باغ راه ؛ فاخر و ماندگار

۱۴۰۰/۰۹/۰۹ ۰۳:۳۲:۱۳

باغ راه حضرت فاطمه زهرا ( س ) مسیری پیوسته به طول 9 کیلومتر است که از دل مناطق 17 و 18 عبور می‌کند .



اردیبهشت سال 1337 بود که دومین خط ریلی پس از تکمیل راه اهن سراسری ، ساخته شد , این خط راه اهن ، محور تهران تبریز نام داشت , زمانی که این خط ساخته می‌شد ، وسعت تهران به اندازه مساحت فعلی نبود و خط راه اهن از حومه شهر می‌گذشت .

اما پس از گذشت سال‌ها و سکونت مهاجران در مجاورت پایتخت و همچنین اضافه شدن مناطق جدید به شهر ، خط راه اهن محور تهران - تبریز دیگر ازحومه شهر نمی‌گذشت بلکه از دل محلات و مناطق 16، 17 و 18 و بخش کوچکی از منطقه 9 عبور می‌کرد , تصور کنید که خط راه اهن بدون هیچ حفاظی از وسط محلات سکونتی بگذرد و فضای ان به محل بازی کودکان تبدیل شود , شاید کمترین اثرمنفی خط راه اهن تهران - تبریز تا پیش از انتقال به زیرزمین ، مخدوش کردن چهره شهر بوده باشد .

اتفاقاتی همچون تصادف خودرو وموتورسیکلت با قطار ، مرگ کودکان و شهروندان بر اثر برخورد با قطار ، عدم امنیت ، الودگی صوتی فراوان ، لرزش خانه‌ها و ,,.

از جمله مشکلات اساسی خط راه اهن تهران - تبریز روی زمین بود , یکی از اثرگذارترین مستندها که به مشکلات خط راه اهن تهران - تبریز پرداخته بود ، مستند « شهر هم مثل انسان » ساخته خسرو سینایی است که در اسفند 1381 به روی پرده رفت , بسیاری از فضاهای انتخابی این مستند مربوط به منطقه 17 است .

سینایی در این مستند خط راه اهن را به عنوان معضلی که همچون یک مانع کالبدی ، مسئله اجتماعی ایجاد کرده به تصویر کشیده است , خط راه اهن یک لبه جداکننده است که بافت شهری را به دو قسمت مجزا تقسیم می‌کند , اطراف خط راه اهن در دل شهر به نوعی رها شدگی دارد که باعث می‌شود به تدریج این فضا به کانونی برای رفتارهای ناهنجار اجتماعی تبدیل شود .

ماجرای انتقال خط راه اهن تهران - تبریز به زیر زمین دولت در سال 1383 لایحه ای تصویب کرد تا وامی برای انتقال خط راه اهن محور تهران - تبریز به زیر زمین در اختیار شرکت راه اهن جمهوری سلامی قرار گیرد و فضای فوقانی را به ساخت و ساز اختصاص دهد , درنهایت شرکت راه اهن باید منافعی که از ساخت و ساز حاصل می‌شود را صرف بازگرداندن وام دولتی کند , عملیات اجرایی این پروژه از مهر 1387 اغاز شد تا با اجرای ان خط راه اهن محور تهران - تبریز از پل نواب ( تقاطع قلعه مرغی ) تا بازار اهن شاداباد به زیر زمین منتقل شود .

اجرای پروژه تونل زیرزمینی ریلی در مناطق 17 و 18 تهران یکی از پرمعارض‌ترین پروژه‌های ریلی در زمان اجرا بود , اما درنهایت پس از کش و قوس‌های فراوان ، 40 کیلومتر خط راه اهن در قالب چهار خط 10 کیلومتری (2 خط رفت و 2 خط برگشت )، توسط پیمانکاران ایرانی ( قرارگاه خاتم الانبیاء ) در تونل زیرزمینی راه اهن در مناطق 17 و 18 تهران احداث شد , پس از انتقال خط راه اهن محور تهران - تبریز به زیرزمین ، 30 هکتار زمین ازاد شد تا شرکت راه اهن با اتمام این پروژه ، فضای فوقانی تونل را با همکاری شهرداری تهران به منطقه ای تفریحی برای ساکنان دو منطقه تبدیل کند .

مشکلاتی که بیش از پیش شد پس از گذشت زمان ، شرکت راه اهن جمهوری اسلامی با مدیریت شهری به توافق نرسید و این مسیر حدود 10 کیلومتری به فضایی رها شده و بی دفاع تبدیل شد , طبق گفته‌های ساکنان مناطق 17 و 18 تهران ، مدیران وقت و فعالان شهری ، مشکلات و مسائل فضای فوقانی روی تونل با رهاشدگی فضا بدتر از پیش شد , معضلات اجتماعی در محوری که روزی جزو حاشیه مناطق شهری بود ، حالا به واسطه انتقال خط راه اهن تهران - تبریز به زیر زمین ، به قلب و بطن اصلی این مناطق نفوذ پیدا می‌کرد .

اگر مشکلات این دو منطقه حل نشود ، ممکن است که کمبود فضای سبز ، مشکلات ترافیکی و بحران هایی نظیر سیل ، فرونشست و زلزله در اینده مناطق 17 و 18 تهران را با بحران روبرو کند , سالیان سال ، ساکنان این محلات با انواع و اقسام معضلات اجتماعی دست و پنجه نرم می‌کردند تا اینکه یک بار دیگر مدیریت شهری برای توافق با شرکت راه اهن جمهوری اسلامی ایران پا پیش گذاشت , اوایل دهه 90 این مسیر از یک فضای بی دفاع شهری تبدیل به فضایی برای انجام پروژه ای میان شرکت راه اهن و شهرداری تهران می‌شود .

اما درنهایت اواخر سال 1395 پروژه ای تحت عنوان « نیلوفری » به طول 9 کیلومتر به تصویب کمیسیون ماده 100 می‌رسد , طراحی پروژه دارای 92 درصد فضای باز و 8 درصد دیگر شامل بارگذاری‌های تجاری ، خدماتی ، رفاهی ، تفریحی و گردشگری بود , این 8 درصد عددی حدود 40 هزار متر مربع را به خود اختصاص می‌داد که باید زیر ساخت و ساز می‌رفت .

اغاز بازافرینی محور با برگزاری یک مسابقه بین‌المللی پروژه نیلوفری با تغییر دوره مدیریتی و روی کارامدن دوره پنجم شورای اسلامی و شهرداری تهران مسکوت ماند تا در سال 1396، پیروز حناچی معاون وقت معماری و شهرسازی شهرداری تهران از برگزاری یک مسابقه برای انتخاب یک طرح برای فضای فوقانی تونل زیرزمینی خط راه اهن محور تهران - تبریز خبر داد , مدیریت شهری در ان زمان تصمیم گرفت که هیچ بارگذاری تجاری روی این محور صورت نگیرد و تمامی مسیر به فضاهای سبز ، گردشگری ، تفریحی ، ورزشی ، فرهنگی و … تبدیل شود , البته باید این نکته را یاداور شد که ان زمان هنوز توافق جدید و جدی میان شرکت راه اهن جمهوری اسلامی و شهرداری تهران انجام نشده بود .

پس از گذشت یک سال ، مدیریت شهری طی برگزاری یک مسابقه بین‌المللی از تمامی متخصصان داخلی و خارجی دعوت کرد تا ایده‌های خود رابرای این پروژه بازافرینی تحت اختیار شهرداری قرار دهند , همزمان با برگزاری مسابقه در مهر 1397، شهرداری نیاز داشت که زمین را به صورت قانونی از شرکت راه اهن تحویل بگیرد , درنهایت سال 1398 با همکاری راه اهن ، وزارت راه و شهرسازی و شهرداری تهران توافقی سه جانبه در سطح وزیر و شهردار تهران به امضاء رسید و مقرر شد 180 میلیارد تومان از جانب شهرداری به شرکت راه اهن پرداخت شود تا امتیاز استفاده و بهره برداری مادام العمر از طبقه فوقانی تونل خطراه اهن تهران - تبریز به شهرداری واگذار شود .

باغ راه حضرت فاطمه زهرا ( س ) پاسخی به مشکلات دیرینه مناطق 17 و 18 پس از برگزاری مسابقه و انتخاب طرحی تحت عنوان « شارباغ »، کلنگ اجرای پروژه در سال 1399 در مسیری به طول 9 کیلومتر که حدود 3 کیلومتر ان در منطقه 17 و 6 کیلومتر دیگر در منطقه 18 واقع شده بود ، بر زمین زده شد , اجرای پروژه همزمان مصادف با ایام فاطمیه بود که برهمین اساس شورای معاونان شهرداری تهران در سال 1399 تصمیم گرفتند پروژه « شارباغ » به « باغ راه حضرت فاطمه زهرا ( س )» تغییر نام پیدا کند , باغ راه حضرت فاطمه زهرا ( س ) در واقع حیاط یا میدانگاهی سبز به طول 9 کیلومتر با 18 کیلومتر مسیر دوچرخه سواری و پیاده راه به صورت رفت و برگشت است که بنا دارد با 22 کوشک که در فاصله‌های 300 متری طراحی شده ، کمبود سرانه‌های خدماتی مناطق 17 و 18 را جبران کند و مرحمی بر درد چندین و چندساله ساکنان این دو منطقه باشد .

کوشک گاه‌ها استعاره ای از کاروانسراها در طول مسیر جاده ابریشم هستند که حرکتی امن را به وجود می‌اورند , کوشک گاهه‌ها در فاصله‌های 300 متری از یکدیگر واقع شده‌اند که از طریق ارائه خدمات شهری ایجاد خلق تعاملات اجتماعی بر این بستر را ممکن می‌سازند , این تعاملات اجتماعی پدید اورنده امنیت در طول شبانه روز هستند .

همچنین این باغ راه دارای تعدادی جایگاه پد هلیکوپتر برای فرود و پرواز هلیکوپترها در مواقع بحران است , باغ راه حضرت فاطمه زهرا ( س ) پروژه ای در خدمت ساکنان مجاور و شهروندان تهرانی است , شهروندانی که سالیان سال ، بسیاری از استانداردها و کیفیت‌های شهری از انان دریغ شد و همواره در وضعیتی حاشیه ای زندگی کرده‌اند .

اتمام فاز یک و تحویل پروژه به مدیریت شهری ششم همزمان با تغییر دوره گذار مدیریت شهری ، فاز یک پروژه باغ راه حضرت فاطمه زهرا ( س ) به اتمام رسید , ساخت 5 کیلومتر مسیر دوچرخه سواری و پیاده راه با فضای سبز پیرامونی در محدوده مناطق 17 و 18 به انضمام اجرای یکی از اصلی‌ترین قطعات باغ راه به مساحت 15 هزار متر مربع و احداث یک سازه خدماتی کوشک با محوطه پیرامونی و فضای سبز در محدوده منطقه 18 از مهمترین اقدامات معاونت فنی و عمران در قالب فاز نخست پروژه به شمار می‌اید , مدیریت شهری ششم زمانی که این پروژه را تحویل گرفت تنها فاز یک ان به اتمام رسیده بود و این درحالی ست که طبق برنامه ریزی‌ها باید فاز یک تا پیش از اغاز سال 1400 به اتمام می‌رسید .

شهرداری تهران همزمان با تحویل این پروژه ، لزوم ارزیابی مجدد باغ راه حضرت فاطمه زهرا ( س ) را عنوان کرد , درحال حاضر قرار است که المان‌های ایجاد شده در فاز یک پروژه باغ راه حضرت فاطمه زهرا ( س ) با توجه به معماری ایرانی - اسلامی تغییراتی کند , اعمال تغییراتی همچون معماری کوشک‌ها به معماری ایرانی - اسلامی باعث می‌شود تا پروژه همانند نام مبارک خود ، فاخرتر در نظر شهروندان تهرانی و حتی جهانیان به نظر‌اید .

علیرضا زاکانی شهردار تهران معتقد است که باغ راه حضرت فاطمه زهرا ( س ) می‌تواند به مجموعه ماندگار انقلاب اسلامی ، شهروندان و توریست‌ها تبدیل شود , همچنین او می‌گوید که این طرح باید به کاهش فاصله جنوب و شمال شهر تهران کمک کند و طرحی بسیار فاخر برای مناطق 17 و 18 باشد و درنهایت با هویت‌سازی ، اورده ای برای شهر تهران ایجاد کند , درحال حاضر سه پروژه همزمان در زیر زمین یعنی تراز منفی یک ( تونل ) انجام می‌شود .

عملیات ساختمانی پروژه تونل اعم از تجهیزات تاسیساتی ، روشنایی ، سیگنالینگ ، تهویه ، سیستم اعلام و اطفای حریق ، پله‌های اضطراری و ,,.

همچنان باقی مانده است , پروژه دوم پارکینگ است , سه کیلومتر از طول تونل اختلاف ارتفاعی با زمین ایجاد کرده بود که شرکت راه اهن و قرارگاه سازندگی خاتم الانبیاء تصمیم گرفتند تا این فضا را تبدیل به پارکینگ کنند .

یک سازه میانی این وسط وجود دارد که ظرفیت تامین دو هزار و 500 جای پارک خودرو را دارا خواهد بود , پروژه سوم باغ راه حضرت فاطمه زهرا ( س ) است , مدیریت این سه پروژه همزمان با هم یکی از چالش‌های مهم است .

کما اینکه پروژه سه مجری مختلف دارد , مجری زیر زمین موسسه شهید رجایی از قرارگاه خاتم النبیاء است که طرح و اجرا را انجام می‌دهد , مجری طبقه میانی راه اهن و مجری طبقه صفر شهرداری تهران است .

انتهای پیام.