ابوالحسن مختاباد : محمدرضا شجریان ، موسیقی اوازی را متحول کرد

۱۴۰۰/۰۷/۱۸ ۰۹:۵۳:۱۷

ابوالحسن مختاباد ، در توضیح نقاط قوت محمدرضا شجریان ، تاکید کرد او حوزه موسیقی اوازی ایران را متحول کرد . این روزنامه نگار ، شجریان را ، بسیار خلاق و نابغه معرفی کرد که اگر در کشوری چون امریکا هم به دنیا می‌امد ، ادم موفقی چون استیو جابز می‌شد .



به گزارش خبرگزاری خبرانلاین ، نشست « سوگ سیاوش ؛ یک سال بدون محمدرضا شجریان »، به بهانه سالگرد درگذشت این استاد اواز ایرانی ، عصر جمعه 16 مهر ، در کلاب هاوس خبرانلاین برگزار شد , از جمله حاضران در این اتاق ، ابوالحسن مختاباد ، منتقد ، پژوهشگر موسیقی و روزنامه نگار بود که در کنار نقاط قوت محمدرضا شجریان به عنوان هنرمندی که حوزه موسیقی اوازی را متحول کرد ، از نقاط ضعف او نیز گفت , مسائلی که اشاره به ان‌ها ، پاسخ سیدعبدالجواد موسوی ، از اعضای شورای سردبیری خبرگزاری خبرانلاین را در پی داشت .

مختاباد صحبت‌های خود را این طور اغاز کرد : « در مورد اقای شجریان بسیار می‌توان صحبت کرد ، به خصوص من که چند سالی است در حال انجام کاری گسترده در این زمینه هستم و بالغ بر 60 گفت وگو درباره استاد شجریان دارم که سه ، چهار مورد ان منتشر شده است , به عقیده من اقای شجریان را باید در یک منظومه دید ؛ هم نقاط قوتش را و هم نقاط ضعفش را به عنوان هنرمندی که در حوزه موسیقی اوازی تحول ایجاد کرد , مانند حافظ که مجموعه ای از ظرافت‌های کاری شعرای قبل از خود را جمع کرد و ان‌ها را در شعر خود گنجاند و میناکاری کرد ، اقای شجریان نیز در اواز چنین کرد و عرصه هایی را در اواز و حتی در خود شعر و انتخاب ان گشود که بسیار اهمیت داشت .

» او ادامه داد : « می‌دانید که پیش از انقلاب ، هنگامی که برنامه « گل‌ها » شکل گرفت خوانندگان عملا دیگر وقتی برای انتخاب شعر صرف نمی‌کردند و شورای شعر پرهیمنه و پرقدرتی در راس کار بود که برای خوانندگان ، شعر انتخاب می‌کرد و به ان‌ها می‌گفت این‌ها را بخوانید اما بعد از انقلاب این وظیفه تقریبا به دوش خوانندگان افتاد , خود استاد شجریان در گفت وگویی که با ایشان داشتم و سال 1382 منتشر شد گفت یکی از دشوارترین کارهای من انتخاب شعر است ؛ کاری که گاهی دو ، سه ماه وقت می‌برد تا به نتیجه برسد , پس یک وجه از شخصیت هنری او همین بود ؛ دقت ، پشتکار و اراده ای که در کار داشت .

» شجریان ، در هر زمینه ای از خودش نبوغ نشان می‌داد مختاباد با ذکر خاطره ای ، افزود : « من با دوستی صحبت می‌کردم که اقای شجریان وقتی به امریکا امده بودند شش ماه در منزل ایشان بودند و حاصل این صحبت به زودی در نشریه « اگاهی نو » منتشر خواهد شد , او می‌گفت اگر اقای شجریان مثلا در امریکا به دنیا می‌امد و می‌خواست فضای دیگری را تجربه کند ، در ان فضا هم ادم موفقی می‌شد چیزی شبیه استیو جابز یا صاحب تسلا , درواقع انسان خلاقی بود که در هر زمینه ای نبوغی از خود نشان می‌داد و همه چیز را کامل می‌خواست .

این کامل خواستن اهمیت بسیار زیادی دارد , او برای هرچیز طرح و برنامه داشت ,» این منتقد موسیقی و روزنامه نگار در ادامه گفت : « می‌بینید که امروز ، جمعه 16 مهر ، اقای شهرام ناظری در مورد کپی رایت و رعایت نشدن حق وحقوقش توسط صداوسیما صحبت کرده و این در حالی است که اقای شجریان از قبل از انقلاب به این ماجرا اندیشیده بود که هنرمند باید برای خودش تولید مستقل داشته باشد و از همان زمان به فکر سروسامان دادن به بخش صنعتی کارش افتاد .

اگرچه پراکنده کاری هم کرد اما از معدود هنرمندانی بود که برای خود شرکت مستقل ایجاد کرد و کارهایش را دست دیگران نداد , در حالی که اقای شهرام ناظری که با ایشان هم نزدیک به 30 ساعت گفت وگو کرده‌ام خودشان می‌گفتند ما تا سال 70، 71 اصلا نمی‌دانستیم حقوق مولف چیست ، می‌خواندیم و به اخلاق واگذار می‌کردیم و همین موجب شد که مثلا در مورد البوم « گل صدبرگ » اجازه اجرای صحنه ای نداشته باشد و اگر این کار را انجام دهد ناشر می‌تواند از او شکایت کند ولی اقای شجریان از همان زمان این ذهنیت را داشت که صنعتی کار کند ,» او با بیان این که « اقای شجریان از معدود هنرمندانی بود که پیگیر مسائل کپی رایت بود و به عنوان مثال خود می‌رفت و شکایت می‌کرد »، افزود : « در حالی که الان من ندیده‌ام اقای ناظری یک بار خودشان بروند دادگاه و شکایت کنند .

در حالی که دادگاه فرهنگ ورسانه هست و اگر شکایت شان را ثبت کنند ، شاید به جایی برسد ,» مختاباد افزود : « می‌دانید که در سال‌های دهه 60، تا قبل از ان که امام خمینی (ره) فتوای عدم حرمت موسیقی را بدهند ، اهالی موسیقی فعالیتی نداشتند و با ممنوعیت مواجه بودند , زمانی که فرصتی محدود پیش امد ، فرصتی که از طریق رایزنی زنده یاد صادق طباطبایی با زنده یاد سیداحمد خمینی شکل گرفت و مجوزی برای هنرمندان صادر شد تا بتوانند به صورت خصوصی به ضبط کارهایشان بپردازند ، اقای شجریان از این فرصت نهایت استفاده را کرد و نزدیک به 250، 300 اواز درخشان خواند .

من در دوره ای با استاد محمد موسوی گفت وگویی بلند انجام دادم که بعدا به صورت یادداشت هم منتشر شد و یکی از نکاتی که اقای موسوی مطرح کرد این بود که ما برای اجرای هر برنامه ای که می‌رفتیم ، ضبط ان ، ضبط پروفشنال بود , یعنی سیستم صوتی عالی می‌بردیم و اقای شجریان برای هر اجرای خصوصی طوری رفتار می‌کرد که گویی در حال خواندن روی صحنه برای مردم است , این چیزها نشان می‌دهد که این انسان پدیده بود و نبوغی داشت که از ان نهایت استفاده را کرد .

» کارنامه ضعیف در مسائل صنفی او با بیان این که « اگر بخواهیم تصویر اقای شجریان را کامل ببینیم یکی از مشکلات شان این بود که به حقوق برخی افرادی که با ایشان کار می‌کردند چندان اعتنایی نداشتند »، ادامه داد : « در ماجرای مسائل صنفی هم به همین صورت بودند , من در مقاله ای بلند کارنامه اقای شجریان را در مسائل صنفی بررسی کرده‌ام و به نظرم کارنامه شان در این زمینه ، ضعیف است و این موضوع را با سند و مدرک و نقل قول هایی از بزرگان موسیقی و کسانی که با ایشان حشرونشر داشتنه‌اند ، بررسی کرده‌ام که به زودی منتشر خواهد شد ,» مختاباد با اشاره به این که « دوستانی می‌گویند اقای شجریان در دفاع از مردم تصمیماتی گرفت که در جای خود قابل بررسی است »، افزود : « اما ادمی بود که واقعا سیاست هم داشت .

در سال 1371، 1372 که اقای لاریجانی به صداوسیما امد ، با بودجه ای که نزدیک به 50 برابر شده بود چون احساس کرده بودند ماهواره در حال فراگیرشدن است و باید کاری کرد ، جلساتی با هنرمندان برگزار کردند ، از جمله با اقای علیزاده ، اقای شجریان و اقای ناظری و تصمیم گرفته شد که در مورد موسیقی حرکتی جدی صورت بگیرد , اقای شجریان برای نقطه اغاز ، این کار را کرد و بعدها اقای محمدرضا لطفی ایرادی به او گرفت که ایراد درستی هم بود که شما وقتی اولین حضورت در تلویزیون بود باید با ساز می‌رفتی , این‌ها نکاتی بود که اگر در جلسه ای مشورتی مطرح می‌شد ، می‌توانست اولین گام حضور موسیقی در تلویزیون را جدی تر کند .

» او ادامه داد : « تا ان جا که به یاد دارم اقای لاریجانی قول هایی داده بودند که مجموعه ای از فعالیت‌های موسیقی جدی را در صداوسیما پیش ببرند و به نمایش ساز و این‌ها هم بینجامد اما قول‌های شان عملی نشد و نامه اقای شجریان به اقای لاریجانی هم به همین دلیل نوشته شد که اگر دقیق بخوانیدش اشاره هایی دارد که کارهایی قرار بود انجام شود و انجام نشد ,» از رفاقت تا رقابت با شهرام ناظری این روزنامه نگار ، با اشاره به این که « بخش دیگر اموزش اواز است »، توضیح داد : « شاگردانی که اقای شجریان تربیت کردند استثنایی بودند و به واسطه تکنیک‌ها و ادوات تحریری که اقای شجریان ایجاد کرد در اموختن اواز به مرحله ای بالاتر امدند و به دوره عالی رسیدند , او نزدیک به 50، 60 ادوات تحریر را تفکیک کرد و به شاگردانش یاد داد .

به ان‌ها درک و بینشی داد که البته بعضی شان نتوانستند ان ویژگی را که خود اقای شجریان داشت ، به دلیل استثنایی بودن ایشان ، به درستی درک ودریافت کنند و متبلورش سازند ,» مختاباد تصریح کرد : « البته باید گفت که اگرچه توجه ایشان به شاگردان شان خوب بود اما برای برخی شان انرژی نگذاشتند و به نظر من توجه چندانی به شاگردان زن نکردند , در حالی که این پتانسیل وجود داشت که در خارج از ایران یک هم خوان زن با خود روی صحنه ببرند ولی این کار را نکردند و اگر حرف‌های شاگردان خانمش را بشنوید ، خواهند گفت که ایشان می‌توانست این کارها را انجام دهد و نداد یا شاگردان مردش مواردی را مطرح می‌کنند و از اختلافاتی می‌گویند که به عنوان مثال با اقای مشکاتیان پیدا کرد .

من خودم روزنامه‌نگاری را فرستادم که با اقای جهاندار گفت وگو کند , اقای جهاندار البوم « مژده بهار » را خوانده و به عرصه رسیده بود و پتانسیل بالایی داشت ولی در اخرین لحظه ، اقای شجریان ممنوعش کرد و گفت این کار را نکن , بعدها اقای جهاندار در گفت وگویی گفت اقای شجریان باعث شد من بسوزم یا در انتخاب « صد سال اواز » به گفته محسن کرامتی اجازه نداد از اواز گلپا و ایرج استفاده شود .

این‌ها مشکلاتی است که وجود داشته است یا رقابت هایی که با اقای ناظری داشتند , ایشان با اقای ناظری رفاقتی ویژه داشت , اقای ناظری خودشان برای من تعریف کردند که سال 1354 وقتی اولین بار به رادیو در میدان ارگ می‌روند ، با اقای شجریان به خانه او در تهرانپارس می‌روند .

این‌ها دو سالی رفاقتی ویژه داشتند ولی بعد از انقلاب تبدیل به رقابت شد , رقابتی که رقابت چندان خوبی هم نبود و پشت صحنه‌های خوبی هم نداشت و نازیبا جلوه می‌کرد ,» او در پایان گفت : « اما همه این‌ها جلوه ای از وجوه انسانی است و از ارزش‌های هنری استاد شجریان نمی‌کاهد .

کار هنری او در ترازی بالا بود و در مجموع حتی اگر نکات انتقادی را هم در نظر بگیریم باز هم نمره بالایی می‌اورد ,» سیدعبدالجواد موسوی از اعضای شورای سردبیری خبرگزاری خبرانلاین در پایان صحبت‌های ابوالحسن مختاباد گفت : « گلایه ای کوچک از ابوالحسن خان دارم و ان این که به یک سری موارد شفاهی اشاره کردند که ممکن است کسانی باشند که به خلاف ان معتقدند یا چیزهای دیگری شنیده‌اند و به نظرم صرف ان نقل قول‌ها ، ان هم وقتی خیلی از ان‌ها حضور ندارند و به ویژه خود استاد شجریان نیستند چنان درست نیست , چون می‌دانم اقای مختاباد اهل دقت و پژوهش هستند این نقل قول‌ها و خاطرات شفاهی در چنین جمعی نمی‌تواند مبنا قرار بگیرد .

» این مطالب را هم بخوانید : ◾️ محمدرضا شجریان ، چگونه استاد اواز ایران شد ؟ ◾️ عبدالحسین مختاباد : صدای شجریان مانند یک ساز خوب است اما ,,.

58259.