کیانوش عیاری ؛ روزگار قریب در روزگار غریب

۱۴۰۰/۰۶/۲۲ ۲۰:۱۲:۵۴

« روزگار قریب » را دوباره ببینید و حالا در عصر همه‌گیری کرونا و در « روزگار غریب »‌ی که گروهی با ادعای طب سنتی مخالف واکسیناسیون بودند و بعضا هنوز هم هستند .»



به گزارش ایسنا ، مهرداد خدیر در یادداشتی در عصر ایران نوشت : « نمایش دوباره مجموعه تلویزیونی « روزگار قریب » ساخته کیانوش عیاری از شبکه « ای فیلم » بهانه ای است تا به نکاتی درباره ان اشاره شود : 1, مشخص نیست پخش مجدد « روزگار قریب » در میانه بحران کرونا و بحث واکسیناسیون و جدال مدعیان طب سنتی و پزشکی مدرن ، تصادفی است یا عمدی , اگر تصادفی است باید گفت چه حسن تصادفی و اگر عمدی است و به قصد تجلیل از کادر درمان و معرفی یک الگو از پزشکی مردم دوست و با دغدغه‌های اجتماعی و نه درگیر ساخت و ساز یا بیمناک قیمت ارز برای تامین زندگی خانواده در فرنگ ، باز هم درخور ستایش است .

چنانچه با این هدف بوده باشد که پیشینه و تبار منکران پزشکی مدرن و باورمندان به ادامه شیوه حکیم باشی‌های قدیم را معرفی کند این ستایش ، مضاعف است , 2, از همان اسم سریال روشن است که کارگردان اهل فکر و ذوق است ؛ چرا که با کلمه « قریب » بازی کرده است .

« روزگار غریب » با این صورت در ذهن ما نقش بسته به این معنی که با زمانه ای بیگانه طرف‌ایم ؛ چنان که در شعر مشهور شاملو بازتاب یافته است : روزگار غریبی است نازنین ,,.

اینجا اما قریب هم به معنی « نزدیک » است و روایت همین دیروز و هم یاداور دکتر محمد قریب ، پدر طب نوین کودکان در ایران , 3, کیانوش عیاری جایی گفته بود تمام توان و تجربه‌ها و دانسته‌های خود را برای ساخت این سریال به کار بسته ؛ حال ان که در مجموعه‌های تلویزیونی گاه به همه ریزه کاری‌ها توجه نمی‌شود .

با تماشای دوباره سریال روشن می‌شود که تا چه حد در این مدعا راست و درست می‌گوید , 4, کیانوش عیاری یکی از برجسته‌ترین کارگردانان پیرو مکتب نئورئالیسم ایتالیا در سینمای ایران است .

با این حال واقع گرایی او به گونه ای نیست که او را از قصه غافل کند و اگر چه به دامان رمانتیسیسم نمی‌غلتد اما نه از قصه گویی عاجز است و نه فیلم گزارش گونه می‌سازد , مازیار اسلامی در کتاب « بوطیقای گسست » کیانوش عیاری را یک فیگور در مینیاتور ایرانی توصیف کرده بود اما اثار متعدد او و همین « روزگار قریب » را می‌توان نقض کننده این مدعا دانست , 5.

کیانوش عیاری به معنی واقعی کلمه یک سینماگر مولف است ؛ چرا که همه مولفه‌های ان را دارد , از جمله این که اندیشه منسجمی دارد که در اثار مختلف او نمود دارد ؛ مانند مقابله با خرافه گرایی و اگر « روزگار قریب » را با این کیفیت ساخته به خاطر همین بستر است و چه بسا کارگردانان دیگر استقبال نمی‌کردند ؛ چرا که بدون بستر تاریخی و انگیزه‌های اجتماعی و با نگاه قهرمان پرورانه از دکتر قریب یک قهرمان درنمی امد و عیاری استادانه و هوش مندانه درصدد ان نیست او را به مثابه یک قهرمان معرفی کند و حتی در روایت دوران کودکی در کانون توجه قرار نمی‌دهد بلکه به بهانه زمانه او به خرافات و فقر و جهل و تاریخ معاصر در همین نزدیکی‌ها پرداخته و البته متهم به تلخ گویی هم می‌شود اما تلخ او هم شیرین است و مگر « ابادانی‌ها » شیرین نیست ؛ چندان که بعضی معتقدند نه تنها به « دزد دوچرخه » پهلو می‌زند بلکه گاه از ان بهتر هم می‌شود , مولفه دیگر اثار عیاری این است که جنبه سرگرمی صرف یا تجاری ندارد .

به نوشته یک منتقد حرفه ای سینما « ارتباط انسان با جامعه و درگیری ای که در این رابطه شکل می‌گیرد اغلب مبنای ثابت فیلم‌های اوست , در اکثر این درگیری‌ها شخص اول فیلم یا می‌میرد یا تن به سرنوشتی تاریک و درداور می‌سپارد , افراد فیلم‌های او از جامعه پیرامون خود گسسته‌اند و به تنهایی به دنبال راه حل مشکلات شان در کشمکش و جدال با جامعه‌اند و در یک کلام این جامعه و محیط پیرامونی انهاست که انها را ازار می‌دهد ( در تنوره دیو ، ان سوی اتش ، ابادانی‌ها ، شبح کژدم و بودن یا نبودن ).

» در این سریال البته توجه دارد که برای تلویزیون می‌سازد و نباید چندان تلخ باشد اما بیننده درمی یابد که او با خرافه و توهم تا چه حد ناسازگار است , 6, اگر علی حاتمی روایتی گل و بلبل از گذشته ارائه می‌دهد و همه شاعرانه و شیرین سخن می‌گویند عیاری ، ابایی ندارد که واقعیت را پیش چشم ما بگذارد اما نه این که فیلم مستند بسازد .

بی هیچ تردیدی او استاد بی چون و چرای نئورئالیسم است , برخی البته عیاری را به تاثیرپذیری از ناتورالیسم یا واقع گرایی افراطی در باور به جبر زمانه متهم می‌کنند که در فیلم هایی چون شبح کژدم ، ابادانی‌ها و تنوره دیو جلوه می‌کند یا به رویکرد ناسیونالیستی ( روز باشکوه ) و گاهی سنت ستیزی اما هیچ یک از اینها نه تنها از ارزش‌های او نمی‌کاهد که اتفاقا نشان می‌دهد چقدر فکر پشت اثار اوست , 7.

درباره کارگردانان بزرگ می‌گویند اثار انان چنان است که حتی نام بازیگران بزرگ را تحت الشعاع قرار می‌دهد , در همین روزگار قریب و در این نوشته هنوز به بازی مهدی هاشمی و مهران رجبی نپرداخته‌ام ؛ در حالی که بازی مهران رجبی که بیشتر با اثار کمیک شناخته می‌شد کاملا واقعی و بسیار روان است , چرا ؟ چون همه را از چشم کارگردان می‌بینیم .

در فوتبال هم این گونه است , گاه خود سرمربی ستاره است مثل دوره کارلوس کی روش که از بازیکنان بیشتر به چشم می‌امد ؛ حال ان که در تیم ملی کنونی که نتایج متوالی درخشانی هم گرفته و نقش سرمربی غیر قابل انکار است بازیکنان بیشتر به چشم می‌ایند تا اسکوچیچ , 8.

یکی از ویژگی‌های سریال ، نقش مهندس بازرگان است که از دوستان نزدیک دکتر قریب بود , توجه کنیم که در صداوسیمایی که به بهانه‌های گوناگون به مهندس بازرگان طعنه می‌زنند و حتی در دهه فجر و در سالگرد انقلاب به مناسبت تشکیل دولت موقت چندان از او یاد نمی‌کنند چه تصویر درست و پاکیزه ای از او ترسیم شده است و اگر این سریال هیچ نداشت جز همین روایت واقع بینانه و خصوصا قسمت مربوط به اخراج استادان و تن ندادن رییس دانشگاه کافی بود تا ستایش شود , چند سال قبل کیانوش عیاری به مجله « نسیم بیداری » گفته بود : « زمان شروع پروژه اقای علی لاریجانی ، رییس وقت سازمان صداوسیما ، می‌گفت در سریال نبایستی به اقای مهندس بازرگان خیلی اشاره ای شود .

» توضیح کیانوش عیاری در این باره جالب است : « نه تنها دکتر قریب و مهندس بازرگان ، که همسران این دو بزرگوار هم خیلی به هم نزدیک بودند ، تا حدی که می‌گفتند یک شب خانواده دکتر قریب به منزل مهندس بازرگان می‌امدند و شب بعد انها به خانه دکتر قریب می‌رفتند , طبیعتا در این رفت وامدها ، نکات جذاب و جالب فراوانی بود که حسین و نوید - فرزندان قریب و بازرگان - برای من تعریف می‌کردند , خلاصه این که شکل‌گیری رابطه نزدیک دکتر قریب و مهندس بازرگان به دوران جوانی شان برمی‌گردد ؛ زمانی که هر دو به عنوان دانشجویان ممتاز برای ادامه تحصیل به فرانسه اعزام شدند .

این دوستی از ان زمان شروع شد و در اتفاقات و برهه‌های مختلف زندگی هر دو مثل تدریس ، ازدواج ، بچه دارشدن و … عمق گرفت و تا پایان عمر دکتر قریب نیز ادامه داشت , به تعبیری رفیق گرمابه و گلستان شده بودند , من هم خیلی دوست داشتم این رابطه را در سریال « روزگار قریب » نشان دهم اما خوب محدودیت هایی بود که باعث شد متاسفانه خودم را از ترسیم این روابط دوستانه و ظریف محروم کنم .

قطعا اگر اجازه به نمایش کشیدن رابطه صمیمانه دکتر قریب و مهندس بازرگان را داشتم ، سریال نیز جذاب تر از کار درمی امد ,,.

در خصوص نمایش دادن مهندس بازرگان یادم هست اقای دکتر ولایتی خیلی به ما کمک کردند , زمان شروع پروژه در ریاست اقای لاریجانی بود , ایشان می‌گفت در سریال ، نبایستی به اقای مهندس بازرگان خیلی اشاره ای شود .

من دیداری با اقای دکتر ولایتی داشتم , می‌دانید ایشان یکی از مبرزترین شاگردان دکتر قریب بودند , رفته بودم که اطلاعات ، خاطرات و احیانا عکس هایی از ایشان در رابطه با دکتر قریب بگیرم .

این مشکل را هم با ایشان در میان گذاشتم , ایشان بسیار تعجب کردند و گفتند مگر می‌شود سریالی راجع به دکتر قریب ساخت و در ان از مهندس بازرگان ، عزیزترین و نزدیکترین دوست دکتر قریب ، نامی نیاورد ؟ اقای ولایتی گفت من با اقای لاریجانی در این خصوص صحبت خواهم کرد و سعی می‌کنم رضایتشان را جلب کنم , همین طور هم شد .

ظاهرا ایشان با اقای لاریجانی صحبت کرده بودند و همین امر باعث شد ما به شکل حداقلی ، مهندس بازرگان را هم در سریال داشته باشیم , به مدد همین مذاکره ای که صورت گرفته بود ، ما در دو قسمت پیاپی توانستیم مهندس بازرگان را در سریال به نمایش دراوریم ، البته باز با محوریت دکتر قریب ,» ( نقش مهندس بازرگان را رضا بابک بازی می‌کند .

) 9, شاید اگر پروژه زندگی دکتر قریب را به هر کارگردان دیگری می‌دادند از عهده انجام ان برنمی‌امد ؛ چرا که معمولا فیلم‌ها و سریال‌ها را با داستان عاشقانه در متن یا به موازات روایت تاریخی پیش می‌برند و حسن فتحی استاد این کار است , تصور کنید « شب دهم » یا « شهرزاد » بدون داستان عاشقانه چگونه پیش می‌رفت و اصلا قابل شکل‌گیری بود یا نه اما کیانوش عیاری حتی از شخصیت اصلی هم قهرمان نمی‌سازد و اندیشه خود را جاری می‌کند .

10, اگر به این نتیجه رسیده‌اید که همه اینها را نوشتم تا بگویم کیانوش عیاری کارگردان بزرگی است بله منظور همین است و چه خوب است که با اینان هم روزگاریم و چه خوب که قبل کرونا و حین رفت وامد به دفتر ، فرصت دیدار هم دست می‌داد , « روزگار قریب » را ببینید ! در « روزگار غریب »‌ی که گروهی با ادعای طب سنتی مخالف واکسیناسیون کرونا بودند و بعضی با اصرار بر ترجیح تولید بر واردات ، زمینه تاخیر را فراهم اوردند و خوشبختانه این روزها و از دیشب این شب‌ها که روند واکسیناسیون به لطف واردات بیشتر سرعت گرفته با حس بهتری می‌توان به تماشای روزگار قریب نشست .

» انتهای پیام.