روزی که در وزارت کشور بیانیه خواند ، کت و شلوار انتخابات را از تن دراورد .

ولی دسته دوم با هدایت غیرمستقیم سیدمحمد خاتمی تحت سامانه ای به نام جبهه اصلاحات ایران به طور جدی وارد انتخابات شدند , پس از منتفی شدن حضور سیدحسن خمینی و محمدجواد ظریف ، چهره هایی مثل جهانگیری ، هاشمی و پزشکیان کاندیداهای تابلودار این جریان شدند , البته ورود لاریجانی به انتخابات غیر از حساب کردن روی بدنه رای اصلاح‌طلبان معنایی نداشت ، شاید طراحی اشتراکی اصلاحات و دولت روحانی سنجش شرایط تا روزهای پایانی انتخابات بود تا بین چهره‌های شناسنامه دار اصلاح‌طلب و لاریجانی یکی را انتخاب کنند ، مثل کاری که سال 92 انجام شد و موفقیت امیز هم بود .

حالا با شرایط موجود عملا گزینه ای روی میز اصلاح‌طلبان نیست ، بدنه رای این جریان به چه کسی رای بدهد ؟ احتمالا گزینه شرکت نکردن در انتخابات تنها گزینه موجود انها باشد , شاید برای بدنه طرفداران اصولگرایی این خبر خوبی باشد ، اما برای نظام سیاسی که مشارکت در انتخابات را مهم‌ترین مولفه ان می‌داند ، این خبر خوبی نیست , 3 _ بعضی افراد در دفاع از تصمیم شورای نگهبان وظیفه این شورا را بررسی بدون مصلحت سنجی صلاحیت افراد می‌دانند .

این نظر غلط نیست که شورای نگهبان نباید ملاحظه جریان‌های سیاسی را داشته باشد ولی چرا توضیح دهنده خوبی برای صورت مساله موجود نیست ؟ اولا یک سند تاریخی مهم از رهبر انقلاب نشان دهنده این است که حضور « سلایق مختلف سیاسی » را در تصمیمات درخصوص تایید و ردصلاحیت‌ها مهم می‌دانند , سال 84 در فرایند بررسی صلاحیت‌ها شورای نگهبان ، مصطفی معین و محسن مهرعلیزاده را ردصلاحیت کرد , حدادعادل ، رییس مجلس وقت در نامه ای به رهبر انقلاب نوشت : « چنانکه تجدیدنظر در این امر را به مصلحت و مایه تقویت مشارکت عمومی بیشتر - که مخصوصا مورد عنایت حضرتعالی در انتخابات ریاست جمهوری بوده - می‌دانید ، شورای محترم نگهبان را به توسیع دایره نامزدهای واجد صلاحیت دلالت فرمایید .

» رهبر انقلاب هم در نامه ای مهم و تاریخی خطاب به ایت الله جنتی ، دبیر شورای نگهبان نوشتند : « با سلام و تحیت و تشکر از زحمات ان شورای محترم در تلاش برای احراز صلاحیت داوطلبان ریاست جمهوری دوره نهم ، با رعایت موازین قانونی در این امر ، از انجاکه مطلوب ان است که همه افراد کشور از صاحبان سلایق گوناگون سیاسی فرصت و مجال حضور در ازمایش بزرگ انتخابات را بیابند ، لذا به نظر می‌رسد نسبت به اعلام صلاحیت اقایان دکتر مصطفی معین و مهندس مهرعلیزاده تجدیدنظر صورت گیرد ,» همان طور که از متن نامه روشن است ، رهبر انقلاب تجدیدنظر شورای نگهبان درخصوص صلاحیت معین و مهرعلیزاده را بر پایه اصل « حضور سلایق مختلف » گذاشته‌اند , اینکه در لیست 7 نفره شورای نگهبان برای انتخابات 1400 این تنوع سلایق لحاظ نشده روشن است ، اشاره صریح رهبری هم که موجود است ، برخی می‌گویند رهبر انقلاب به عنوان نفر اول اداره کشور می‌توانند باب مصلحت سنجی را روی تعیین صلاحیت افراد باز کنند ، ولی این کار شورای نگهبان نیست .

اولا رهبری در مواضع عمومی تمام دست اندرکاران انتخابات ، نامزدها ، گروه‌های سیاسی ، رسانه‌ها و عموم مردم را موظف به کمک برای افزایش مشارکت کرده‌اند , ثانیا نامه سال 84 استدلال روشنی دارد , ثالثا ایا درست است ما کاری کنیم که رهبری مجبور به ورود با ابزار حکم حکومتی شوند ؟ 4 _ درباره اینکه صحنه انتخابات رقابتی اثر بسیار مهم و مثبتی بر اینده کشور دارد ، همین نکته قابل تامل است که ابراهیم رییسی که خودش مهم‌ترین چهره تاییدصلاحیت شده است ، اعلام کرد رایزنی برای تجدیدنظر شورای نگهبان را اغاز کرده .

استناد رییسی به تغییر صحنه انتخابات به سمت رقابت و مشارکت بیشتر سلایق مختلف سیاسی است , البته این ورود به طور طبیعی برای یک نامزد انتخاباتی محدودیت‌های زیادی ایجاد می‌کند ، چه اتفاقی درجهت تغییر نظر شورای نگهبان رخ بدهد چه ندهد ؛ اما نشان دهنده یک موضوع روشن است ، اینکه شاخص‌ترین نامزد انتخابات هم نگران میزان مشارکت است و حتی به قیمت از دست رفتن نتیجه نهایی درحال رایزنی برای تغییر شرایط است , 5 _ برخی استدلال می‌کنند مگر تاییدصلاحیت افرادی مثل جهانگیری ، لاریجانی ، پزشکیان ، محسن هاشمی و .

,, چقدر در میزان مشارکت اثر دارد ؟ در پاسخ باید گفت اولا این افراد شاخص‌ترین کسانی بودند که جناح اصلاح‌طلب به میدان فرستاده بود .

بالاخره سیستم اجرایی کشور در 8 سال اخیر دراختیار همین طیف بوده ، عملکرد بسیار منفی دولت روحانی شرایط را برای معاون اول دولت ، رییس مجلس همراه دولت و فرزند مرحوم هاشمی سخت کرده بود , حتی محمد عطریانفر از چهره‌های شاخص اصلاح‌طلب گفت ظریف اماده ورود به انتخابات بود ولی لو رفتن فایل صوتی پشیمانش کرد , فایلی که توسط دولت تهیه شده بود و تنها دست خودشان بود .

روشن است بدنه رای اصلاح‌طلبان با علم به شرایط موجود درحال سازماندهی بودند و می‌دانیم با داغ شدن انتخابات احتمال جذب حداقل 30 درصد رای سال 96 روحانی برای گزینه نهایی اصلاح‌طلبان موجود بود ؛ اما حالا روی کدام گزینه سرمایه‌گذاری کنند ؟ ثانیا سال 84 درحالی که مرحوم اکبر هاشمی رفسنجانی و مهدی کروبی در انتخابات بودند ، باز رهبر انقلاب مصطفی معین و مهرعلیزاده را با استدلالی درخصوص افزایش تنوع سلایق راهی انتخابات کردند و دست اخر این افراد رای حداقلی اوردند ولی دو اثر مهم روی انتخابات داشتند : هم خودشان مجموعا حدود 5 میلیون و 400 هزار رای جذب کردند ، هم موجب رقابتی تر شدن صحنه انتخابات شدند , ثالثا بدیهی است بخشی از بدنه رای اصولگرایی درصورت رقابتی نبودن انتخابات انگیزه کافی برای شرکت نداشته باشند , قبلا تجربه‌های زیادی داشتیم که در روزها و ساعات پایانی بعضی افراد که قصد شرکت در انتخابات را نداشتند با انگیزه رای نیاوردن طرف مقابل پای صندوق رای می‌امدند .

به نظر این بار این انگیزه وجود نخواهد داشت و همین مساله روی مشارکت اثر دارد , 6 _ نکته پایانی اینکه نتیجه انتخابات فرع بر اصل ان است ، پیروز این انتخابات هرکه باشد در درجه اول نیازمند پشتوانه رای بالای مردمی است , حتی رای بالای رقیب نیز کمک کننده اوست چون نتیجه ان میزان مشارکت بالا بوده است .

حالا با اتمام فرایند بررسی صلاحیت‌ها مهم‌ترین دغدغه مدافعان انقلاب باید میزان مشارکت در انتخابات باشد ؛ چالشی که قبل از این هم نگران کننده بود , 8 سال مدیریت ضعیف روحانی در دولت ، موجی از نارضایتی عمومی را ایجاد کرده و انگیزه طیف‌های مختلف سیاسی و اجتماعی برای مشارکت فعال در انتخابات را کم کرده بود , دولت روحانی مثل یک بیماری سنگین تهدید اصلی مشارکت عمومی در انتخابات بود ، در پله دوم شیوع کرونا مزید بر علت شده بود .

انتخابات کنشی حضوری است و حتی با وجود شروع واکسیناسیون افراد بالای 70 سال ، باز هم کرونا مانع جدی برسر مشارکت بود , حالا این ترکیب نامزدهای انتخاباتی بر نگرانی‌ها افزوده است , برای افزایش مشارکت هرکسی هر کاری بلد است باید انجام دهد ، حتی اگر از برخی تحولات ناراحت است .

.