بومی‌سازی 10 بخش اصلی رصدخانه ملی از سوی محققان ایرانی

۱۴۰۰/۰۴/۲۷ ۰۵:۱۴:۳۴

رصدخانه ملی که با تلاش محققان پژوهشگاه دانش‌های بنیادی اجرایی شده ، در حالی مورد انتقاد برخی قرار گرفته که از سوی محققان این پژوهشگاه بخش‌های اصلی ان برای نخستین بار در کشور بومی‌سازی شده است و به گفته انها پس از پایان موفق نورگیری مهندسی ، اینه اصلی و ثانویه پوشیده شده با الومینیوم خالص ، بر روی تلسکوپ مستقر می‌شوند . در این مرحله ، هم محوری اپتیکی و تنظیمات مرتبط با ان و همچنین سیستم اپتیک فعال ، مورد ازمون‌های عملکردی با بهره‌گیری از نور ستاره‌ها قرار می‌گیرند و با پایان یافتن مرحله نورگیری ، فرایند تایید علمی (science verification) کلید زده می‌شود .



به گزارش ایسنا ، رصدخانه ملی تا رسیدن به بهره برداری اولیه ، حکایت 25 سال تلاش محققان ایرانی است که با همکاری مشاوران بین‌المللی اجرایی شده است , این رصدخانه بزرگترین پروژه ملی علمی کشور در حوزه نجوم است که در دستور کار پژوهشگاه دانش‌های بنیادی قرار دارد و اکنون در قله 3600 متری ( گرگش ) که طی مطالعات مکان‌یابی 6 ساله انتخاب شد ، عملیات عمرانی ان ، مراحل پایانی را می‌گذراند و به گفته مجریان این طرح در صورت تامین اعتبارات مربوط به ان می‌توان امید داشت در اینده نزدیک ، اولین نورگیری این پروژه عظیم نجومی صورت گیرد , این طرح ، ترکیبی از فناوری‌های حوزه مکانیک ، اپتیک ، سخت افزارها و نرم افزارهای کنترل در درون سازه 90 تنی است که باید اینه ان را با دقت 5 ده هزارم درجه در حضور باد به صورت بی درنگ کنترل کند .

به گفته محققان ، برای ساخت این رصدخانه بیش از 120 هزار قطعه مکانیکی و اپتیکی به کار گرفته شده است و در نهایت به کمک این تلسکوپ می‌توان کهکشان‌های پر حجم در فاصله 66 میلیارد میلیارد کیلومتر را رصد کرد , این رصدخانه هشتمین رصدخانه در نیمکره شمالی زمین است , در نیمکره شمالی زمین رصدخانه هایی ، از اسپانیا تا هند ایجاد شده و رصدخانه ایران نیز یکی از این رصدخانه‌ها به شمار می‌رود .

این طرح بعد از افتتاح ، با برخی انتقادات روبرو شد ! بر این اساس انجمن نجوم ایران طی انتشار بیانیه ای درباره رصدخانه ملی ایران با انتقاد نسبت به افتتاح زودهنگام مهمترین طرح کشور در حوزه نجوم ، تاکید کرد که رونمایی نابهنگام از رصدخانه بیشتر اقدامی نمادین بوده و برگرفته از فشارهای غیر کارشناسی خارج از ساختار دانشگاهی و پژوهشی ؛ اقدامی که می‌تواند اینده این پروژه کلان ملی را به مخاطره اندازد و فراتر از ان ، روند نجوم حرفه ای را در کشور با نابسامانی روبرو کند ! پس از این بیانه بود که مجله " ساینس " نیز گزارشی انتقادی در این رابطه منتشر کرد , در این گزارش به نگرانی‌های " منصوری " مدیر سابق پروژه رصدخانه ملی اشاره شده و چنین نگاشته شده است : « منصوری نگران است که ممکن است تغییرات اخیر در طراحی ، رصدخانه ملی ایران را با مشکل روبرو کند , اگرچه او دیگر به اسناد علمی رصدخانه ملی ایران دسترسی ندارد اما به ادعای او تصاویر موجود از این مرکز گویای ان است که مدیریت ، طراحی اصلی را به قیمت کیفیت تصویر به شدت تغییر داده است ! به عنوان مثال اینه تلسکوپ به اندازه کافی بالاتر از سطح زمین قرار نگرفته تا نوسانات حرارتی ان کاهش یابد و محفظه تلسکوپ نیز فاقد افتابگیرهای تهویه مورد نیاز برای کاهش تلاطم است .

او می‌ترسد که ایران با داشتن این رصدخانه به جای رسیدن به سطح استاندارد و سطح یک جهانی به یک رصدخانه جهان سومی تبدیل شود !» البته این گزارش ساینس واکنش مشاوران ارشد بین‌المللی این پروژه کلان ملی علمی ایران را نیز در پی داشت به طوری که بلافاصله پس از گزارش ساینس ، این گروه برجسته علمی بیانیه ای را صادر کردند که در نهایت ساینس مجبور به انتشار ان شد , این افراد که خود از صاحب نظرترین افراد جهان در حوزه نجوم می‌باشند در بیانه خود اعلام کردند که تیم پروژه رصدخانه ملی ایران در شرایط دشوار اقتصادی و البته همه‌گیری کوید -19 کار کرده است و انها لایق اعتبار و احترام قابل توجهی هستند , انها همچنین اعلام کردند که اطمینان دارند رصدخانه ملی ایران توانایی تحقق به موقع پروژه را دارد و از پژوهش دانشمندان ایرانی ، پشتیبانی و حمایت خواهند کرد .

پس از انتشار گزارش مجله ساینس ، دکتر محمدجواد لاریجانی رییس پژوهشگاه دانش‌های بنیادی ، نیز بیانیه ای را منتشر کرد , وی در این بیانیه از اجرای پروژه رصدخانه ملی با عنوان " حادثه مهم سپهر علمی " یاد می‌کند و یاداور می‌شود که رصدخانه تاسیس شد ! تلسکوپ نیز با بیش از یکصد هزار قطعه توسط صنایع داخلی و با طراحی تیم علمی رصدخانه و با مشورت و تایید صاحب ­ نظران و شورای علمی بین‌المللی طرح ! اماده ورود به مرحله راه اندازی شد , این حادثه ، که بیش از ساخته شدن رصدخانه است : عملا نشان داد ما می‌توانیم .

وی با اشاره به برگزاری مراسم افتتاح این رصدخانه در روز 7 تیر ماه تاکید می‌کند : این مرحله یک تا دو سال ان شاء الله به طول می‌انجامد و امیدواریم که در همین مدت نگین پروژه‌های علوم پایه کشور ، جاذب درخشش‌های افق‌های دوردست باشد ! دکتر لاریحانی همچنین به برخی انتقادات درخصوص افتتاح این پروژه اشاره کرد و با بیان اینکه این انتقادات هیج شباهتی به نقد علمی و فنی ندارد ، اظهار کرد که در فضای علمی کشور ، همگان می‌دانند که : پژوهشگاه دانش‌های بنیادی میدان نقد است ، نقد علمی و اصولی و دقیق و حدی هم ندارد , از سوی دیگر پژوهشگاه خانه همت‌های بلند است : اوردن اینترنت به کشور ، همکاری با سرن ، ازمایشگاه علوم شناختی در کنار تحقیقات عمیق و ریشه ای در حوزه علوم پایه , اگر نگرانی مدعیان علمی است ، شورای مشورتی بین‌المللی طرح ، پاسخ روشنی به مجموعه ادعاها داده است .

نگاهی به سوابق اعضای شورا می‌تواند اعتبار علمی این پاسخ را مشخص کند , رصدخانه از انجام تا سرانجام با تمام این تفاصیل ، در حالی برخی این انتقادات نسبت به این طرح ملی عنوان می‌شود که علاوه بر ساخت سازه ، محققان کشور موفق به اجرایی‌سازی بخش‌های مهم این رصدخانه چون اینه اصلی و ثانویه ، سامانه اپتیکی ، گنبد تلسکوپ ، سازه نگهدارنده اینه اصلی ، سامانه کنترلی ، سازه مکانیکی ، پالایشگاه ، سامانه میدان دید باز و اتاق رصد و ساختمان لایه نشانی در ارتفاع 3600 متری از زمین شدند , با پایان نصب و اغاز مرحله راه اندازی ، این رصدخانه میزبان تلسکوپ 3.

4 متری شد و در این راستا از سوی پژوهشگاه دانش‌های بنیادی گزارش جامعی از طرح رصدخانه ملی ایران ارائه شده است که به این شرح زیر است : تلسکوپ 3,4 متری توسط تیم مهندسی رصدخانه ملی در پژوهشگاه دانش‌های بنیادی به طور کامل طراحی و پس از دریافت تاییدیه متخصصان و شورای مشورتی بین‌المللی ، برای ساخت به صنایع داخلی واگذار شد و چندین شرکت داخلی ساخت و تامین تجهیزات ان را بر عهده داشتند ، ضمن انکه سامانه جامع نرم افزاری و سیستم‌های کنترل تلسکوپ توسط تیم مهندسی رصدخانه به اجرا درامده است , این نخستین سازه عظیم و در عین حال دقیق ساخت ایران است که فناوری‌های " اپتیک "، " مکانیک " و " کنترل نرم افزار و سخت افزار " در ان به کار رفته است .

اینه اصلی 340 سانتی متر قطر دارد و ضخامت ان 18 سانتی متر است , صافی سطحی اینه کمتر از 2 نانومتر است و بر روی پایه سمتی - ارتفاعی قرار می‌گیرد , قطر اینه ثانویه 60 سانتی متر و صافی سطح ان بهتر از 2 نانومتر است .

اینه اصلی به وسیله سامانه اپتیک فعال پشتیبانی می‌شود که می‌تواند با اعمال نیرو با دقت 0,3 نیوتن به اینه از ابیراهی‌های اپتیکی تلسکوپ که ناشی از تغییر زاویه و دما است ، بکاهد , همچنین اینه ثانویه تلسکوپ با یک سامانه عملگر 6 محوره کنترل با دقت جابجایی خطی یک میکرومتر و زاویه ای یک ثانیه قوسی هدایت می‌شود تا هم محوری اپتیکی تلسکوپ تامین شود .

میدان دید تلسکوپ 20 دقیقه قوسی است و می‌تواند اجرام اسمانی را با دقت 0,2 ثانیه قوسی ( حدود 0,0005 درجه قوسی )، در حضور جریان باد ، دنبال کند .

طراحی اپتیکی تلسکوپ از مدل کاسگرین ( ریچی - کرتین )، اینه اصلی یک حفره مرکزی 700 میلی متری دارد , هذلولی بودن اینه‌ها ، خطاهای اپتیکی اطراف محور اپتیکی در تلسکوپ را کمینه می‌کند , این نوع طراحی اپتیکی در رصدخانه‌های مهم و مدرن امروزی در جهان بیش از گذشته یافت می‌شود .

سامانه اپتیکی تلسکوپ رصدخانه ملی سامانه اپتیک فعال زیرمجموعه سامانه کنترل تلسکوپ است و وظیفه دارد در هر ثانیه ، یک بار شکل اینه را بررسی کند و دستور اصلاحات احتمالی لازم را برای برگرداندن اینه به حالت ایده ال ، به سامانه اپتیک فعال ارسال کند , برای داشتن تصویری ایده ال ، اینه باید در بهترین فرم خود باقی بماند ؛ بنابراین ، اینه اصلی به وسیله یک سامانه فعال پشتیبانی می‌شود تا همواره در حالت معلق قرار داشته باشد و تاثیر جاذبه زمین بر اینه خنثی شود , علاوه بر این ، سامانه اپتیک فعال باید فرم اینه را در حالت مطلوب نگه دارد تا ابیراهی ( انحراف ) اپتیکی تصحیح شود .

ابیراهی اپتیکی در تلسکوپ به دو دسته تقسیم می‌شود که بخشی از ان به وسیله حرکت اینه ثانویه و دسته دیگر به وسیله انعطاف اینه اولیه تصحیح می‌شود , سنسور جبهه موج که در اداپتور قرار می‌گیرد ، ابیراهی را می‌سنجد و در صورت وجود ابیراهی فراتر از حد مجاز ، به سامانه اپتیک فعال اطلاع می‌دهد تا ابیراهی را تصحیح کند , سامانه اپتیک فعال از 60 عملگر پنوماتیک در سطح پشت اینه اصلی تشکیل شده که با تنظیم این عملگرها شکل اینه تغییر می‌کند تا ابیراهی اپتیکی تصحیح شود .

رصدخانه ملی ایران اکنون با پایان مرحله ساخت و نصب محفظه و تلسکوپ ، وارد مرحله مهم بعدی ، یعنی فاز راه اندازی شده است , در اجرای طرح رصدخانه ملی ایران ، تا کنون حدود 2،5 میلیون نفر - ساعت صرف مطالعه ، طراحی ، مهندسی و ساخت شده و بیش از 100 هزار قطعه اپتیکی ، مکانیکی و کنترل در ساخت تلسکوپ و گنبد به کار رفته است , در مرحله راه اندازی ، سیستم کنترل هدف‌گیری و رهگیری تلسکوپ ابتدا با بهره‌گیری از یک اپتیک پشتیبان مرحله نورگیری مهندسی را طی می‌کند و در پایان این مرحله و قبل از استقرار اینه‌های اولیه و ثانویه ، تمام بخش‌های تلسکوپ و گنبد می‌بایست عملکردی مشابه انچه در اسناد مشخصات ذکر شده است ، داشته باشند ( به جز بخشی که فقط با کمک اینه اصلی مشخص می‌شود ).

سامانه‌های کنترلی و حرکتی تلسکوپ ، هم محوری مکانیکی ، کنترل محفظه و زیرسامانه‌های مربوط ، در شرایط سایت ، طی برنامه ای چند ماهه ازموده می‌شوند , نورگیری تا بهره برداری پس از پایان موفق نورگیری مهندسی ، اینه اصلی و ثانویه پوشیده شده با الومینیوم خالص بر روی تلسکوپ مستقر می‌شوند , در این مرحله ، هم محوری اپتیکی و تنظیمات مرتبط با ان و همچنین سیستم اپتیک فعال ، مورد ازمون‌های عملکردی با بهره‌گیری از نور ستاره‌ها قرار می‌گیرند و با پایان یافتن مرحله نورگیری ، فرایند تایید علمی (science verification) کلید زده می‌شود .

در این مرحله تعدادی رصد ازمایشی با کمک منجمان انجام خواهد شد تا از قابلیت تلسکوپ برای طیفی از رصدها مانند رصد ستارگان ، کهکشان‌ها یا نظایر ان اطمینان حاصل شود , پایان مرحله تایید علمی اغاز بهره برداری علمی را کلید می‌زند , گنبد تلسکوپ گنبد تلسکوپ ، یک ماشین به ابعاد تقریبا 16 متر در 16 متر مجهز به 8 چرخ است .

4 عدد از این چرخ‌ها محرک و 4 چرخ دیگر هرزگرد هستند ، ولی همه چرخ‌ها در تحمل بار مشارکت می‌کنند , حدود 20 قطعه متحرک غول پیکر دیگر مانند شاترها ، پنجره‌های هواشویی ، سپر باد ، سپر ماه ، جرثقیل و ,.

, روی این سازه عظیم و وزین 250 تنی ، که با دقت دهم درجه می‌چرخد و با تلسکوپ همگام است ، قرار دارند , برخی از این قطعات در کمتر گنبدی در جهان وجود دارند .

گنبد رصدخانه در عین محافظت از تلسکوپ در برابر شرایط محیطی ، با دوران همزمان با تلسکوپ ، شرایط را برای رصد اسمان فراهم می‌کند , نمایی از گنبد رصدخانه ملی گنبد رصدخانه 5 دریچه هواشویی دارد که باعث می‌شوند جریان هوا موقع رصد از روی اینه تلسکوپ رد شود و ریزتلاطم هایی که به خاطر اختلاف دمای اینه و محیط به وجود می‌ایند ، شسته شوند , در پنجره‌های گنبد ، هیج المان سازه ای مانع عبوردهی باد نمی‌شود و به این ترتیب باد بکر قله ، به نرمی بر روی اینه می‌وزد و هواشویی را انجام می‌دهد .

کل سازه در برابر بادی با سرعتی معادل 220 کیلومتر بر ساعت مقاوم است و ان هم نه تنها بر اساس استحکام ، بلکه بر اساس خیز ؛ یعنی اب بندی سازه هم مشکلی پیدا نمی‌کند , در طراحی و ساخت سازه رصدخانه ، عوامل دیگری نیز مانند ارتعاشات ریز کوهستان لحاظ شده‌اند که خود تلسکوپ را از گنبد ایزوله می‌کند , سازه نگهدارنده اینه اصلی فرایند ساخت سازه نگهدارنده اینه از سال 1397 و بعد از اتمام طراحی‌ها اغاز شد .

این قطعه یکی از قطعات مهم تلسکوپ است که اینه بر روی ان قرار می‌گیرد و علاوه بر نگهداری اینه باید به بازوهای عملگر اجازه بدهد تا تغییرات شکل اینه را کنترل کنند و فشارهای وارده به اینه را نیز از بین ببرد , برای ساخت این قطعه بیش از 3 هزار فرایند سوراخ کاری ، جوشکاری و ماشینکاری بر روی قطعه صورت گرفت و در نهایت نیز با استفاده از شبیه ساز تلسکوپ که ان نیز در کارخانه ساخته شده بود ، تست‌های صحت سنجی را گذراند , نگهدارنده اینه اصلی بر روی شبیه ساز تلسکوپ سازه مکانیکی پایه تلسکوپ یک پایه سمتی - ارتفاعی شامل دو محور چرخش است که ترکیب انها باهم اجازه می‌دهد تا اجرام اسمانی رصد شوند و در عین حال ، تلسکوپ حجم کمی را اشغال کند .

محور ارتفاع تلسکوپ حدود 40 تن وزن دارد که به کمک تعدادی رولبرینگ کار می‌کنند , برای هر محور ، دو موتور وجود دارد که با چرخ دنده‌ها کار می‌کنند , انها بر عکس هم عمل می‌کنند تا اثر لقی دنده‌ها را حذف کنند .

سازه تلسکوپ 90 تن وزن دارد که 70 تن ان متحرک است , قسمت متحرک روی چهار عدد یاتاقان هیدرواستاتیک شناور است که اصطکاک ایستایی در این قسمت سازه تقریبا صفر است , این نخستین سامانه از این نوع است که در ایران طراحی و ساخته شده است .

نمایی از پایه سمتی - ارتفاعی تلسکوپ در محل ساخت تلسکوپ سه محور دارد که هر محور توسط دو موتور و چرخ دنده‌های spur حرکت می‌کنند , علت استفاده از این چرخ دنده‌ها این است که کمینه بردار سایشی را دارند , بردار سایشی ، نویزهایی ایجاد می‌کند که سامانه کنترلی نمی‌تواند انها را حذف کند .

بقیه نویزها به وسیله سامانه کنترلی با دقت خوبی حذف می‌شوند , سامانه کنترلی سامانه کنترلی ، ترکیبی از نرم افزارها و سخت افزارهای مختلف است که از بخش‌های اصلی " سامانه نظارت رصد (oss)"، " سامانه نظارت رصدخانه (oms)"، " سامانه کنترل تلسکوپ (tcs)" و " سامانه ایمنی (ils)" تشکیل شده است , سامانه ils به طور خاص برای تلسکوپ ضروری است ؛ چرا که به هر دلیلی از جمله خطای انسانی ، نرم افزاری و سخت افزاری ، سامانه از کنترل خارج خواهد شد ، از این رو یک سامانه کنترل موازی برای تلسکوپ ساخته شده تا چنانچه بخشی از تلسکوپ از کنترل خارج شد ، سامانه کنترل موازی وارد عمل شود و اجازه ندهد که به طور مثال ، تلسکوپ سرعت بگیرد یا بیش از زاویه مطلوب حرکت کند ، از این طریق خطر انسانی یا تجهیزاتی ایجاد نخواهد شد .

این اولین بار است که در فرایندهای رصدی ایران از یک سامانه « برنامه ریز هوشمند » استفاده شده است تا جدول زمانی رصد را به بهترین شکل تنظیم کند , علت استفاده از این سامانه این است که اجرام اسمانی به موقع رصد شوند و در عین حال ، تلسکوپ کمترین اصطلاک را داشته باشد , اپتیک محدوده کاری این تلسکوپ در طیف مریی و فروسرخ ، یعنی در بازه طول موج 325 تا 2500 نانومتر است .

بخش اپتیکی تلسکوپ با الهام از مدل ریچی - کرتین ساخته شده که متشکل از دو اینه هذلولی شکل است , اینه اصلی یک اینه « سریع » با وزن 4 تن است که ابعاد ان بر روی کم حجم شدن این تلسکوپ موثر است , در اینجا « سریع » به این معناست که به خاطر این نوع اینه ، مدت زمان نوردهی تلسکوپ کاهش می‌یابد و امکان رصد اجرام کم نور نیز وجود خواهد داشت .

شیشه اینه از جنس سرامیک zerudor است که انبساط گرمایی ان 100 برابر کمتر از شیشه‌های متعارف است و با دقت 2 نانومتر صیقل داده شده است , هنگامی که تلسکوپ مشغول به کار نیست ، پوشش اینه اصلی بسته می‌شود تا اسیبی به ان وارد نشود , عملیات لایه نشانی اینه باید در محل قله انجام شود .

به همین منظور ساختمان لایه نشانی و خدمات در کنار گنبد تلسکوپ ، ساخته شده است , اتاق رصد و ساختمان لایه نشانی جانمایی این ساختمان و نحوه طراحی ان ، با استفاده از داده‌های علمی طرح صورت گرفته تا علاوه بر دسترسی اسان و بدون هزینه زیاد برای انتقال اینه از گنبد به ان ، هیچ خللی در کار داده‌گیری و رصد تلسکوپ 3,4 متری ایجاد نکند .

همچنین ساختمان به نحوی در قله جایابی شد تا بتوان از ان برای کنترل سایر تجهیزات رصدی موجود و اتی بهره گرفت , در این ساختمان اتاق‌های مجزا برای تیم کنترل و رصدگران ، اتاق جلسات ، اتاق سرور و مکانیک و امکانات رفاهی مورد نیاز افراد در نظر گرفته شده است , نمایی از ساختمان لایه نشانی در مجاورت گنبد رصدخانه سالن لایه نشانی به مساحت 200 متر مربع و مجهز به جرثقیل سقفی 15 تن سامانه لایه نشانی شامل محفظه 40 متر مکعبی خلا را در بر خواهد گرفت .

شستشو و لایه نشانی تلسکوپ در این سالن به انجام می‌رسد , پایشگاه هر رصدخانه نیاز دارد تا در هر لحظه علاوه بر وضعیت اب و هوا ، پارامترهای مهم نجومی مانند دید نجومی در محل را اندازه‌گیری کند , این پارامترها کیفیت سایت و تصاویر رصد شده را تایید می‌کنند ؛ از این رو این بخش در تحلیل داده‌ها برای منجمین اهمیت ویژه ای دارد .

به همین منظور از سال 1393 سامانه اندازه‌گیری خودکار دید نجومی در محل پایشگاه در فاصله 150 متری از گنبد اصلی رصدخانه ، تاسیس شده است و همزمان که داده‌های هواشناسی را به صورت برخط گزارش می‌دهد ، پارامتر دید نجومی را نیز در شب اندازه‌گیری و گزارش می‌کند , سامانه میدان دید باز ( شکارچی ) سامانه میدان دید باز دومین سامانه رصدخانه ملی است که در سال 1397 به بهره برداری رسید , این سامانه ارایه ای متشکل از چند لنز است که به طور خاص برای مطالعه اجرام با درخشندگی سطحی پایین در طول موج‌های مریی طراحی شده است .

طراحی ، ساخت و راه اندازی این ارایه توسط تیم توسعه فناوری رصدخانه ملی ایران انجام شده است , " شکارچی " در حال حاضر به سه لنز کانن 400 میلی متر که سطوح عدسی‌های انها با پوشش فوق العاده نانو ساخته شده‌اند ، مجهز است و دقت اجزای اپتیکی داخلی ان از مرتبه زیر طول موج مریی است , طراحی منحصر به فرد ارایه این امکان را فراهم می‌کند تا با کاهش شدید نور پراکنده شده داخل سیستم اپتیکی و همچنین کاهش بازتاب‌های درونی ، ساختارهای بسیار کم نور اشکار شوند .

" شکارچی " همچنین می‌تواند به عنوان ابزار رصدی میدان دید باز به کار گرفته شود و چندین جرم را به طور همزمان رصد کند , همچنین در سال جاری و همزمان با افتتاح رصدخانه ملی ایران نخستین یافته‌های علمی این سامانه در گردهمایی سالانه نجوم اروپا (ewass) ارائه شد , با ثبت ساختارهای کم نور اطراف کهکشان‌ها با درخشندگی سطحی 30 قدر در ثانیه قوس نشان داده شد که با 30 ساعت رصد این سامانه می‌توان به درخشندگی‌های سطحی بی نهایت پایین همانند انچه تلسکوپ فضایی هابل به ان می‌رسد ، دست یافت .

انتهای پیام.