معنای یک « توافق خوب » از نگاه تهران چیست ؟

۱۴۰۰/۰۹/۰۹ ۰۲:۱۶:۴۱


اقتصادنیوز : امروز مذاکرات هسته ایران و قدرت‌های جهانی به صورت رسمی در وین اغاز شد , اکوایران در گزارشی تحلیلی به بررسی خواست‌های ایران از این نشست پرداخته است , به گزارش اقتصادنیوز در این گزارش امده است : مذاکرات هسته ای وین در حالی امروز از سر گرفته شده است که معادلات هم نسبت به سال 2015 و هم نسبت با ماه ژوئن سال جاری تغییرات قابل توجهی کرده است ، طرف‌های برجام با واقعیت‌های جدیدی مواجه‌اند ، نگرانی‌های تازه ای دارند و وضعیت دستاوردهای 6 دور مذاکرات سخت و فشرده اوریل تا ژوئن نیز مبهم است ؛ مهم تر از همه اینکه ظاهرا تهران با رویکرد متفاوتی وارد رایزنی‌های هسته ای می‌شود .

به گزارش اکوایران ، پس از یک توقف چند ماهه ، مذاکرات هسته ای در تلاش برای احیای برنامه جامع اقدام مشترک ( برجام ) از امروز 29 نوامبر با حضور تیم جدید مذاکره کنندگان ایران در وین از سر گرفته شد , حدود 2 هفته پیش از این ( یکشنبه ، 14 نوامبر )، روزنامه ایران ، ارگان مطبوعاتی رسمی دولت ابراهیم رییسی ، در راستای تبیین مواضع مذاکره کنندگان جدید ایران نسبت به احیای برجام ، سرمقاله ای را با عنوان « عملیات شکست تحریم » منتشر کرد , عمر کارمی تحلیلگر مسائل ایران و عضو سابق « انستیتوی واشنگتن برای سیاست خاورنزدیک » در یادداشتی برای وبگاه این اندیشکده نومحافظه کار با بررسی این سرمقاله به « خوانش مطالبات ایران » پرداخته و مدعی شده است که این مقاله تاکید می‌کند که ایران مدتی است رویکرد جدیدی را در قبال غرب اتخاذ کرده است .

به باور نویسنده این رویکرد یعنی تهران گسترش غنی‌سازی اورانیوم و سایر فعالیت‌های هسته ای خود را ادامه می‌دهد تا توپ را در زمین جامعه بین‌الملل بیاندازد و ان‌ها را وادار به پاسخ‌های عملی برای خروج از بن بست کند , به زعم نویسنده این راهبرد نشان می‌دهد که تهران احتمالا احساس نیاز و تمایل چندانی برای بازگشت به چارچوب برجام ندارد ، و چنانچه خواسته هایش تا حد قابل قبولی محقق نشود ، ابایی از عدم حصول توافق ندارد , کارمی با طرح این پرسش که « مقامات ایرانی چه چیزی را به عنوان یک توافق خوب می‌بینند ؟» نوشته است : اگر سرمقاله روزنامه ایران شاخصی از چنین توافقی باشد ، شرایطی که در مذاکرات کنونی ارائه می‌کنند احتمالا [ به زعم غرب ] حداکثری باقی بمانند ، و با تکرار خواسته‌های گذشته و برخی موارد جدید ، انتظار شرایطی به مراتب دشوارتر می‌رود .

مهمترین خواسته‌های تهران در وین 1, مذاکرات باید صرفا بر رفع تحریم‌ها متمرکز شود , یران مدت هاست که از بحث درباره فعالیت‌های منطقه ای یا برنامه‌های موشکی خود به عنوان بخشی از مذاکرات هسته ای سرسختانه سرباز زده است .

با این حال سرمقاله یک گام فراتر رفت و تاکید کرد که ایران دیگر درباره فعالیت‌های هسته ای خود نیز مذاکره نخواهد کرد , بیانیه‌های اخیر ایران مکررا مذاکرات وین را به عنوان مجمعی تنها برای بحث در مورد رفع تحریم‌ها به تنهایی معرفی کرده است ، یا این واقعیت را به حداقل می‌رساند یا نادیده می‌گیرد که موضوعاتی مانند غنی‌سازی اورانیوم نیز باید مورد بحث قرار گیرد واساسا در مذاکرات قبلی کارگروهی برای بررسی گام ه 9 ای معکوس هسته ای ایران در راستای بازگشت به برجام تشکیل شد , به عنوان مثال ، علی باقری کنی ، مذاکره کننده ارشد هسته ای در 22 نوامبر به الجزیره گفت که زمانی که « طرف ناقض و ناسازگار توافق ، در عمل پایبندی خود به برجام را نشان نمی‌دهد ، هیچ دلیلی برای توقف فعالیت‌های هسته ای ایران وجود ندارد ».

2, واشنگتن باید به ایران برای خروج از برجام غرامت بدهد , سعید خطیب زاده ، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران در کنفرانس مطبوعاتی هفتگی خود در 8 نوامبر اصرار داشت که ایالات متحده مسئولیت خود را در قبال وضعیت کنونی بپذیرد .

سرمقاله 14 نوامبر فراتر رفت و استدلال کرد که واشنگتن باید برای ایجاد اعتماد لازم بین مذاکره کنندگان ، خسارات ایران را به پرداخت غرامت جبران کند , حسین امیرعبداللهیان ، وزیر امور خارجه ، چندین بار در ماه‌های اخیر به این ایده اشاره کرده است ، از جمله درخواست 27 اکتبر از واشنگتن مبنی بر لغو انسداد 10 میلیارد دلاری از دارایی‌های مسدود شده ایران را به عنوان نشانه حسن نیت و در راستای نشان دادن اینکه دولت بایدن « تمایل جدی به لغو تحریم‌ها دارد »، ازاد کند , برخی از ناظران ممکن است این را به عنوان گشودن باب گفتگو درباره توافق موقت « کمتر در ازای کمتر » برای کاهش تنش‌ها با ایالات متحده و محدود کردن پیشرفت‌های هسته ای ادامه دار ایران قبل از مذاکرات گسترده تر توصیف کنند .

با این حال ، مقامات ایرانی بارها پیشنهادهای غیربرجامی را طی سال گذشته رد کرده و اصرار دارند که تنها توافقی که انجام خواهند داد لغو کامل تحریم‌ها را تضین کند و پس از ان ، بازگشت به پایبندی به تعهدات هسته ای خود را پی می‌گیرند , 3, همه تحریم‌های ناقض برجام باید برداشته شوند .

ایران مدت‌ها تاکید کرده است که انتظار دارد واشنگتن همه تحریم هایی را که « مخالف با توافق هسته ای » هستند از جمله 1500 تحریم انفرادی اعمال شده توسط دولت ترامپ از سال 2018- باید لغو شوند ، و همچنین تحریم‌های غیرهسته ای موسوم به قرص‌های سمی که دولت ترامپ با هدف مین‌گذاری مسیر بازگشت دولت بایدن به برجام با اتهامات غیرهسته ای اعمال کرد , در ژوییه امسال ، دفتر رهبر عالی ایران مصاحبه ای با کاظم غریب ابادی نماینده ایران در اژانس منتشر کرد که گفته بود در دور قبلی مذاکرات وین ، ایالات متحده از لغو بیش از 500 تحریم دوران ترامپ یا سایر محدودیت‌های کلیدی ( از جمله دستورات اجرایی مختلف در مورد تحریم تسلیحاتی و یا قانون 2017 مقابله با دشمنان امریکا از طریق تحریم‌ها یا caatsa) خودداری کرده است , 4.

مکانیزمی باید ایجاد شود تا تایید کند که تحریم‌ها واقعا برداشته شده‌اند , در سخنرانی نوروزی رهبر عالی ایران در مارس 2021، وی دولت اوباما را متهم کرد که تحریم‌ها را تنها « روی کاغذ » در سال‌های اولیه برجام لغو کرده و تاکید کرد که واشنگتن همچنان به تهدید و بازدارندگی شرکت‌ها از تجارت با ایران ادامه می‌دهد , در این زمینه ، سرمقاله 14 نوامبر تساهل جویانه ترموضع گرفته و نوشته است که برداشتن همه تحریم‌ها زمان می‌برد .

همچنین خاطرنشان کرد که تهران ممکن است به یک نهاد بی طرف اجازه نظارت بر فرایند راستی ازمایی را بدهد و نوشته است که « نشان دادن امکان خرید و فروش نفت و انتقال ذخایر ارزی خارجی خود به کشور ، نشانه‌های خوبی از موثر بودن این فرایند خواهد بود », باز هم ، تهران ظاهرا انتظار دارد که همه این فرایندها و تضمین‌ها قبل از بازگشت به تعهدات هسته ای‌اش برقرار باشد , در ماه سپتامبر ، مرکز پژوهش‌های مجلس جزییاتی را ارائه کرد که چنین مکانیزم راستی ازمایی باید چگونه باشد .

توصیه می‌کند که لغو تحریم‌ها به صورت کمی تعریف شده و به طور مستمر مورد ارزیابی مجدد قرار گیرد تا ایران بتواند تصمیم بگیرد که ایا می‌خواهد به توافق پایبند بماند یا تعهدات خود را کاهش دهد , این گزارش سپس فهرست بلندبالایی از شاخص‌ها را برای تعیین سطح پایبندی واشنگتن ( مانند استانه حداقل دو میلیون بشکه نفت فروخته شده در روز )، پیشنهاد کرد , گزارش ماه اوریل توسط همین مرکز تخمین می‌زند که فرایند تایید اولیه بین سه تا شش ماه طول می‌کشد .

5, واشنگتن باید تضمین کند که به توافق جدید پایبند می‌ماند , در ژوییه ، رهبر عالی ایران اظهار داشت که مقامات امریکایی از دادن ضمانت هایی مبنی بر اینکه « به تعهدات خود در اینده پایبند خواهند بود » خودداری کرده‌اند و مقامات ایرانی در روزهای اخیر این موضوع را تکرار کرده‌اند .

در 12 نوامبر ، امیرعبداللهیان توضیح داد که اتهامات اخیر ایالات متحده علیه نهادهای ایرانی ، ارائه ضمانت‌های عینی را برای واشنگتن به یک « ضرورت انکارناپذیر » تبدیل کرده است , و یک روز پیش از ان ، باقری کنی خاطرنشان کرد که دولت‌های اروپایی باید تضمین کنند که بدون توجه به موضع امریکا ، با ایران تجارت خواهند کرد ، و پیشنهاد کرد که شرکت‌های اروپایی می‌توانند از نوعی قانون مسدودکننده برای بی اثر کردن هر گونه تحریم‌های ناشی از امریکا استفاده کنند , مقامات ایرانی احتمالا درک می‌کنند که واشنگتن برای براورده کردن این خواسته تلاش خواهد کرد .

منطق انها برای تاکید بر ان این موضوع از تمایل به افزایش هزینه خروج ایالات متحده در اینده و در عین حال کاهش تاثیر نقض احتمالی بر تهران ناشی می‌شود , به عنوان مثال ، غریب ابادی در ماه ژوییه اشاره کرد که ایران از واشنگتن خواسته است تا در صورت بازگشت مجدد تحریم‌ها به شرکت‌ها اجازه « زمان معقولی » برای ادامه کار با ایران را بدهد و خاطرنشان کرد که مقامات امریکایی این ایده را رد کرده‌اند , به همین ترتیب ، مرکز پژوهش‌های مجلس پیشنهاد کرد که مذاکره کنندگان ایرانی واشنگتن را وادار کنند تا اقداماتی را برای « کاهش ریسک تجارت با ایران » انجام دهد .

پرسش کلیدی کارمی در پایان نوشته است پاسخ به این پرسش که خط مشی سختگیرانه موجود در سرمقاله 14 نوامبر صرفا موضع‌گیری پیش از مذاکرات است یا رویکرد واقعی تهران در مذاکرات خواهد بود ، با شروع مذاکرات واضح تر می‌شود , رویکرد مذاکره کنندگان ایرانی و پیش شرط هایی که در روز اول مذاکرات وین ، یعنی امروز ارائه می‌کنند ، سیگنال روشن‌تری از این خواهد بود که ایا تهران چه راهبردی را در پیش گرفته است , همچنین بخوانید « شکاف حداکثری » بین ایران و امریکا در استانه مذاکرات وین « تضمین‌های فنی » برجام را نجات می‌دهد ؟ از سیاست هسته ای عقب‌نشینی نمی‌کنیم ادعای عجیب کیهان : امریکا را در مذاکرات وین شکست داده ایم.