عمر « بنی صدر » تمام شد / چرا بنی صدر وارد مبارزه مسلحانه با نظام جمهوری اسلامی شد ؟

۱۴۰۰/۰۸/۱۹ ۱۰:۴۱:۵۴


پس از واقعه هفتم تیر و بمب‌گذاری مقر حزب جمهوری اسلامی و شهادت دکتر سیدمحمد حسینی بهشتی ، بنی صدر به صورت علنی وارد مبارزه مسلحانه با نظام جمهوری اسلامی شد , چند روز پس از برگزاری انتخابات ریاست جمهوری و پیروزی محمدعلی رجایی ، بنی صدر همراه با مسعود رجوی با یک فروند بویینگ 707 که سرهنگ معزی از فرودگاه مهراباد ربود از کشور گریختند و به فرانسه پناهنده شدند , به گزارش نباء خبر ، شایعه مرگ سیدابوالحسن بنی صدر برای اولین بار در دی 1399 در شبکه‌های اجتماعی نشر یافت و مدتی بعد توسط خبرگزاری‌های خارجی تکذیب شد ، اما دومین خبر مرگ ، حقیقت داشت .

خانواده بنی صدر خود ، خبر مرگ پدر را بر روی سایت شخصی او گذاشتند , انان بدون اشاره به علت ، محل مرگ را بیمارستان سالپتریه پاریس اعلام کردند , چشم بر هم زدن سیدابوالحسن با گوش نکردن به حرف پدرش ایت الله سیدنصرت الله به جای حوزه علمیه به دانشگاه تهران رفت و لیسانس اقتصاد و حقوق اسلامی گرفت و با پیوستن به جبهه ملی ، لیدر دانشجویان مخالف رژیم پهلوی شد و در قیام 15 خرداد 1342 مجروح شد و بهمن همان سال با حمایت احسان نراقی از موسسان بنیاد فرهنگ ایران ، به فرانسه مهاجرت کرد و از دانشگاه سوربن ، دکترای اقتصاد و سرمایه‌گذاری گرفت .

مراسم تشییع و خاکسپاری پدرش در سال 1350 زمینه اشنایی‌اش با سیدروح الله موسوی خمینی ، رهبر انقلاب اسلامی را در تبعیدگاه ایشان در نجف اشرف ، به وجود اورد , او هفت سال بعد با پرواز بویینگ 747 معروف به پرواز انقلاب به ایران برگشت و به عنوان اولین رییس جمهور و نخستین فرمانده کل قوای ایران در نظام جدید سیاسی ، مفتخر شد , شکاف ایدئولوژیک بین او و نیروهای انقلاب به خصوص اعضای جریان رقیب یعنی حزب جمهوری اسلامی ، رفته رفته موجب فاصله گرفتن او از کادر طلایی نظام جمهوری اسلامی و از دست دادن اعتماد رهبر انقلاب و مجلس شورای اسلامی شد .

پس از واقعه هفتم تیر و انفجار مقر حزب جمهوری اسلامی و شهادت دکتر سیدمحمد حسینی بهشتی و 72 نفر از اعضای حزب با موضع‌گیری هایش نشان داد که دست در دست سازمان مجاهدین خلق – منافقین – دارد , او چند روز پس از پیروزی محمدعلی رجایی در دومین انتخابات ریاست جمهوری ایران همراه با مسعود رجوی با یک فروند بویینگ 707 با خلبانی سرهنگ معزی از فرودگاه مهراباد گریختند و برای همیشه به فرانسه پناهنده شد , رهبر فقید انقلاب اسلامی که از دوستان پدر سیدابوالحسن بنی صدر بود در اول تیر 1360 در دیدار با احاد مردم تهران با ایشان با ناراحتی از این اتفاق خطاب به بنی صدر بیان کردند : « همه گروهها ، همه دوستان شما ، از شما منفصل شدند الا این گروههایی که می‌خواهند شما را الت دست قرار بدهند و به مقاصد خودشان برسند .

دوستهای درجه اول شما پشت به شما کردند , گروه هایی که با شما بودند و برای شما شعار می‌دادند پشت به شما کردند و این دلیل این بود که شما قدرت سیاسی ندارید ، بزرگتر دلیل این است که انسان 11 میلیون رای را تباه کند , این گذشت و ناگوار گذشت ، من نمی‌خواستم این طور بشود .

لکن باز برای هر کس ، هر کار بکند ، جای توبه هست , در توبه باز است , رحمت خدا واسع است .

شما توبه کن و یک قدم طرف خدا برو و پشت به هوای نفسانی بکن ، خداوند می‌پذیرد تو را , ابروی تو را اعاده می‌دهد , حیثیت تو را اعاده می‌دهد .

» اما بنی صدر پس از پناهنده شدن به دولت فرانسه بر مواضع تندش علیه ایران افزود و با عمیق تر کردن شکاف فکری و سیاسی‌اش با مقامات ارشد ایران خود را در جناح اپوزیسیون ایران قرار داد , سالها از ان زمان گذشت و باز بنی صدر ، خبرساز شد , شایعه خبر مرگ او در یک حادثه رانندگی برای اولین بار در دی 1399 در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد و مدتی بعد توسط خبرگزاری‌های خارجی تکذیب شد ، اما دومین خبر مرگ ، حقیقت داشت .

خانواده بنی صدر ، خود خبر مرگ را بر روی سایت شخصی او گذاشتند , انان بدون اشاره به علت ، محل مرگ را بیمارستان سالپتریه پاریس اعلام کردند , سیدابوالحسن سیدابوالحسن دوم فروردین 1312 شمسی در روستای باغچه از توابع شهرستان کبودراهنگ متولد شد .

پدرش ایت الله سیدنصرت الله معروف به صدرالعلمای همدانی و پدربزرگش سیدصالح معروف به مجدالعلماء همدانی از روحانیون سرشناس استان همدان بودند , او دارای یک برادر به نام سید فتح الله بود , پدرش با سیدروح الله موسوی خمینی سلام و علیک داشت .

سیدنصرالله او را به اموختن درس دین در مدارس علوم دینی تشویق کرد ، اما او پس از گرفتن دیپلم از مدرسه شریعتی شهر همدان در ازمون دانشگاه تهران شرکت کرد و در رشته اقتصاد و حقوق اسلامی این دانشگاه پذیرفته شد و در همین رشته از دانشگاه تهران فارغ التحصیل شد , سیدابوالحسن جوان پس از تاسیس موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران در سال 1337 چهار سال در این موسسه تحقیقاتی مهم دانشگاه مشغول کار شد , در هفتم شهریور 1340 در 28 سالگی با عذرا حسینی دختر همسایه و همشهری‌اش ازدواج کرد و صاحب دو دختر و یک پسر شد .

ازدواج فیروزه دختر 17 ساله بنی صدر با مسعود رجوی سرکرده گروهک تروریستی منافقین به دلیل بالا گرفتن اختلافات سیاسی سیدابوالحسن و مسعود ، به اجبار پدر به طلاق منجر شد , روزگار سیاسی علاقه بنی صدر به دکتر محمد مصدق و نگرش سیاسی او موجب پیوستنش به جبهه ملی شد , بنی صدر جوان مسول سازمان دانشجویی جبهه ملی در دانشگاه تهران و نماینده دانشجویان دانشکده حقوق دانشگاه تهران در کنگره جبهه ملی ایران در سال 1341 بود .

او نماینده جمع کوچکی از دانشجویان ضد رژیم بود که به دلیل مواضع و فعالیت‌های سیاسی ضد شاه دو بار به زندان‌های رژیم افتاد , گرایش‌ها و فعالیت‌های سیدابوالحسن موجب حضورش در تظاهرات خونین 15 خرداد 1342 و مجروحیتش شد , بنی صدر پاییز 1342 با حمایت و همراهی احسان نراقی یکی از موسسان بنیاد فرهنگ ایران ، کشور را به مقصد فرانسه ترک کرد و تحصیلات عالیه خود را در دانشگاه سوربن ادامه داد و مدرک دکترای اقتصاد و سرمایه‌گذاری گرفت .

او به دو زبان عربی و فرانسوی تسلط داشت , بری رابین در کتاب مشهور تجربه امریکایی و ایران می‌نویسد : « در پاریس او به کتاب و مکتب « کوچک زیباست » علاقه مند شد , کتابی که از صنایع کوچک و دخالت مردمی در اقتصاد و حمایت از تولیدهای خرد دفاع می‌کرد .

تاثیر از این مکتب در کتاب‌های اقتصادی او مشهود است ,» در اغوش انقلاب با ارتحال ایت الله سیدنصرالله بنی صدر در سال 1350 در نجف اشرف ، سید ابوالحسن 38 ساله و سایر دوستان و اقوام پدر برای تشییع پیکر به نجف رفتند و بنی صدر پسر در جریان مراسم‌های تشییع و خاکسپاری با سیدروح الله خمینی روبرو شد و به تدریج در شمار همراهان و دوستداران امام در امد , مایکل اکسورثی در کتاب مشهور « ایران انقلابی » نوشت : رابطه بنی صدر با ایت الله خمینی در ان سال‌ها مانند رابطه پدر و پسری بود .

عقاید اقتصادی و سیاسی بنی صدر ، اما بیش از ان که به ایت الله خمینی نزدیک باشد شباهت به نظریات سیدمحمدباقر صدر در کتاب اقتصادنا داشت , او در ان سالها تحت تاثیر چند مکتب فکری – سیاسی مختلف و گاه متعارض بود , ناسیونالیسم نهضت ازادی ، اسلام گرایی و اقتصاد اسلامی از نوع تفکرات شهید صدر ، پروتستانتیسم اسلامی دکتر شریعتی ، کتاب « کوچک زیباست » شوماخر و سوسیالیست‌های تخیلی دهه‌های 1970 اروپا البته تاثیر دکتر علی شریعتی در اندیشه و دیدگاه‌های اقتصادی بنی صدر نیز مشهود بود .

بنی صدر پس از ورود به ایران در تاریخ 12 بهمن 1357 و برگزاری جلسات سخنرانی در دانشگاه صنعتی شریف با حکم امام خمینی تا پایان ماموریت شورا عضو شورای انقلاب اسلامی شد , او مدتی بعد معاون وزیر اقتصاد و دارایی شد و در پی استعفای دسته جمعی دولت موقت دکتر مهدی بازرگان سپس به سمت وزیر اقتصاد و دارایی منصوب شد , با قبول استعفای دولت موقت از سوی امام خمینی ، شورای انقلاب مسول برگزاری انتخابات ریاست جمهوری شد .

96 نفر نامزد انتخابات ریاست جمهوری شدند , اصلی‌ترین رقیب او یعنی حزب جمهوری اسلامی به علت تاکید ایت الله خمینی بر دوری روحانیون از امور اجرایی نتواست کاندیدای قدرتمندی برای رقابت با بنی صدر معرفی کند و کاندیدای مورد حمایت حزب جمهوری اسلامی یعنی جلال الدین فارسی که افغانی الاصل بود به علت منع قانونی از انتخابات ریاست جمهوری کناره گرفت , از سوی دیگر جامعه روحانیت مبارز از نامزدی بنی صدر حمایت کرد .

بنی صدر البته پس از دیدار با امام خمینی نامزدی خود در انتخابات ریاست جمهوری را اعلام کرد , در میان تایید صلاحیت شدگان سیدابوالحسن بنی صدر با حدود 11 میلیون رای پنجم بهمن ماه 1358 با کسب 76 درصد ارا شرکت کنندگان ، اولین رییس جمهور ایران شد , اکسورثی علت پیروزی بنی صدر در انتخابات را روحانی بودن پدر و جد او ، حمایت رهبر فقید انقلاب اسلامی ، تاکید امام مبنی بر دوری روحانیون از مناصب اجرایی در ماه‌های ابتدایی پیروزی انقلاب و تحصیلات عالیه اقتصادی بنی صدر دانست .

سه هفته بعد از پیروزی بنی صدر در ریاست جمهوری ، امام خمینی مسولیت فرماندهی کل قوا را نیز بر عهده او گذاشتند , با برگزاری انتخابات نخستین دوره مجلس شورای اسلامی در اسفند 1358 حزب جمهوری اسلامی اکثریت مجلس را در دست گرفت , کنت کاتزمن دلیل مخالفت حزب جمهوری اسلامی با بنی صدر را دو عامل دانست .

اول ، مخالفت بنی صدر با حضور روحانیون در امور اجرایی و ترکیب دولت و دوم ، حمایت او از سازمان مجاهدین خلق , تنش جدی بین حزب جمهوری اسلامی و بنی صدر در معرفی نخست وزیر به مجلس شورای اسلامی اتفاق افتاد , مجلس تمامی پیشنهادهای بنی صدر برای نخست وزیری را رد کرد و نهایتا با تشکیل شورایی مشترک میان مجلس و دولت ، محمدعلی رجایی به سمت نخست وزیر انتخاب شد ، تصمیمی که با وجود مخالفت بنی صدر اجرایی شد .

تنش بین او و رقبایش به انتخاب اعضای کابینه کشیده شد و البته با اغاز جنگ ، مخالفت بنی صدر با نیروهای انقلابی به ویژه بی توجهی عمدی او به تامین نیازهای رزمندگان در جبهه‌های جنگ به خصوص مخالفت سرسختانه با فرماندهان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در اولین ماههای شروع جنگ تحمیلی اصلی‌ترین دلیل کاهش سریع محبوبیت او و عزل بنی صدر از فرماندهی کل قوا و توقیف ارگان او روزنامه انقلاب اسلامی ، بود , ادامه تنش بین بنی صدر و نیروهای انقلاب به سخنرانی او در سالگرد درگذشت دکتر محمد مصدق در دانشگاه تهران منجر شد , او در این مراسم بدون ارائه هرگونه سند مستندی مدعی شکنجه زندانیان در زندانهای کشور شد که این سخنرانی حاشیه‌های زیادی به دنبال داشت از جمله تظاهرات حامیان و مخالفان بنی صدر در 14 اسفند 1358 بود .

در ان مراسم حامیان بنی صدر تصاویری از مرحوم محمد مصدق و ایت الله محمود طالقانی و ایت الله سیدکاظم شریعتمداری در دست داشتند و مخالفان او تصاویر بزرگی از امام خمینی در دست گرفته بودند , پنج روز پس از عزل سیدابوالحسن بنی صدر از فرماندهی کل قوا ، مخالفان او در تاریخ 25 خرداد 1360 تظاهرات اعتراضی گسترده ای در تهران و برخی شهرهای کشور برگزار کردند و خواستار محاکمه و اعدام او شدند , 26 خرداد طرح دو فوریتی برخی نمایندگان مجلس برای سلب کفایت سیاسی رییس جمهور در مجلس به جریان افتاد و با تصویب کلیات ان شور دوم طرح در صحن علنی مجلس به جریان افتاد و پنج روز بعد در تاریخ 31 خرداد با اکثریت قاطع اراء عدم کفایت سیاسی بنی صدر به تصویب مجلس رسید و با اطلاع امام از این تصمیم مجلس ، حکم عزل او از ریاست جمهوری نیز از سوی ایشان صادر شد .

پس از عزل او از ریاست جمهوری شورای سه نفره ریاست جمهوری متشکل از اکبر هاشمی رفسنجانی ، سیدعبدالکریم موسوی اردبیلی و محمدعلی رجایی برای اداره کشور تشکیل شد و محمدرضا مهدوی کنی به عنوان پیشنهاد این شورا معرفی شد , در دامن منافقین بعد از عزل بنی صدر از همه مناصب سیاسی خود در نظام جمهوری اسلامی ایران تنها گروهی که پذیرای او شد ، گروهک تروریستی منافقین بود , اعضای سازمان مجاهدین در زمستان 1360 در اعتراض به عزل بنی صدر دست به تظاهرات خیابانی زدند و خواستار سرنگونی حکومت نوپای سیاسی ایران شدند .

پس از واقعه هفتم تیر و بمب‌گذاری مقر حزب جمهوری اسلامی و شهادت دکتر سیدمحمد حسینی بهشتی ، بنی صدر به صورت علنی وارد مبارزه مسلحانه با نظام جمهوری اسلامی شد , چند روز پس از برگزاری انتخابات ریاست جمهوری و پیروزی محمدعلی رجایی ، بنی صدر همراه با مسعود رجوی با یک فروند بویینگ 707 که سرهنگ معزی از فرودگاه مهراباد ربود از کشور گریختند و به فرانسه پناهنده شدند , با فرار بنی صدر از ایران ، همسر او عذرا حسینی بازداشت شد اما با دستور مستقیم ایت الله سیدمحمد بهشتی و اقدام سیدعبدالکریم موسوی اردبیلی از زندان ازاد شد .

منابع : صحیفه امام ، جلد 14, ص 493 ایران و رهبرانش ، کنت کاتزمن اقتصاد توحیدی ، ابوالحسن بنی صدر تجربه امریکایی و ایران ، نوشته بری رابین ایران انقلابی ، نوشته مایکل اکسورثی / انتشارات پنگوئن درس تجربه ، خاطرات ابوالحسن بنی صدر / گفت وگو با حمید احمدی / انجمن مطالعات و تحقیقات تاریخ شفاهی ایران در برلین پایگاه خبری تحلیلی صدانیوز || واحد فنی پایگاه خبری تحلیلی صدانیوز.