کارنامه 100 روزه رییسی در بورس

۱۴۰۰/۰۹/۰۴ ۱۴:۴۵:۴۵

14 مردادماه بود که پس از برگزاری مراسم تحلیف ، ابراهیم رییسی به عنوان رییس دولت سیزدهم برگزیده شد . بازار سهام که درست از فردای برگزاری انتخابات ، یعنی 29 خردادماه با دل بستن به تحقق وعده‌های انتخاباتی ابراهیم رییسی ، رنگ سبز به خود گرفت ، در روزهای نخست پس از تحلیف نیز حال و روز خوبی داشت . رییسی در اکثر مناظره‌های انتخاباتی خود از برنامه‌های ویژه دولتش برای بهبود وضعیت بازار سرمایه سخن گفته بود و حتی قبل از برگزیده شدن سری به تالار شیشه ای زده و در انجا مهم‌ترین برنامه خود را بازگشت ثبات به بازار سهام عنوان کرده بود .



به گزارش بورس تابناک ، 14 مردادماه بود که پس از برگزاری مراسم تحلیف ، ابراهیم رییسی به عنوان رییس دولت سیزدهم برگزیده شد , بازار سهام که درست از فردای برگزاری انتخابات ، یعنی 29 خردادماه با دل بستن به تحقق وعده‌های انتخاباتی ابراهیم رییسی ، رنگ سبز به خود گرفت ، در روزهای نخست پس از تحلیف نیز حال و روز خوبی داشت , رییسی در اکثر مناظره‌های انتخاباتی خود از برنامه‌های ویژه دولتش برای بهبود وضعیت بازار سرمایه سخن گفته بود و حتی قبل از برگزیده شدن سری به تالار شیشه ای زده و در انجا مهم‌ترین برنامه خود را بازگشت ثبات به بازار سهام عنوان کرده بود .

رفع معضل قیمت‌گذاری دستوری ، فعال شدن صندوق تثبیت بازار سرمایه ، حل مشکلات مربوط به دامنه نوسان و اجتناب از اداره دستوری بازار از دیگر وعده هایی بود که رییسی پیش از تکیه زدن بر صندلی ریاست جمهوری به بورس بازان داده بود , حالا 100 روز از اغاز به کار دولت رییسی می‌گذرد , وعده‌های رییسی تا چه اندازه محقق شده‌اند ؟ بورس و سهامداران چه وضعیتی دارند ؟ ایا ثبات به بازار سهام بازگشته و بورس به بازار پیش بینی‌پذیر تبدیل شده است ؟ بررسی « شاخص‌های کمی » و « کیفیت سیاستگذاری »‌های انجام شده در 100 روز نخست فعالیت دولت سیزدهم در بازار سرمایه نشان می‌دهد ، هنوز گذر از نگاه جزیره ای به نگاه منظومه ای در بازار سهام رخ نداده و خبری از تغییر ریل برای هدایت بورس به مسیر درست خود ، یعنی بازار مولد و کارا نیست .

سرمایه‌گذاری مولد یا قمار ؟ نگاه جدید سیاستگذاران به بازار سرمایه که از اواخر سال 98 اغاز شده بود ، سبب شد بورس در ماه‌های اغازین سال گذشته منفصل از بخش واقعی حرکت کرده و در مدتی کوتاه رشد بیش از 300 درصدی را تجربه کند , در این شرایط شاید کمتر کسی نگران شرایط بود و اقتصادخوانده هایی نیز که سعی در هشدار دادن در خصوص این رشد افسارگسیخته داشتند ، از سوی بورس بازان مورد عناد قرار می‌گرفتند , سیاستگذار نیز متوجه مخاطرات این نوع نگاه به بورس نشد ؛ اینکه چنین وضعیتی می‌تواند بازار سرمایه را به جای انکه محلی برای تامین مالی شرکت‌ها باشد ، به محلی برای سفته بازی‌های کوتاه مدت تبدیل کند و خروجی ان به ماهیت دیگر بورس ، یعنی سرمایه‌گذاری غلبه پیدا کند .

در ان دوره نقدهایی شنیده می‌شد ؛ به دنبال پیداکردن مشکل این سیاست‌ها بودند , اینکه سیاست‌های پولی منفصل از بخش واقعی می‌تواند به حبابی کردن بورس و ابرنوسان منجر شود و در این میان ، وجود محدودیتی همچون دامنه نوسان شرایط را بغرنج تر خواهد کرد , به نظر می‌رسد تا زمانی که این نوع نگاه به بازار سرمایه و اقتصاد وجود داشته باشد ، بورس بیشتر ماهیت قمارخانه ای خواهد داشت تا ماهیت یک بازار قابل پیش بینی که باید مکمل بخش واقعی اقتصاد کشور باشد .

با کاندیدا شدن ابراهیم رییسی و وعده هایی که در دوره تبلیغات انتخاباتی مطرح کرد ، امید می‌رفت با رفع برخی موانع بر سر راه کارایی بازار سرمایه ، شاهد تغییر ریل سیاستگذاری در بازار سهام باشیم , اما ایا در 100 روز اخیر علائمی در این خصوص دیده‌ایم یا خیر ؟ در این گزارش سعی کرده‌ایم با مرور کارنامه کمی و کیفی دولت سیزدهم در بازار سهام به این سوال پاسخ دهیم , امارهای 100 روزه بورس رییسی امارها نشان می‌دهد شاخص کل بورس تهران از زمان تحلیف ابراهیم رییسی تاکنون توانسته 4/ 2 درصد افزایش ارتفاع دهد تا تالار شیشه ای از نمای سبز در این دوره 100 روزه حکایت کند .

پس دلیل اعتراضات بورسی‌ها در این دوره چیست ؟ یکی از موضوعاتی که نه تنها سهامداران ، بلکه کارشناسان بورسی بارها به ان اشاره کرده‌اند ، ناکارایی شاخص کل بورس در نشان دادن واقعیت‌ها و نمای اصلی تالار شیشه ای است , این نقد به این مهم اشاره می‌کند که شاخص کل بورس تهران با توجه به محاسبه بر اساس میانگین وزنی قیمت سهام ، تنها نشان دهنده عملکرد شرکت‌های بزرگ بازار است و نمی‌توان ان را دماسنج تالار شیشه ای دانست , در حال حاضر ، شاخص کل مهم‌ترین نماگر در بازار سرمایه است که به عنوان دماسنج مورد رصد فعالان و سرمایه گذاران قرار می‌گیرد .

این شاخص در حالی فعالیت خود را از سال‌های ابتدایی دهه 70 اغاز کرده است که در کنار ان نماگرهای دیگری مورد محاسبه قرار می‌گیرند و اگرچه مورد استفاده عموم مردم قرار نمی‌گیرند ، اما به شکل تزیینی در تابلوی معاملات دیده می‌شوند , بدون شک ، اگر شاخص فرابورس را کنار بگذاریم ، در خود بورس به عنوان مهم‌ترین بستر معاملات سهام ، فقط شاخص هم وزن است که بهترین وضوح را دارد ؛ چرا که به رغم نادقیق بودن ، حداقل می‌تواند تصویری روشن از بازار سهام و نمادهای کوچک پر تعداد در ان بدهد , امار و ارقام نشان می‌دهد این نماگر ( شاخص کل هم وزن ) در 100 روز گذشته با افت 8/ 3 درصدی مواجه شده است تا دلیل برخی از اعتراضات به وضعیت بورس و سهام مشخص شود .

البته باید توجه کرد که پس از تاکید رییس دولت سیزدهم در خصوص سامان دادن به اوضاع و احوال بورسی‌ها و سپردن مسولیت ان به احسان خاندوزی به عنوان وزیر اقتصاد ، تالار شیشه ای رنگ و بوی دیگری گرفت و کمی از افت‌های سنگین گذشته جبران شد ؛ جبرانی که البته بسیاری از فعالان بازار ان ان را ماحصل حمایت‌های دستوری از این بازار می‌دانند , شاخص کل بورس تهران در همین بازه 9 روزه رشد 4/ 7 درصدی را ثبت کرده و میزان صعود نماگر هم وزن نیز از 10 ابان ماه ، یعنی پس از جلسه وزیر اقتصاد و رییس سازمان بورس با حقوقی‌های بزرگ بازار ، 8/ 7 درصد براورد می‌شود , نگاهی به دیگر متغیرهای بورسی از نصف شدن ارزش معاملات خرد سهام در این بازه زمانی حکایت دارد .

این متغیر از انجا حائز اهمیت است که می‌تواند نشان دهنده میزان نقدشوندگی بازار باشد , در هر حال ، پیش از روی کار امدن دولت سیزدهم ، ارزش معاملات خرد سهام تنها در بورس تهران حدود 6 هزار میلیارد تومان بود که در پایان دادوستدهای 22 ابان ( پایان 100 روز ) به 2700 میلیارد تومان تنزل یافت , در کنار این کاهش معاملات ، سهامداران حقیقی نیز به خروج از گردونه معاملات سهام ادامه دادند .

امارها نشان می‌دهد از 16 مردادماه تا پایان دادوستدهای روز 22 ابان در بورس تهران شاهد جابه جایی سهامی به ارزش 16 هزار و 300 میلیارد تومان در مسیر حقیقی به حقوقی بودیم که با خالص فروش حدود 3 هزار میلیارد تومانی سهامداران خرد در فرابورس ایران ، جمع سرمایه خرد خارج شده از بازار سهام در این دوره 100 روزه 19 هزار و 260 میلیارد تومان براورد می‌شود , رخدادهای بورسی در 100 روز اخیر پس از بحران بی برقی که در اواخر دولت روحانی به تعطیلی فعالیت بخش گسترده ای از صنایع از جمله فولاد و سیمان منتهی شد ، با روی کار امدن دولت سیزدهم بخشی از این قطعی‌ها رفع شد تا انکه هفته گذشته پس از کاهش دمای هوا و مشکلات مربوط به تامین گاز واحدهای تولیدی ، این بار شاهد قطع گاز برخی واحدهای سیمانی در مناطق شمالی و شمال شرقی کشور بودیم , اما یکی از خبرهایی که در 100 روز گذشته به پایکوبی سهامداران پالایشی بورس تهران منجر شد ، افزایش تخفیف خوراک دریافتی پالایشگاه‌ها بود .

در فرمول جدید علاوه بر تخفیف 5 درصدی خرید نفت خام ، 5 تا 6 دلار در هر بشکه تخفیف مازاد خوراک به طور ثابت در نظر گرفته شده که با احتساب حاشیه سود تبدیل محصولات ، عملا حاشیه سود ناخالص فعالیت این صنعت را تا 15 درصد برای شرکت‌های مختلف این صنعت بر اساس شرایط ویژه هر شرکت ( کیفیت محصولات و ,,.

) افزایش می‌دهد , این در حالی است که تا پایان سال 98، همان 5 درصد تخفیف مبنای محاسبه خوراک شرکت‌ها بود ؛ خبری که توانست برای مدتی سهام پالایشی را در مرکز توجه بورس بازان قرار دهد , شاید برجسته‌ترین رخداد بورسی در این مدت را بتوان مباحث مربوط به فروش اوراق دولتی و البته شوکی که تصمیمات خودرویی به بورس و سهامداران وارد کرد ، دانست .

به سبب افزایش زیان سهامداران در سال جاری و نبود چشم‌انداز روشن ، اخبار مربوط به فروش اوراق دولتی به اعتراض فعالان بورسی منجر شد و در هر سایت و کانالی که در خصوص بورس و سهام می‌نوشت ، موجی از خبرهای منفی در خصوص ریزش بورس به واسطه رونق گرفتن اوراق فروشی دولت مشاهده می‌شد , این مهم تا جایی پیش رفت که با وجود عدم فروش اوراق دولتی از انتهای شهریورماه تاکنون ، باز هم بازار بدهی متهم اصلی ریزش‌های ادامه دار در بازار سهام قلمداد می‌شد , در تاریخ 3 ابان سرپرست معاونت توسعه کسب وکار فرابورس ایران تصمیم به شفاف‌سازی گرفت و عنوان کرد : « از انتهای شهریورماه تاکنون دولت حتی یک ریال نیز اوراق مالی اسلامی در بازار سرمایه نفروخته و افزایش ارزش معاملات در برخی روزها مربوط به اجرای عملیات بازار باز بوده است .

» بله ، در این مدت هیچ اوراق دولتی در بازار به فروش نرسیده بود ، اما ریزش قیمت‌ها در بازار سهام نیز متوقف نشد ؛ موضوعی که مهر تاییدی بر موضوع عدم تهدید بازار سهام از سوی بازار بدهی زد ، اما بورس بازان همچنان از خبرهای مربوط به فروش اوراق دولتی هراس داشتند , کار تا جایی پیش رفت که بانک مرکزی که صبح روز 15 ابان ماه با ارسال اطلاعیه ای روی تارنمای خود از فروش مجدد اوراق بدهی دولتی در 18 ابان ماه پس از وقفه 48 روزه خبر داد ، اما به ناگاه از تصمیم خود بازگشت و با ملغی کردن مرحله نوزدهم حراج اوراق مالی اسلامی دولتی ، سیگنال غلط را به بورس بازان ارسال کرد : « با توقف فروش اوراق می‌توان مانع از ریزش قیمت سهام شد ,» این در حالی است که کارشناسان اقتصادی بارها بر این مهم که با توجه به بازیگران متفاوت دو بازار نگرانی در خصوص شکل‌گیری رقابتی منفی میان بازار سهام و بازار بدهی وجود ندارد ، تاکید کرده‌اند و می‌کنند .

اما جدیدترین و البته جدی‌ترین خبری که بازار سهام را تحت تاثیر قرار داد ، تغییر مرجع قیمت‌گذاری خودرو در 19 ابان ماه و افزایش نرخ فروش خودروسازان بود , پیش تر ، هم وزیر اقتصاد و هم رییس سازمان بورس گفته بودند که به دنبال راهی برای خروج خودروسازان از زیان انباشته سال‌های گذشته هستند , گویا تصمیم داشتند با افزایش نرخ فروش درب کارخانه شرکت‌های خودرویی که این بار نه براساس تصمیم شورای رقابت ، بلکه با تصمیم وزارت صمت انجام شده بود ، راه را بر سوددهی خودروسازان هموار کنند .

پخش شدن این خبر پس از انتشار اطلاعیه شفاف‌سازی خودروسازان مطرح روی سامانه کدال ، جوی مثبت در تالار شیشه ای به راه انداخت تا علاوه بر سهام خودرویی ، دیگر گروه‌های ریالی را نیز پرتقاضا کند ؛ اما این تصمیم تنها یک روز پابرجا بود و پنج شنبه ، روزی که بازار سهام در تعطیلات پایان هفته به سر می‌برد ، بخشنامه افزایش نرخ خودروسازان لغو شد و قیمت‌ها به پیش از ان بازگشت , همین کافی بود تا شوک نهایی به بورس بازانی که مدت‌ها بود دیگر به سیاستگذاران و متولیان بازار اعتماد نداشتند ، وارد شود و دیگر امیدی به تحقق دیگر وعده‌ها نداشته باشند ؛ تصمیمات لحظه ای که گویا پیش از اخذ انها ، سیاستگذار به این مهم نمی‌اندیشد که چه تاثیری بر روند بازارهای سرمایه‌گذاری به جا خواهد گذاشت ؛ یک بار با ابلاغ ان و در مدت کوتاهی با لغو ان , پاسکاری حذف دلار 4200 تومانی میان دولت و مجلس و تعویق تعیین تکلیف ان یکی دیگر از این تصمیمات است که چند سالی است به بازار سهام و صنایع درگیر ان شوک‌های لحظه ای وارد کرده ، اما هنوز رفع نشده است .

حذف دامنه نوسان نیز به عنوان محدودیت معاملاتی مختص بازار سهام ایران با وجود وعده‌های رنگارنگ ، نه تنها در 100 روز سپری شده از اغاز به کار دولت سیزدهم ، بلکه سال هاست در صدر وعده سیاستگذاران قرار دارد ، اما تاکنون فکری به حال ان نشده و به نظر می‌رسد برنامه ای نیز برای خط بطلان کشیدن بر این قانون صف ساز که مسبب اصلی ابرنوسان سهام در نیم قرن عمر بازار سهام بوده ، وجود ندارد , در مجموع به نظر می‌رسد تا این لحظه علامتی که نشان دهد دولت سیزدهم تصمیم گرفته است با تغییر ریل سیاستگذاری ، بورس را به مسیر درست خود یعنی رسیدن به یک بازار مولد و کارا سوق دهد ، دیده نشده ؛ در حالی که نیاز به اصلاح و بهبود کیفیت سیاستگذاری برای بورس کاملا ضروری و جدی است , منبع : دنیای اقتصاد.