طرح راهبردی گوره - جاسک ؛ مصداق « نعمت بودن تحریم‌ها »

۱۴۰۰/۰۴/۲۸ ۱۹:۲۱:۵۹

مدیرعامل شرکت مهندسی و توسعه نفت معتقد است هدف از انتقال روزانه یک میلیون بشکه نفت از گوره به جاسک ، صرفا صادرات ان نیست بلکه این اقدام منجر به توسعه منطقه جاسک و مکران خواهد شد .



طرح راهبردی انتقال نفت خام از گوره ( شمال بوشهر ) به جاسک ( شرق هرمزگان ) از طریق احداث خط لوله با ظرفیت یک میلیون بشکه در روز ، شامل ساخت خط لوله 42 اینچ به طول تقریبی هزار کیلومتر ، پنج تلمبه خانه ، 20 مخزن 500 هزار بشکه ای به ظرفیت کل 10 میلیون بشکه و تاسیسات دریایی برای صادرات نفت خام است , بر اساس این طرح بناست روزانه یک میلیون بشکه نفت از گوره از طرق لوله به جاسک منتقل و از انجا صادر شود , رییس دولت دوازدهم در حالی 5 تیر 1399 در خلال برنامه افتتاح هفتگی طرح‌های مهم و ملی ، دستور اغاز رسمی عملیات احداث خط لوله انتقال نفت گوره - جاسک و پایانه صادراتی سواحل مکران به منظور انتقال روزانه یک میلیون بشکه نفت خام به پایانه جاسک را صادر کرد که این طرح عملا از سال 1392 مطرح و پنج سال معطل مانده بود ، اما درست هم زمان با خروج یک جانبه رژیم امریکا از قرارداد موسوم به برجام ، حکم انتصاب مدیرعامل جدید شرکت مهندسی و توسعه نفت نیز امضا و پروژه گوره جاسک وارد فاز جدی اجرایی شد ؛ بنابراین این پروژه قدمتی هشت ساله دارد ، اما از سه سال قبل به صورت جدی در دستور کار قرار گرفته و این روزها زمزمه افتتاح فاز نخست ان به گوش می‌رسد .

به بهانه رسیدن نفت خام از گوره به جاسک با طی مسیر هزار کیلومتری که از حدود 2 ماه قبل ، فرایند تزریق نفت خام به این خط لوله اغاز شده بود ، با تورج دهقانی مدیرعامل شرکت مهندسی و توسعه نفت به عنوان مدیر عامل یکی از شرکت‌های توسعه محور درشرکت ملی نفت ایران به گفتوگو نشستیم , در ادامه این مصاحبه بیش از یک ساعته را می‌خوانید : تهدیدزدایی از صادرات نفت * از انجا که طرح انتقال نفت گوره به جاسک یک طرح راهبردی و ملی است در ابتدا خیلی کوتاه راجع به فلسفه ورود به این طرح بفرمایید ؛ اینکه از چه زمانی شروع شد و چه عواملی باعث شد تا ما به این سمت حرکت کنیم ؟ دهقانی : در مورد فلسفه این طرح زیاد صحبت شده است ولی پس از سال‌های جنگ ، با توجه به مسائل و مشکلاتی که وجود داشته است از جمله بمباران خارک به عنوان شریان حیاتی اقتصاد کشور ، سیاست‌های کلی کشور همواره این بوده که مبدا صادراتی نفت را به گونه ای از دسترس تهدیدها دور کند لذا بحث انتقال و صادرات نفت خام از شرق تنگه هرمز ، از ان زمان مطرح بود , باز هم بر اساس اطلاعات کلی که بنده دارم ، کار احداث خط لوله محرم هم همان موقع با همین هدف ، شروع شد ، ولی بعدا به هر دلیلی نیمه کاره ماند و متوقف شد و این موضوع دیگر با جدیت پیگیری نشد .

* پس پیشینه طرح ، پیشینه با قدمتی است و هدف هم بیشتر بحث تهدید‌زدایی و تمرکززدایی از مبدا صادرات نفت بود , دهقانی : بله ، هم بحث تهدید‌زدایی بود و هم علاوه بر ان بحث تنوع بخشی بوده است , ضمن اینکه در طول زمان ، کشورهای دیگر منطقه هم برای اینکه بخش بیشتری از نفت شان را از جای دیگر صادر کنند اقدام به این کار کردند ؛ یک زمانی بیش از نیمی از نفت صادراتی دنیا از تنگه هرمز عبور می‌کرد ، اما الان این رقم به حدود 20 یا کمتر از 20 درصد رسیده است .

* یعنی کاهش وابستگی صادرات نفت دنیا به تنگه هرمز دهقانی : بله ، به هر حال مسائل ژئوپولتیک و ژئواکونومیک برای کشورهای مختلف مهم است ؛ شما در دنیای رقابت‌های انرژی به خصوص در سال‌های پیش رو که رقابت عرضه ، شدیدتر خواهد بود باید بتوانید مزیت‌های بهتری را برای خودتان خلق کنید , در کل اگر بخواهم به سوال شما که فرمودید فلسفه و پیشینه این طرح چه بوده برگردم باید عرض کنم که اولا فلسفه احداث به چندین دهه قبل برمی‌گردد و ثانیا به قول شما از جنس تهدید‌زدایی و تنوع بخشی به مبادی صادرات بود , ایجاد مشوق به خریداران نفتی * در مصاحبه ای فرموده بودید که باید در فضای امروز ، مشوق هایی برای خریدار در نظر گرفت تا انها از ما نفت خریداری کنند ؛ این مهم چه تاثیری در حرکت به سمت این پروژه داست ؟ دهقانی : شما با این کار دو هزار کیلومتر از مسیر تردد کشتی‌ها و نفتکش‌ها را کم می‌کنید ( هزار کیلومتر رفت و هزار کیلومتر برگشت ) که این خود هزینه تردد و کشتیرانی را تا حد قابل قبولی برای خریدار کاهش می‌دهد .

وقتی هزینه کاهش پیدا می‌کند شما می‌توانید خریدار را راحتتر جذب کنید , وقتی یک کشتی می‌خواهد این مسیر را تردد کند ، هزینه بیمه‌اش a می‌شود و وقتی می‌خواهد ان مسیر را برود هزینه بیمه‌اش a+b می‌شود ؛ شما وقتی offer( تشویق ) بهتر را پیشنهاد میدهی ، هزینه بیمه‌اش هم کاهش پیدا می‌کند و جذابیت بیشتری به همراه خواهد داشت , البته این مطالب را به لحاظ مفهومی عرض می‌کنم ، طرح ان قدر از مسائل و مباحث راهبردی ویژهای برخوردار است که شاید این مسائلش کمتر مورد بحث باشد .

تاثیر مثبت صادرات نفت از دریایی عمان در بازاریابی بین‌المللی * مایلم درباره تاثیر صادرات نفت از منطقه دریای عمان بجای خلیج همیشه فارس ، در بازاریابی بین‌الملل بفرمایید دهقانی : بله طبیعتا نقش مثبتی خواهد داشت , متاسفانه ما یک کشوری هستیم که اقتصادمان به شدت وابسته به نفت شده است ؛ البته در سال‌های اخیر به دلیل تحریم‌های نفتی این وابستگی کمتر شد ولی در هر حال نفت نقش پررنگی در اقتصاد ما داشته است و شاید بعضی جاها نتوانستیم به خوبی از فرصت نفت استفاده کنیم , به اعتقاد بنده بهترین مسیر برای دستیابی به یک اقتصاد غیرنفتی و متنوع استفاده از نفت است ، نفت بهترین فرصت است تا به اقتصاد نفتی برسیم ، این حرف یعنی چه ؟ یعنی سهم نفت در اقتصاد ما بزرگ است و این می‌تواند مجال بسیار خوبی برای سرمایه‌گذاری و عرضه کالاهای تولیدکنندگان مختلف و تولید محصولات بیشتر در حلقه‌های پایین دست و تسخیر مار کت‌ها و بازارهای بیشتری در دنیا باشد .

ظرفیت تولیدی ما متناسب با حجم ذخایر نفت مان نیست * این منوط به این نیست که ما خام فروشی نداشته باشیم ؟ دهقانی : همه اینها باید دیده شود ، هر موضوعی را لزوما نباید در مقابل موضوع دیگری قرار دهیم ، فکر می‌کنم یکی از مسائلی که ما را از دستیابی به یک هدف جامع و مشترک دور می‌کند ، خیر و شر نگاه کردن به همه موضوعات است , حجم ذخایر ما ان قدر زیاد است که به اعتقاد من ظرفیت تولیدی ای که داریم اصلا متناسب با حجم و ذخایر ما نیست ، ظرفیت تولید نفت و گازمان باید بیشتر از اینها باشد که در این رابطه باید چند کار را همزمان انجام دهیم , وقتی میگوییم ظرفیت تولید را افزایش دهیم این لزوما به معنی این نیست که خام فروشی کنیم ، ان یک مقوله است و این یک مقوله دیگر است .

شما می‌توانید متناسب با اهداف کلان ، برای اینکه سهم بیشتری در بازار بین‌المللی نفت و اوپک داشته باشید ظرفیت تولید را قوی نگه دارید ، ولی همه چیز این نیست بلکه شما می‌توانید متناسب با که به شدت و شتابان در حال توسعه حلقه‌های مختلف در زنجیره پتروشیمی است به بخش بیشتری از این مارکت دست پیدا کنید ، وقتی داشته باشید معنی ان این است که صنایع پتروشیمی و پایین دستی را توسعه بدهید ، ولی اولین لازمه توسعه صنایع پتروشیمی افزایش ظرفیت تولید است ، تا میگوییم ظرفیت تولید همه نگاه‌ها به سمت خام فروشی می‌رود در صورتی که این چنین نیست , طرح راهبردی گوره - جاسک پیش زمینه رونق منطقه جاسک و مکران است * از توضیح شما این برداشت حاصل می‌شود که هدف از انتقال روزانه یک میلیون بشکه نفت از گوره به جاسک ، صرفا صادرات ان نیست بلکه این اقدام منجر به توسعه منطقه جاسک و مکران خواهد شد , درست گفتم ؟ دهقانی : دقیقا همین طور هست .

جنوب شرق کشور کمتر توسعه یافته است ، به خصوص سیستان و بلوچستان و سواحل مکران ؛ یکی به دلیل اینکه از مخازن نفت و گاز و ذخایر نفتی دور است ، اما یک مزیت بزرگ دارد که سواحل بالای هزار کیلومتری در انجاست ، این سواحل به جهات مختلف از جمله گردشگری و اکوسیستم خاصی که دارد و به لحاظ دسترسی به اب‌های عمیق و دسترسی راحت تر و کم هزینه تر به بازارهای جنوب شرق اسیا و از ان طرف به مارکت دیگر ، یک فرصت است که نتوانستیم از این فرصت به خوبی بهره برداری کنیم به رغم اینکه همیشه در برنامه‌های کلان و فرمایشات حضرت اقا و سیاست‌های ابلاغی ایشان به کرات راجع به سواحل مکران و لزوم توسعه ان صحبت شده و حتی در بحث سرفصل زمینه‌های همکاری قرارداد 25 ساله با چین یکی از ایتم‌ها تاکید بر توسعه سواحل مکران است , پس طرح راهبردی گوره - جاسک پیش زمینه رونق منطقه جاسک و مکران است , این توجه نشان می‌دهد که اینجا یک ظرفیت بسیار خوبی برای کشور است ، ضمن اینکه وزارت نفت از سال‌ها پیش که این برنامه را در دست اجرا داشته 5000 هزار هکتار زمین را در منطقه کوه مبارک تحصیل کرده که وقتی به طرح نقشه جامع ان منطقه نگاه می‌شود چندین طرح پالایشگاهی و پتروشیمی در ان منطقه پیش بینی شده است بنابراین هدف از اجرای این طرح الزاما انتقال نفت خام از گوره به جاسک و صادرات و خام فروشی نیست و این موضوع در طرح جامعی که به ان اشاره شد دیده شده و نقشه هایش هم موجود است والان در این زمین این مخازن برقرار می‌شود .

چه اشکال دارد شما هزار کیلومتر لوله را به انجا می‌برید ، هم می‌توانید ظرفیت و توانمندی صادراتی خودتان را افزایش دهید و هم می‌توانید بستری برای توسعه صنایع پایین دستی فراهم کنید ، طبیعی است که اگر ما اصول و مبانی توسعه یکپارچه و توسعه پایدار را رعایت کنیم ، توجه به مسائل اجتماعی ، مسائل زیست محیطی و دیگر مسائل را دقیق و یکپارچه داشته باشیم این حجم از سرمایه‌گذاری که الان شده و طبیعتا طی سال‌های اینده در بخش‌های پایین دستی تشدید خواهد شد به راحتی می‌تواند ایجاد درامد ملی بیشتری در ان منطقه و سرریزهای اجتماعی برای مردم محروم منطقه و توسعه پایدار و درامد و رفاه بیشتری برای انها ایجاد کند , شفاف‌سازی بودجه طرح گوره - جاسک * برای این طرح راهبردی حدود 40 هزار میلیارد تومان اعتبار تخصیص داده شده است ؛ اگر صحیح هست بفرمایید به چه میزان هزینه پروژه به سرانجام رسیده است ؟ دهقانی : بله تقریبا همین میزان تخصیص اعتبار داشتیم ، اما با حدود 75 درصد اعتبار پیش بینی شده ، کار را تمام کردیم و حدود 25 درصد صرفه جویی در هزینه براورد شده داشتیم , * محل تامین این رقم از همان سهم 14.

5 درصدی وزارت نفت از محل فروش نفت است که هر ساله در بودجه پیشبنی می‌شود ؟ دهقانی : اعتبار این طرح از محل تسهیلات صندوق توسعه ملی است * بعضا شنیده می‌شود که « خب که چی این همه هزینه برای یک طرح »، پاسخ حضرت عالی به این شبهه چیست ؟ دهقانی : خیلی از پارامترها می‌تواند در پاسخ به این سوال تاثیر داشته باشد ، ما می‌توانیم با اقدامات تکمیلی مان ، انجامش یا انجام ندانش یا بد انجام دادنش ، میزان صرفه اقتصادی طرح را به شدت کم و زیاد کنیم , اولا اعتبار مصوب طرح معادل حدود 2 میلیارد دلار است ، اما محاسبات نشان می‌دهد هزینه تمام شده حدود سیصد میلیون دلار کمتر می‌شود و این یعنی سیصد میلیون دلار صرفه جویی ارزی البته این اعداد نهایی نیست و نیاز به محاسبه دقیق تر دارد ، ثانیا اگر این کار را امروز نمی‌کردیم فردا دیرتر از الان بود ، فرض کنید ما شرایط تحریم را نداریم و در موقعیتی هستیم که خریداران زیادی از فروشندگان کثیری نفت مطالبه می‌کنند و بازار به سمت رقابتی پیش برود ، شواهد نشان می‌دهد که جهان و دهه‌های پیش رو ، به دلیل انرژی‌های جایگزین و به دلیل مسائل مختلف با تعداد عرضه کنندگان زیاد و تقاضاکنندگان کمتر مواجه خواهیم بود ، این یعنی چه ؟ یعنی رقابت بیشتر ، در رقابت بیشتر شما باید چه کار کنید ؟ باید مزیت رقابتی برای خودت خلق کنید ، یعنی جذابیتی ایجاد کنید که خریداران در عرصه رقابت ترجیح بدهند به سمت شما بیایند طبیعتا شرق تنگه هرمز به لحاظ این مسائل هم به لحاظ فاصله و مسیر و هم به لحاظ چالش هایی که به ان اشاره شد در این منطقه می‌تواند ریسک کمتری برای شرکت‌های کشتیرانی و حمل ایجاد کند و از این منظر می‌تواند تاثیراقتصادی هم داشته باشد و این خط لوله راهبردی می‌تواند سر اغازی برای همه این مواردی که عرض کردم باشد , شما فرض کنید ما نفت را برسانیم انجا و هرازگاهی بخشی از نفتمان را هم از انجا صادر کنیم ، این می‌شود حداقل استفاده اقتصادی از ان طرح ، ایا منفعت دارد ؟ بله دارد ، حالا به این بخش پایین دستی را اضافه کنید ؛ اگر انجا شما هرچه سریع تر صنایع پالایشگاهی و پتروشیمی را راه اندازی کنید معنی‌اش این است که ارزش اقتصادی و بازدهی اقتصادی کل مجموعه به شدت افزایش پیدا می‌کند ، وقتی خوراک ( نفت خام ) به انجا برسدکه خداروشکر رسید می‌توان با ان صدها موقعیت جدید اقتصادی خلق کرد * پس مستلزم پای کار امدن سایر دستگاه‌ها ست .

دهقانی : بله اشتعال‌زایی برای بیش از 35 هزار نفر * هرچند هدف از اجرای این طرح راهبردی ، اشتغالزایی نبوده است اما لاجرم اشتغالزایی صورت گرفته است مایلم درباره حجم اشتغال ایجاد شده هم بفرمایید دهقانی : میزان اشتغال‌زایی این طرح تا اواسط سال 97 پنج نفر بوده و الان حدود بیش از 35 هزار نفر است , اینکه چرا چندین سال این طرح علی رغم اینکه می‌خواست خیز بردارد خیز بر نمی‌داشت دلیلش این بود که اصل این طرح بر لوله است ، لوله‌اش هم سرویس ترش ( ضد خوردگی ) است که در داخل وجود نداشت و خارجی‌ها هم ان را به ما نمی‌دادند ، شما وقتی که لوله ندارید نمی‌توانید به کارگر بگویید که کانال بکن و جوش بده پس بدین دلیل متوقف بود و درجا می‌زدیم ، با خارجی‌ها مذاکره می‌کردیم ، چانه می‌زدیم و می‌رفتیم و می‌امدیم ، اما هیچی از ان در نیامد , نه بزرگ خارجی‌ها حتی در ایام ادعایی گشایش ! * به نکته خوبی رسیدیم .

اینکه می‌فرمایید رفتیم با خارجی‌ها مذاکره کردیم و ورق ندادند مگر ان موقع ( که رفتید برای مذاکره ) چلچله ادعای حضرات برای رفع تحریم‌ها و گشوده شدن درهای رحمت الهی و فتح الفتوح و فروریختن تحریم‌ها نبود ! پس چه شد کسانی که ادعا می‌کردند « ما زبان دنیا را بلدیم » نتوانستند ورق بیاورند ؟ دهقانی : روز امضای حکم مدیر عاملی بنده با روز نحس امضای ترامپ برای خروج از برجام یکی است یعنی 18 اردیبهشت 97؛ قبل از این تاریخ مجری طرح میدان مشترک ازادگان جنوبی بودم که ظرف مدت 3 سال ظرفیت تولید این میدان از 40 هزار به 140 هزار بشکه درروز رسید , * نکته این است که حضرت عالی بعد از ان ایام به اصطلاح گل وبلبل و ادعایی رفع تحریم‌ها امدید ، ولی سوال این است چرا ان ایام حضرات نتوانستند ورق فولادی وارد کنند ؟ کلی به مردم فخر فروختند و منتقدان را فحش دادند پس چه شد ؟ دهقانی : سال 95 و اوایل 96 با دو شرکت خارجی قرارداد تامین ورق منعقد شده بود ، یکی شرکت باو استیل چین که ابتدا بنا بود 20 هزار تن ورق و دیگری شرکت کره ای بنا بود 10 هزار تن ورق به ما وعده بدهند , قراردادها منعقد شده بود و یک مقداری کالا هم به ما تحویل شده بود .

در بخش تامین لوله ، قراردادی با لوله‌سازی اهواز و شریک انها برای تامین 50 درصد لوله 500 کیلومتر و حدود 180 هزار ، منعقد شده بود ، این قرارداد طبق عرف گذشته به دلیل نوع ورق می‌بایست از خارج تامین شود ، بنابراین طرف قرارداد برای تامین ورق لوله‌ها با شرکت باو استیل یکی از شرکت‌های ورق‌سازی فولادی بزرگ دنیا قرارداد بسته بود و برای 20 هزار تن به توافق رسیده بودند ، اما هنوز تحویل داده نشده بود و این شرکت از تحویل مابقی ورق‌ها نیز امتناع می‌کرد , * یعنی به نوعی دبه کرده بودند ؟ دهقانی : تقریبا ، بلی ، بخش کمی ورق را تحویل داده و مابقی را به دلیل تحریم و فشارهای که وارد می‌شد تحویل نمی‌دادند , * یعنی ما ورق هم اورده بودیم ؟ دهقانی : ورق هم اورده بودیم ، ولی معطل مانده بود و دیگر ادامه ان را نمی‌دادند .

* چرا ؟ دهقانی : ببینید طرح گوره جاسک بدون لوله معنی ندارد ، شما باید لوله داشته باشی یا چشم اندازی روشن از تامین لوله داشته باشی که پیمانکار را انتخاب کنی و بگویی برو در سایت مسیر‌سازی کن ، خاک برداری کن ، کانال بکن جوشکاری کن و ,,.

پس اصلش لوله بود و این که در سال 97 نه تنها لوله نداشتیم ، بلکه چشم‌انداز روشنی از تامین لوله هم نداشتیم ، به خاطر دارم با پیمانکار طرف قرارداد یکی دو بار رفتیم و با سازنده‌های کرهای و چینی مذاکره مستقیم کردیم و در طی این مذاکرات طولانی مدت متوجه شدیم که بعد از خروج امریکا از برجام و مسائلی که حادث شده بعید بود که بخواهند ورقه ای مورد نیاز ما را بدهند ، به خصوص که فضای بدی در عرصه بین‌المللی حاکم شده بود و طرح گوره جاسک به اندازه کافی معروف شده بود و به راحتی نمی‌شد برای تامین 400 هزار تن ورق تحریم‌ها را دور زد و تقریبا در ان زمان نا امید بودیم , * چرا ؟ دهقانی : چون اقای ترامپ که فکر می‌کنم که از اواسط 96 رییس جمهور شد ، تهدیدها هم شروع شد , * باید بپذیریم و این برای مردم سوال است .

دهقانی : به نظرم وقتی در دوره سخت می‌شد این همه کار کرد ، در دوره گشایش خیلی بیشتر می‌شد کار کرد ، بنده نمی‌خواهم کسی را متهم کنم , به خاطر دارم وقتی از چین ناامیدانه بازگشتیم ، چند راه تعریف شد ، یک راه این بود این طرح را اجرا نکنیم و یک دهه بعد اجرا کنیم ، یک راه این بود که ورقه ای سرویس شیرین یا غیرترش را استفاده کنیم که امکان تامین ان راحت تر بود ، اما اصلا استاندارد نبود و یک راه این بود که بررسی کنیم ایا می‌توانیم در تولید داخلی توانمندی ایجاد کنیم ، محصولی که تجربه ان را نداشتیم ، اما بهر حال باید از یک جا شروع می‌شد , راه اول خارج از غرور ملی و افتخار ملی بود که به خاطر تحریم ما یک طرح ملی را یک دهه عقب بیندازیم ؛ راه دوم که بحث ورق سرویس شیرین بود و دو سه ماه وقت روی ان گذاشته شد و اختلاف نظرهای خیلی شدیدی در ان مقطع شکل گرفت ، ولی نهایتا باز هم حکم قطعی این بود که ما حتما با توجه به شرایط خاص این مسیر از سرویس ترش استفاده کنیم .

راهی نداشتیم که به گزینه سوم فکر کنیم و کور سوی امیدی برای خودمان ترسیم کنیم ، جلسات مفصل و کارشناسی متعددی با حضور افراد خبره و صاحب نظربرگزارشد و رییس بازرسی فنی شرکت و مجموعه شرکت‌های مختلف جلسات کارشناسی متعددی را برگزار کردند و انصافا تلاش شبانه روزی انجام شد ؛ مهر 97 از فولاد مبارکه اصفهان بازدید داشتیم و با یک تیم فنی و مدیریتی رفتیم ؛ انجا مسائلی را از نزدیک به ریز بررسی و اسیب شناسی کردیم ؛ درصد احتمال موفقیت و احتمال شکست را ارزیابی کردیم و بلافاصله روی حلقه بعدی که فولاد اکسین خوزستان بود متمرکز شدیم تا از تبدیل تختال به ورق مطمئن شویم ، سپس پیگیر لوله سازها شدیم البته که در این بخش دغدغه کمتری داشتیم و بیشتر در دو تا حلقه اول به خصوص حلقه فولاد مبارکه خیلی نگران بودیم ، در پاییز 97 اندکی امید داشتیم که بتوانیم با یک سری اصلاحات در فرایندهای تولید به هدف برسیم , در اواخر 97 امیدوار شدیم می‌توانیم این کار را انجام دهیم و اوایل 98 توانستیم ، یعنی محصول دستمان امد و از این مقطع بود که کارها و فعالیت‌ها شتابان شروع شد و پیمانکاران فعال شدند ، وقتی لوله به دست امد دیدیم وقتی می‌توانیم لوله ترش تولید کنیم طبیعتا مواد اولیه ترش هم داریم بنابراین می‌توانیم خیلی از محصولات دیگر را هم تولید کنیم ، ولوله‌ها را می‌توانیم تولید کنیم ، مخازن مربوط را همچنین و همه این چیزها تولید داخل می‌شود و این باعث شد هر هفته یک تولید داخل جدیدی خلق بشود ، تولید داخل جدید یعنی چه ؟ یعنی فعالیت یک یا دو شرکت بیشتر ، یعنی ده فرصت شغلی جدید و سرجمع این شد که ما در اوج کارمان که طرح داشت فعالیت می‌کرد نزدیک 30 پیمانکار مستقیم در سایت کار می‌کردند حدود چهار پنج هزار نفر نیروی مستقیم انجا مشغول کار بودند و بیش از 250 شرکت تولیدکننده داخلی هم در نقاط مختلف کشور بسیج شده بودند و کالاهای مختلفی را برای این طرح تولید می‌کردند و حدود 30 هزار نفر هم در این شرکت‌ها مشغول فعالیت بودند که اگر این طرح نبود این فعالیت‌ها هم برقرار نمی‌شد لذا یک طرح می‌تواند مستقیم 5 تا 6 هزار شغل و غیرمستقیم بیشتر از این اشتغال‌زایی کند ؛ بنابراین یک طرح 2 میلیارد دلاری به شرط اینکه جهت‌گیری هایش هدفمند باشد می‌تواند بین 35 تا 40 هزار شغل درست کند ، تازه هدف اصلی این طرح خلق شغل نیست , ما مدعی هستیم که طرح گوره - جاسک اولین طرح عظیم صنعت نفت است که نزدیک به 95 درصد متکی به داخل است ، چون این جهت‌گیری در این طرح اتفاق افتاده می‌تواند حدود 35 تا 40 هزار شغل درست کند ، صنعت نفت که یک صنعتی است که باید سالی حدود 20 تا 30 میلیارد دلار سرمایه‌گذاری در ان انجام شود و باید پیوسته سالانه نزدیک به 10 تا 15 طرح در این مقیاس در حال انجام داشته باشید ، معنی این اعداد و ارقام این است ، معنی‌اش این است شما می‌توانید از محل همین اجرای پروژه‌ها فعلا نزدیک به 400 هزار فرصت شغلی ایجاد و نزدیک به 50 درصد بحران بیکاری را تنها در اینجا حل کنید .

* با 400 هزار فرصت شغلی می‌توانیم نصف بحران بیکاری را حل کنیم ! دهقانی : اگر بتوانیم سالی 700 تا 800 هزار شغل ایجاد کنیم ظرف 5 سال بحران بیکاری کشور تقریبا برای همیشه حل می‌شود و میانگین بیکاری در نرخ متعادل 6،5 درصد قرار میگیرد که در همه جا دیده می‌شود , تحریم برای طرح راهبردی گوره - جاسک نعمت بود * با توضیحاتی که فرمودید در ایامی که به اصطلاح گشایش برجام بود ، گشایشی برای طرح راهبردی گوره - جاسک اتفاق نیفتاد و از قضا بعد از خروج یک طرفه رژیم امریکا و تشدید تحریم‌ها ، مجبور شدیم به سمت استفاده از فناوری داخلی برویم و پیرو همین نگاه به ظرفیت درون ، گشایش حاصل شد , با این اوصاف این گزاره مصداق پیدا میکند که « تحریم برای طرح راهبردی گوره - جاسک نعمت بود ».

موافقید ؟ دهقانی : بله , نعمت بودن تحریم در این مورد صدق می‌کند ؛ البته باید در نظر داشته باشیم تحریم هم نعمت هست و هم نقمت ؛ منتها نعمت یا نقمت بودن ان بستگی به نوع برخورد و نگاه ما به موضوع دارد , * به هر حال باید یک جایی فشار باشد که بتوانیم فرصت ایجاد کنیم ، اینجا علی رغم همه زحمات ، سختی‌ها و مشقتی که تحریم دارد و هنوز هم درگیر هستیم ، ولی نشان داد که تحریم‌ها حداقل در این پروژه به نفع ما شد .

دهقانی : کاملا درست است ، نعماتی که این طرح به دلیل تحریم برای کشور ایجاد کرد فوق العاده زیاد بود , * برگردیم به سال 1397 زمانی که سکان هدایت شرکت مهندسی و توسعه 97 در خرداد ماه به شما محول شد ، طرح گوره چه میزان پیشرفت داشت ؟ دهقانی : سال 97 طبیعتا این طرح صفر بود ، اولین جلسه ای که برای ترسیم راهبردهای شرکت جلسه ای با وزیر نفت برگزار شد تاکید ویژه ای روی گوره جاسک داشت و تاکید کرد که باید هرچه سریع تر شروع کنید ، بنابراین ما هم تمرکز ویژه روی گوره جاسک گذاشتیم و از خرداد ماه 97 سعی کردیم کار را شتاب دهیم ؛ تقریبا این طرح در ان مقطع همه بخش‌ها حتی شروع نشده بود یا ان بخش هایی که شروع شده بود و به یک بلاتکلیفی و به شبه به نبست رسیده بود , اول سال 98 پیشرفت این طرح حدود 5 درصد بود ، پایان 98 پیشرفت این طرح به حدود 26 درصد رسید ، پایان 99 حدود 80 درصد پیشرفت داشت و الان حدود 85 درصد پیشرفت داریم ، دقت کنید که این توفیقات در زمان شیوع کرونا حاصل شده است .

ما انتظار داشتیم پایان 99 طرح را راه اندازی کنیم و راه اندازی‌اش با یک و نیم ماه تاخیر انجام شد و ما از اواسط اردیبهشت ماه عملا شروع کردیم ، در مجموع می‌شد گفت که طرحی که معمولا حداقل 5-6 سال طول می‌کشید ، در کمتر از دو سال انجام شد ، در حالی که تنگناهای وحشتناک کرونا و تحریم را داشتیم , * در چه بخش هایی کار پیش رفته بود ؟ دهقانی : در دو بخش اقدام صورت گرفته بود ، مخازن و تامین لوله‌ها ، در این بخش مناقصه برگزار و قراردادها منعقدشده بود و یا در حین مذاکره برای انعقاد مجوزهای لازم بود , در بخش مخازن هم اقدامی صورت گرفته بود ؟ صرفا مناقصه برگزار شده بود و اقای وزیر تاکید داشتند که براورد قیمت بالا است و با توجه به سوابقی که وجود داشت ، انتظار داشتند با روش bot قیمت کمتر باشد و این موضوع اختلاف بین پیمانکار bot و کار فرما شده بود .

دستیابی به فناوری زیر سایه محدودیت تحریم * یکی از اورده‌های همین نعمتی که درباره ان صحبت کردیم ، دستیابی به فناوری بود که با استفاده از ان توانستیم ورقی را بسازیم که چین و کره جنوبی حاضر نشده بودند به ما بدهند , مایلم مقداری در این مورد بفرمایید دهقانی : روزی که برای بازدید به کارخانه فولاد مبارکه رفتیم ، اولین بار بود که یک کارخانه عظیم فولادی را در داخل کشور می‌دیدم ، در انجا اولا متوجه شدم که ما در بحث صنعت فولاد یکی از 10 کشور برتر دنیا هستیم و ثانیا به این موضوع رسیدم که در صنعت نفت هم جزو سه چهار تا کشور بزرگ دنیا هستیم و هر چه به پیکره صنعت نفت هم نگاه می‌کنیم همه فولاد است ، سوال پیش می‌اید که چرا ما باید هنوز برای لوله ان قدر اسیب‌پذیر باشیم و مهم تر اینکه چرا تا به حال اصلا به این سوال فکر نکردیم , یعنی حتما باید صنعت فولاد را از نزدیک ببینیم که این سوال در ذهن ما بیاید ، این مصداق خیلی برجسته است که می‌تواند به لحاظ محتوا خیلی ارزشمند باشد .

بعد دیدم ما در صنعت فولاد ان قدر توانمندی و قدمت داریم ، وضع نفتمان هم که خوب و به اقدمت است ، پس سزاوار نیست که ان قدر اسیب‌پذیر و وابسته به این محصولات باشیم ، ضمن اینکه تجهیزات موردنیاز نفت محصولات راهبردی است و ساخت ان ضروری است ، با همین رویکرد استدلالمان این شد که باید خودمان بسازیم , البته به این نکته نیز فکر کردیم که شاید ما حواسمان به یک سری چیزها نیست و خیلی لازم نیست که فناوری نوینی را خلق کنیم ، بلکه با جابجایی فرمول‌ها می‌توانیم به انچه موردنیاز خودمان برسیم و خوشبختانه به این مهم دست پیدا کردیم , انچه مهم بود اینکه محدودیت ما را به را ان واداشت که به ظرفیت داخلی کشورمان بیندیشیم .

بنابراین فرایندهای تولید را عارضه‌یابی کردیم تا ببینیم می‌توانیم این کار را انجام دهیم یا نه ، ضمن اینکه خود فولاد مبارکه هم اذعان داشتند که درست است که ما تولید سرویس ترش نداریم ، ولی با یک سری تغییراتی احتمالا می‌توانیم این کار را انجام دهیم , این مقدمه ای شد که به نظر امد نیاز نیست که ما از صفر شروع کنیم و یک سری کارهای دانش بنیان صرف انجام دهیم همین کارشناسان و مهندسینی که عموما تحصیل کرده‌های خوب دانشگاه‌های داخلی هستند و سال‌ها در این صنعت کار کردند و مفاهیم این دانش را درک و لمس کردند احتمالا بتوانند یک کارهایی انجام دهند ؛ بنابراین یک تیم سه چهار ماه در فولاد مبارکه مستقر شدند و چندین بار تست‌های تخصصی خوردگی و مقاوم بودن نسبت به نفت را انجام دادند تا نهایتا پس از چهار پنج ماه تلاش و اصلاح فرایندها و تغییر رویه‌ها در فولاد مبارکه به این محصول دست یافتند , به اعتقاد بنده یک توانمندی بود که مبانی ان وجود داشت و فقط باید ان عزم شکل می‌گرفت و روی ان مبانی یک سری اصلاحات عملیاتی انجام می‌داد و این نیازمند این بود که یک دانش علمی و تجربه خوب بالاسر این روند قرار بگیرد و ریسک مدیریتی هم این را بپذیرد ، اینها کنار هم شکل گرفت و به لطف خدا برکت خوبی حاصل شد و ظرف چند ماه به دست امد .

به این ترتیب یک توانمندی دیگر در کشور خلق شده که طبیعتا باید فکر ارتقای این توانمندی بود ، ما یک کشوری هستیم که به دلیل یک سری مسائل ما را دائما تحدید و محدود می‌کنند ، وقتی می‌خواهند ما را محدود کنند چه کار می‌کنند ، یکی از محدودیت‌ها این است که بازارها را از ما بگیرند ، بازارها یا بازار محصول است یا بازار منابع ، در بازار یا محصول تولیدی تان را می‌فروشید یا منابع تولیدی تان را می‌خرید ، بازار برای ما نقش طلا و گوهر را دارد لذا شایسته نیست که وقتی ما را ان قدر محدود می‌کنند بازار خود را دو دستی تقدیم انها کنیم , این یعنی چه ؟ این همه سازنده در کشور وجود دارد ، وقتی صنعت نفت 20 میلیارد دلار سرمایه‌گذاری سالانه می‌خواهد از این رقم نزدیک به 15 تا 16 میلیارد دلارش خرید کالاست کالاها یا لوله است یا ولو یا پمپ یا کمپرسور یا , ما همه این بازار را دو دستی تقدیم شرکت‌های خارجی می‌کنیم که محصولات ما را نمی‌خرند در صورتی که در داخل اگر نگویم توانمندی کامل داریم ، ولی زیرساخت‌های توانمندی را دارم و حداقل این شرایط ایجاب می‌کند که برای ارتقا این زیرساخت‌ها و بهره‌گیری از ان فکر جدی کنیم ، این طرح نشان داد که اگر فکر کنیم حتما خروجی هم خواهیم داشت .

دستیابی به تختال یا اسلب مقاوم در برابر خوردگی ( سرویس ترش ) اتفاق مهمی بود که به نظرم در تاریخ صنعت نفت ایران و شاید صنعت ایران باید ثبت شود ، بعد جلسات مکرر در سطوح مختلف مدیریتی ، کارشناسی و اصطلاحا بارها و بارها ذوب ریزی‌های ناموفق ، سرانجام این دستاورد حاصل شد و انصافا در این مسیر همکاران ما تلاش شبانه روزی داشتند ، ضمن اینکه مدیران و کارکنان فولاد مبارکه هم پای کار بودند تا نه تنها از واردات بی نیاز شویم ، بلکه زمینه صادرات نیز فراهم شود , تعارض منافع یا بی عقلی ؟ * چرا در این چند سالی که به قول شما در فولاد و نفت ، قدمت طولانی داریم ، فولاد تجهیزات موردنیاز صنعت نفت را تولید نمی‌کند ؟ دهقانی : نظری ندارم اما به نظرم انها چون بازار خود را دارند ، فولاد ساختمانی و ,.

,,.

بنابراین ضرورتی را نمی‌دیدند که ریسک کنند , خط لوله هزار کیلومتری نشتی ندارد * اجازه بفرمایید درباره برخی شبهاتی که مطرح می‌شود هم بپرسم , یکی درباره نشتی احتمالی در خط هزار کیلومتری نفت از گوره به جاسک هست .

پاسخ به این شبهه چیست ؟ دهقانی : در هزار کیلومتر خط لوله ای که برای اولین بار به دست سازندگان داخلی ساخته و به منطقه منتقل و احداث شد در ازمایش‌های هیدرو استاتیک انجام شد و حتی در یک جا نشتی نداشتیم در صورتی که در هزار کیلومتر ، حسب تجارب قبلی که لوله هایشان از خارج واردشده بود ، معدود نشتی در حین تست پیش امده ولی در این طرح حتی یک مورد هم پیش نیامد , پیش بینی می‌کردیم یک جایی لوله ای از محل جوشش بترکد و مجبور به تعویض شویم ولی خدا رو شکر در هیچ جایی این اتفاق نیفتاد , هیچ نشتی در لوله‌ها نداشتیم ، مهم این بود که برای اولین بار ولو یا شیرهای فشار قوی با این ابعاد ساختیم که قابلیت سرویس ترش را دارند و اتفاقا در این بخش تحریم نبوده و می‌توانستیم از خارج تامین کنیم اما به سازندگان داخلی اعتماد شد که جواب ان را هم به خوبی دادند ، در مورد نشتی این را اضافه کنم که یک مورد در سرجوش‌ها نشتی نداشتیم همه سرجوش‌ها رادیوگرافی تست شده و چون با عجله کار می‌کردیم معنی‌اش این نبوده که بی توجه جلو برویم .

مشکلی در طول خط لوله نداریم * در مجموع در مسیر هزار کیلومتری لوله که مشکلی وجود ندارد ؟ دهقانی : در این مسیر کلا 8 تاسیسات داریم ؛ یعنی پنج تلمبه خانه و سه ایستگاه توپکرانی وجود دارد که مثل تلمبه خانه است ، ولی پمپ ندار و توپک را می‌گیرد و ارسال می‌کند , در این مسیر مشکلی وجود ندارد , این تاسیسات که مشتمل بر هزار کیلومتر خط لوله 42 اینچ و 8 ایستگاه بین راهی می‌شود با هدف انتقال روزانه یک میلیون بشکه در روز ، مهندسی و اجرا شده است یعنی اگر هر پنج تلمبه خانه مان پمپ هایش اماده باشد و پمپاژ کند یک میلیون بشکه می‌توانیم بفرستیم ، ولی چون خطمان اماده است ما برای 300 هزار بشکه در فاز یک اماده کردیم ، تلمبه خانه شماره دو الان اماده است و می‌تواند 300 هزار بشکه ارسال کند ، الان فقط یک تلمبه خانه مان در سرویس است و بقیه تلمبه خانه‌ها هم میانگین بالای 70 درصد پیشرفت دارند .

* چرا تلمبه خانه‌های دیگر وارد مدار نشد ؟ دهقانی : اولا ما تلاش نمی‌کنیم که طرح را برای فقط افتتاح اماده کنیم , تلاش می‌کنیم که امکان بهره برداری استاندارد از طرح را تسریع کنیم ؛ به صورت مرحله ای و فاز به فاز ، که امری متداول و اقتصادی است , هزار کیلومتر خط لوله الان اماده بهره برداری است که اهمیت بالایی دارد ؛ یعنی می‌تواند روزانه یک میلیون بشکه نفت خام منتقل کند ، به لحاظ موقعیت عملیاتی تلمبه خانه دو از اهمیت بیشتری برخوردار شد و امروز در این تلمبه خانه چهار دستگاه پمپ نصب شده داریم ، تلمبه خانه شماره 4 حدودا 85 درصد پیشرفت دارد و پمپ هایش اماده نیست که امیدواریم بتوانیم با تدابیری پمپ‌های تلمبه خانه را ظرف یکی دو ماه اینده اماده و ارسال کنیم .

دلیل اماده نشدن برخی از تلمبه خانه‌ها اماده نبودن پمپ‌ها بود و از این بابت از سازندگان پمپ گله مند هستیم ، اما به هر حال انها تلاش زیادی کردند و برای اولین بار در داخل توانستند این دستاورد را خلق کنند , تلمبه خانه 1 و 3 تلمبه خانه‌های مهمی بودند و ما در هدف اولیه که قرار بود 500 هزار بشکه ارسال کنیم ، روی این تلمبه خانه حساب ویژه ای باز کرده بودیم ، اما به دلیل مشکلات زمین شناسی و بحث هایی از جنس ژئو تکنیک تاخیر زیادی در کار افتاد , طرح تا پایان سال تحویل داده می‌شود * ان چهار تا کی به سرانجام می‌رسند ؟ دهقانی : برنامه مان این است که تا قبل از پایان سال تکمیل کنیم .

قصد داریم تا قبل از پایان سال پروژه را تحویل بدهیم , * در بخش مخازن اخرین وضعیت چگونه است ؟ دهقانی : بخش مخازن انتهایی در قالب قرارداد bot واگذار گردید , یعنی ساخت ، بهره برداری و واگذاری به زبان ساده ، خودش می‌سازد بعد به مدت 15 سال بهره برداری می‌کند و نهایتا مالکیتش را پس از 15 سال واگذار می‌کند .

قرارداد مخازن در دنیا عموما از جنس همین اجاره است ، ما انتظار داشتیم طرف قرارداد سرعت بیشتری در کار داشته باشد ، ضمن اینکه انها بنگاه خصوصی بودند و طبیعتا ، چون سود خودشان در تسریع در تکمیل و بهره برداری و کسب سود بود ؛ ما انتظار داشتیم زودتر از ما بتوانند اماده شوند ؛ یعنی مخازنشان اماده شود و به ما بگویند چرا به ما نفت نمی‌دهید ؟ در صورتی که الان برعکس شده ؛ فرصت‌های زیادی را در اوایل موضوع از دست دادند ، ولی طی چند ماه گذشته با استقرار گروه جدید در سرمایه‌گذاری ، امید روند کار در انجا هم سرعت گرفته و با تدابیری که اندیشیده شده ، مقداری این موضوعات شتاب بهتری گرفته است , در پایانه 30 میلیون بشکه مخزن جانمایی شده که بخش اول ان یعنی ده میلیون بشکه ، به گروه سرمایه‌گذاری امید و شرکت پترو امید اسیا واگذارشده است , این مخازن مشتمل بر 20 مخزن پانصد هزار بشکه ای هستند که از این تعداد 4 مخزن به ظرفیت دو میلیون بشکه در فاز اول تعریف شد ، که ساخت دو مخزن ان در مراحل پایانی است و پیش بینی می‌شود تا سه ماهه سوم امسال به بهره برداری برسد .

طرح گوره - جاسک مشکل محیطزیستی ندارد * بعضا انتقادات محیط زیستی هم می‌شود ، پاسخ به این موضوع چیست ؟ دهقانی : خیر ؛ در مسیر ، کاری نکردیم که بخواهد به محیط زیست اسیب برساند , هیچ مسئله محیط زیستی ندارد ، مباحث محیط زیستی بیشتر در بخش دریا یا جنگل‌ها پررنگ تر و حساس تر می‌شود ، الان تمام اصول اجرایی و عملیاتی و استانداردهای دریایی در بخش دریا رعایت می‌شود و قطعا صنعت نفت بدون رعایت استانداردهای دریا انجا کار نمی‌کند , رضایت همه مالکان شخصی زمینه ای کشاورزی جلب شده است * طبعا بخشی از زمین‌ها مربوط به کشاورزان بوده است .

رضایت همه مالکان جلب شده است ؟ دهقانی : بیشتر از زمینه ای بایر و منابع طبیعی عبور کردیم و نیمی از این طرح از کنار خطوط لوله قبلی اجرا شد و دوباره طبیعت را به هم نزدیم و در کنار لوله‌های گذشته نسبت به اجرای این طرح اقدام کردیم , معارضان شخصی هم گریزناپذیر است و در همه جا است ، شما وقتی که قصد داشته باشید یک کار صنعتی کنید به خصوص خط لوله که طولش زیاد است ممکن است از مناطق مختلف از جمله اراضی کشاورزی عبور کند ، البته سعی شده که این کمتر باشد ، ولی رضایت همه مالکان شخصی زمینه ای کشاورزی جلب شده است و حق وحقوقشان به موقع محاسبه و پرداخت شد و یک کمیته مستقلی در این خصوص شکل گرفت , وقتی در طی دو سال هزار کیلومتر از کنار شهرها و روستاها و ابادی‌ها و مزارع و صنایع و جاهای مختلف خط کشیده می‌شود و با تعامل و تفاهم با مردم مسائل حل می‌شود ، این یعنی هزار کیلومتر نجابت و درک و تفاهم متقابل ، با ذینفعان مختلفی سروکار داشتیم اما کمترین تزاحم و مزاحمت را داشتیم .

اصول پدافند غیرعامل رعایت شده است * در این طرح به مجموعه الزامات پدافند غیرعامل توجه کردید ؟ دهقانی : بله اصول پدافند غیرعامل به شدت در این طرح رعایت شده است , با کمک دستگاه قضا فشارها از روی ما برداشته شد * در اجرای این طرح ، قوه جایگاهی داشته است ؟ دهقانی : در مقاطعی که سر یک موضوعات از جاهای مختلف تحت فشار بودیم و قصد داشتیم که بر اساس باور و قاعده ، کار کنیم شبهاتی برای این دوستان ایجاد شده بود که وقتی این شبهات را توضیح دادیم و انها متقاعد شدند حامی ما شدند و باعث شدند بخش عمدهای از فشارهای که روی ما بود برداشته شود و بتوانیم راحتتر کار را ادامه بدهیم , اقای رییسی دو سه تا بخشنامه ، دستورالعمل و چندین رویه را ابلاغ کرد که باعث شد مفهوم ترک فعل در این مدت ظهور و بروز پیدا کند ، همه اینها یک بسته فکر و یک بسته مفهوم است ، اینها نشان می‌داد که ایشان متناسب با نیاز کشور که رونق تولید و بهبود و اقتصاد است سیاست‌های قوه راهم ترسیم و تنظیم می‌کند تا مدیران اجرایی بتوانند راحت و جسورانه تر تصمیم‌گیری کنند ، این سیاست کلی بود که من از مشی کلی ایشان برداشت کردم .

* در پایان اگر صحبتی دارید بفرمایید دهقانی : امیدوارم که روزی بحث منافع ملی و استانداردها و رویه‌های اجرایی مان به هیچ وجه تحت الشعاع اتفاقات سیاسی و جناحی قرار نگیرد که الان به این شکل نیست ,.